Danıştay Dava Dairesi · E. 2021/2399 · K. 2024/2962

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2021/2399 E.  ,  2024/2962 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No:2021/2399 Karar No:2024/2962 TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Kaymakamlığı VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Davacının Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan satış belgesi almadan tütün mamulünün toptan satışını yaptığından bahisle 4733 sayılı Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkol Piyasasının Düzenlenmesine Dair Kanun'un 8. maddesinin beşinci fıkrasının (g) bendi uyarınca 130.170,00-TL idari para cezası verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlem ile anılan işleme konu eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen ... tarihli ve E:..., K:... sayılı kararda; 04/12/2019 tarihinde Konya KOM Şube Müdürlüğü Kaçakçılık Suçları Büro Amirliği görevlilerince davacının kullandığı ... plakalı araçta yapılan aramada, ... yazısı bulunan çok sayıda kolinin bulunduğunun görülmesi üzerine kolilerden bir kaçının açılarak yapılan kontrollerde, kolilerin bazılarında bandrol bulunmadığının tespit edildiği, araç içerisinde bulunan tütün ürünlerinin kontrolünde ise 937 kutu ... marka, 1755 kutu ... marka, 1702 kutu ... marka toplam 4394 kutu bandrollü makaron elde edildiği, davacının ibraz ettiği belgelerde tütün mamulü toptan satış belgesi olduğu fakat belge içerisinde ... markasının yer almadığı, makaron satış yetki belgesinin bulunmadığının anlaşıldığı, Davacı tarafından, tütün mamulleri toptan satış belgesinin bulunduğu ileri sürülmekte ise de, davacının 04/05/2018 tarihli tütün mamulü toptan satış belgesinin ilk halinde ... markasının yer almadığı, davacının, söz konusu markalı tütün ürünlerinin aracında yakalandığı tarih olan 04/12/2019 tarihinden bir gün sonra 05/12/2019 tarihinde ... markalı tütün ürünü satışı talebinde bulunduğu ve ... markasının tütün mamulü toptan satış belgesine talebi doğrultusunda 06/12/2019 tarihinde eklendiği, dolayısıyla olay tarihinde davacının anılan tütün markası için satış izninin bulunmadığı anlaşıldığından, davacının bu iddiası yerinde görülmediği, Öte yandan davacının aracında yakalanan ve satış yetkisi olmayan toplam 4394 kutu, 878.800 adet markalı tütün ürününün toptan satışa sunulmayacağı iddiasının ise hayatın olağan akışına uygun olmadığı, zira davacının 2018 itibarıyla toptan satış belgesinin bulunduğu ve bu işin toptan ticaretini yaptığının ortada olduğu göz önüne alındığında, davacının bu iddiasına da itibar edilmediği, yine davacının "Non bis in idem" ilkesine aykırı hareket edilmek suretiyle bir fiil için kendisine birden fazla ceza uygulandığı iddiası yönünden ise, davacı hakkında adli işlem başlatılmasının idare hukuku ilkeleri kapsamında sorumluluğu bulunmadığı anlamına gelmediği ve bu durumun idari yaptırım kararları almaya engel olmadığı, zira idare hukukunun kendine özgü ayrı bir uygulama alanı olduğu, burada adli uyuşmazlıklardan farklı olarak kamu hukukunun genel prensiplerinin işletildiği, Bu durumda, dava dosyasındaki bilgi belgelerle ilgili mevzuat hükümlerinin birlikte incelenip değerlendirilmesi neticesinde, davacının satış belgesi olmadan ... markalı tütün ürünlerinin satışını yapmakta olduğu, bu hususun olay tarihinde kolluk kuvvetlerince tutulan tutanakla sabit olduğu, satış belgesi olmadan tütün mamullerinin satılmasının 4733 sayılı Kanun kapsamında yasak olduğu ve tespiti halinde ise karşılığı yaptırımın, mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve idari para cezası olduğu görüldüğünden, davacı hakkında tesis edilen işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemler hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, belge almadan toptan satış yapıldığının herhangi bir tereddüte yer bırakmayacak şekilde ortaya konulması gerekirken, davalı idarece söz konusu fiilin işlendiğinin açık ve anlaşılır şekilde belirlenmesine yönelik herhangi somut bir tespit yapılmadığı, sahip olunan iş yerleri nezdinde tütün mamülü satışı konusunda ... tarihli, ... ve ... sicil numaralı belgelerle hem perakende satış hem de toptan satış konusunda yetkilendirildikleri, yasal mevzuat gereği tütün mamullerinin satışı konusunda toptan satış işlemleri için üretici firmadan yetki belgesi alınması gerekirken perakende satış işlemleri için kurumdan alınan perakende satış belgesi haricinde herhangi bir belge gerekmediği, perakende satış belgesi olduğu için tütün mamulü satışı konusunda başkaca herhangi bir yetki belgesine ihtiyaç olmadığı, bu kapsamda ... ürünlerini veya başkaca ürünleri kanunen satmasında herhangi bir engel bulunmadığı, fiil tarihinde 4733 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 5. fıkrasının (g) bendinde, "Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı'ndan satış belgesi almadan tütün mamulleri, etil alkol, metanol ve alkollü içkilerin toptan satışını yapanlara ellibin Yeni Türk Lirası; perakende satışını yapanlara ise beşbin Yeni Türk Lirası idarî para cezası verilir." kuralı yer aldığı, anılan kural incelendiğinde "makaron" ibaresi bulunmadığı, 28/10/2020 tarih ve 7255 sayılı Kanun'un 13. maddesi ile 8. maddesinin beşinci fıkrasının (g) bendine “tütün mamulleri” ibaresinden sonra gelmek üzere “makaron, yaprak sigara kâğıdı” ibaresi eklendiği, anılan değişikliğin 04/11/2020 tarihinde Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe girdiği, dolayısıyla 4733 sayılı Kanun'un fiil tarihindeki halinde makaron ibaresi bulunmadığından işlem tesis edilemeyeceği, Makaron Üretimi ve Ticaretine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesindeki tanımlara göre makaron ve tütün mamulünün aynı anlama gelmediği, olay tarihi olan 04/12/2019 tarihi itibarıyla 4733 sayılı Kanun'da makaronlarla ilgili yasal bir düzenleme bulunmadığı, kabahat olarak tanımlanmadığı, tanımlanan ürünlerin "tütün mamulleri, etil alkol, metanol ve alkollü içkiler" olarak sınırlı şekilde sayıldığı, olay tarihinde 4733 sayılı Kanun'un 8/5/g maddesi hükmüne göre idari işlem tesis edilebilmesi için işleme konu eşyanın " tütün mamulleri, etil alkol, metanol ve alkollü içkiler." den olması gerektiği, bunlar haricindeki eşyalara kanun hükmüne dayanarak idari işlem tesisi mümkün olmadığı, aksi durumun suçta ve cezada kanunilik ilkesine, kanunların geriye yürümezliği ilkesine, tipiklik ve belirlilik ilkesine aykırı olacağı, tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 17. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca davacının duruşma istemi yerinde görülmeyerek gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: ESAS YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY : Davacının kullandığı ... plakalı araçta 04/12/2019 tarihinde yapılan aramada, ... markalı çok sayıda kolinin bulunduğunun görülmesi üzerine kolilerden bir kaçının açılarak yapılan kontrollerde, kolilerin bazılarında bandrol bulunmadığının tespit edildiği, araç içerisinde bulunan tütün ürünlerinin kontrolünde ise 937 kutu ... marka, 1755 kutu ... marka, 1702 kutu ... marka olmak üzere toplam 4394 kutu (878.8000 adet) bandrollü makaron elde edildiği, davacının ibraz ettiği toptan satış belgesinde ... marka makaronların satışının yer almadığı, dolayısıyla tespit edilen makaronlara ait satış yetki belgesi bulunmadığından 4733 sayılı Kanun'un 8. maddesinin beşinci fıkrasının (g) bendi uyarınca 130.170,00-TL idari para cezası verilmesi ve işleme konu eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilmesi üzerine bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un, dava konusu işlemin tesis edildiği tarihteki hâlinde "Cezai Hükümler" başlıklı 8. maddesinin 5. fıkrasının (g) bendinde, Kurum'dan satış belgesi almadan tütün mamulleri, makaron, yaprak sigara kağıdı, etil alkol, metanol ve alkollü içkilerin toptan satışını yapanlara ellibin Yeni Türk Lirası idarî para cezası verileceği belirtilmiş; aynı maddenin altıncı fıkrasında, "Yukarıda sayılan fiiller dışında, bu Kanun ile 4250 sayılı Kanuna veya bu kanunlara göre yürürlüğe konulmuş yönetmeliklere ya da Kurumca verilen belgelerde yer alan şartlara uyulmadığının tespiti halinde, ilgili gerçek ve tüzel kişiler uyarılır ve aykırılığın giderilmesi için uygun bir süre verilir. Her işlem için verilecek süre Kurumca belirlenir. Verilen süre sonunda aykırılığın devam etmesi halinde veya aykırılığın giderilmesinin mümkün olmadığı hallerde süre verilmeksizin Kurumca verilen belgeler iptal edilir." kuralına yer verilmiştir. Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerin Satışına ve Sunumuna İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in "Satış belgesi başvurusu" başlıklı 12. maddesinin üçüncü fıkrasında, "(3) Toptan satış belgesi başvurularında başvuru formuna aşağıda belirtilen belgeler eklenir: ... c) Toptan satışı yapılması istenilen ürünlerin, üreticisinden veya ithalatçısından alınmış yetki belgesinin aslı veya yetkilendirilmiş merci tarafından onaylı örneği, üretici ve ithalatçıların toptan satış belgesi başvurularında Kurum mevzuatı doğrultusunda almış oldukları üretim/ithalat veya dağıtım izin belgelerinin örneği. (...)"; "Satış belgelerinin düzenlenmesi" başlıklı 13. maddesinin on ikinci fıkrasında, "(12) Toptan satıcılar, ürünlerinin satış ve dağıtımını yaptıkları üretici/ithalatçı firmadan aldıkları yetki belgesinin geçerliliğini yitirmesi halinde, geçerlilik süresinin bitimini takip eden otuz gün içinde, Kuruma veya yetkilendirilmiş merci bulunması durumunda bu mercie yazılı olarak bilgi vermek ve mevcut ürünlerin tasfiyesini müteakiben yetkilendirilmiş mercie başvurmak suretiyle satış belgesi üzerinde gerekli değişikliği yaptırmak zorundadır. Farklı bir üretici/ithalatçı firmadan alınmış yetki belgesi bulunmayan satıcıların tasfiyeyi müteakip satış belgesini Kuruma iade etmeleri şarttır."; "Yaptırımlar ve yaptırım sonrası uygulanacak diğer hükümler" başlıklı 26. maddesinin ikinci fıkrasında, "(2) 3/1/2002 tarihli ve 4733 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin beşinci fıkrası ile 4250 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinde sayılan kabahat fiilleri ile suç kapsamında olan fiiller dışında; 3/1/2002 tarihli ve 4733 sayılı Kanun ve 8/6/1942 tarihli ve 4250 sayılı Kanuna veya bu kanunlara göre yürürlüğe konulmuş yönetmeliklere ya da Kurumca verilen belgelerde yer alan şartlara uyulmadığının tespiti halinde; a) İlgili gerçek ve tüzel kişiler yazılı olarak uyarılır ve aykırılığın giderilmesi için uygun bir süre verilir. Bu Yönetmelikte süresi belirlenmeyen işlemler için verilebilecek süre Kurumca belirlenir. b) Verilen süre sonunda aykırılığın devam etmesi halinde veya aykırılığın giderilmesinin mümkün olmadığı hallerde süre verilmeksizin Kurumca, gerçek ve tüzel kişilerin aykırılığa konu işyerine verilmiş bulunan satış belgesi iptal edilir. c) Bu fıkra uyarınca satış belgesi iptal edilen gerçek ve tüzel kişilerin, iptale konu işyerine ilişkin yeni belge başvuruları otuz günden önce değerlendirmeye alınmaz." kuralları yer almıştır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Uyuşmazlık konusu olayda, davacının toptan satış belgesi bulunan iş yeri dışında kullandığı araçta yapılan denetim sonucunda tanzim edilen 04/12/2019 tarihli tutanakta, davacının ... tarih ve ... kurum sicil numaralı tütün mamulü toptan satış belgesinde ... marka makaronları satma konusunda yetkilendirilmediği, yetki belgesi olmadan satış yaptığı hususuna yer verildiği, bunun sonucunda davacıya, 4733 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 5. fıkrasının (g) bendinde düzenlenen Kurumdan satış belgesi almadan toptan satış yapmak fiilini işlediğinden bahisle idari para cezası verildiği, ayrıca söz konusu ihlâle neden olan makaronların mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verildiği anlaşılmaktadır. Uyuşmazlığın çözüme kavuşturulabilmesi için öncelikle mülkiyeti kamuya geçirilen sigaraların bulunduğu yerde satışının yapılıp yapılmadığının tespit edilmesi gerekmektedir. Davalı idarece yapılan denetim sonucu tanzim edilen tutanakta, davacının ... tarih ve ... kurum sicil numaralı tütün mamulü toptan satış belgesinde ... marka makaronları satma konusunda yetkilendirilmediği, yetki belgesi olmadan satış yapıldığı ifadesi ile yetinilmiş, toptan satış yapıldığını ortaya koyacak herhangi bir bilgi, belge veya tespite yer verilmemiştir. Başka bir anlatımla, davacı şirkete ait makaronların mülkiyetinin 4733 sayılı Kanun'un 8. maddesinin 5. fıkrasının (g) bendi uyarınca kamuya geçirilebilmesi için, belge almadan toptan satış yapıldığının herhangi bir tereddüte yer bırakmayacak şekilde ortaya konulması gerekirken, davalı idarece söz konusu fiilin işlendiğinin açık ve anlaşılır şekilde belirlenmesine yönelik herhangi somut bir tespit yapılmamıştır. Öte yandan, davacının tütün mamulü toptan satış belgesinde ... marka makaron satma konusunda yetkilendirildiğine dair belge ve bu belgenin de satış belgesine işletilmesine yönelik Yönetmelik kuralına aykırı fiili işlediği sonucuna ulaşılabilir ise de, anılan fiilin düzenlendiği 4733 sayılı Kanun'un 6. fıkrasında söz konusu fiilin karşılığında ilgililere makul süre verilmesinin ardından aykırılıkların giderilmemesi halinde uygulanacak yaptırımlara yer verilmiş olup, yaptırımlar arasında eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesi ve idari para cezası yaptırımı yer almamaktadır. Bu itibarla, yeterli inceleme yapılmadan ve isnat edilen fiilin işlendiği yönünde somut tespit bulunmadan tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında ise hukukî isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davacının temyiz isteminin kabulüne; 2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine, 01/07/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.