Danıştay Dava Dairesi · E. 2021/2997 · K. 2024/3583

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2021/2997 E.  ,  2024/3583 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONUNCU DAİRE Esas No : 2021/2997 Karar No : 2024/3583 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : … Güvenlik Kurumu Başkanlığı VEKİLİ : Av. … KARŞI TARAF (DAVACI) : … VEKİLİ : Av. … İSTEMİN_KONUSU : … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Davacı şirket tarafından, iş yerinde 04/11/2018 tarihinde İstanbul Emniyet Müdürlüğü ekiplerince yapılan denetimde, sigortasız işçi çalıştırıldığı tespit edildiğinden ve bu işçilere ait işe giriş ve işten ayrılış bildirgeleri ile aylık prim ve hizmet belgelerinin süresinde Kuruma verilmediğinde bahisle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 102. maddesi uyarınca toplam 428.426,00 TL idari para cezası uygulanmasına ilişkin … tarih ve … sayılı Fatih Sosyal Güvenlik Merkezi işleminin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: … İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:... sayılı kararıyla; uyuşmazlık konusu davacıya idari para cezası verilmesinin tek dayanağının 08.03.2018 tarihli polis memurlarınca tutulan tutanak olduğu, söz konusu tutanak içeriğindeki tespitlerin de bayanların dekolte kıyafetli olmalarına, masalarda adisyon olmamasına dayandırıldığı, tutanakta ismi yer alan bayanların alınan ifadeleriyle de davacıya ait işyerinde çalıştıkları hususunun tereddüte mahal vermeyecek şekilde ortaya konulamadığı, dosyada bu kişilerin işverene bağımlı olarak süreklilik içerisinde ve belli bir ücret karşılığında çalıştıklarını ispatlar nitelikte başkaca bir delil de bulunmadığı görülmekle, kişi hakkında ceza yaptırımı uygulanabilmesi için fiilin, somut bilgi ve belge ile aksine ihtimal verilmeyecek şekilde ortaya konularak buna göre işlem tesis edilmesi gerekirken bu hususlara riayet edilmeden kesilen idari para cezası verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: … Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu … İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği gerekçesiyle 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI : Davalı idare tarafından, Emniyet Müdürlüğü ekiplerince yapılan denetim ve alınan ifadelerde iki bayanın iş yerinde çalıştıklarını ve sigortalarının bulunmadığını belirtmelerinin kayıt dışı çalışmayı ispata yeterli olduğu, Kurum işlemi hukuka uygun olduğundan Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI : Davacı tarafından, temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ : … DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE : MADDİ OLAY : Davacıya ait eğlence mekanı vasıflı iş yeri hakkında Emniyet birimlerine yapılan ihbar neticesinde farklı tarihlerde denetimler yapıldığı, 04/11/2018 tarihli denetimde ise mekana polislerin geldiği bilgisinin kapıdan verilmesi üzerine dekolte kıyafetli yabancı uyruklu, masalarında adisyon fişi açılmamış ve kendilerine ait hesap pusulası bulunmayan bir grup bayanın mekanın mutfak bölümünde kaçmak için hazırlanmış gizli bir çıkıştan kaçmaya başladıkları, yakalanarak mekana getirildikleri, mekanda bulunan erkeklerin ise bayanları daha önce tanımadıkları, eğlenmek için geldiklerinde tanıştıklarını ifade ettikleri, Asayiş Şube Müdürlüğüne götürülerek ifadeleri alınan L.F ve D.B'nin ifadelerinde mekanda çalıştıklarını, sigortalarının bulunmadığını belirttikleri, Emniyet Müdürlüğünün 05/11/2018 tarihli Kuruma bildirim yazısı üzerine de 41 kişi için işe giriş ve işten ayrılış bildirgeleri ile aylık prim ve hizmet belgelerinin verilmediğinden bahisle İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Fatih sosyal Güvenlik Merkezinin … tarih ve … sayılı işlemiyle 5510 sayılı Kanun 102. maddesi uyarınca 428.426,00 TL idari para cezası uygulandığı, anılan işlemin iptali talebiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. İLGİLİ MEVZUAT: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun "Sigortalı bildirimi ve tescili" başlıklı 8. maddesinde, "İşverenler, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılan kişileri, 7 nci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalılık başlangıç tarihinden önce, sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirmekle yükümlüdür." hükmüne; "Sigortalılığın sona ermesi" başlıklı 9. maddesinde, "Kısa ve uzun vadeli sigorta kolları bakımından sigortalılık a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların, hizmet akdinin sona erdiği tarihten,... itibaren sona erer....Birinci fıkranın (a), (c) ve (d) bentlerine göre sigortalılığı sona erenlerin durumları işverenleri tarafından,... on gün içinde Kuruma bildirilir." hükmüne; "Prim belgeleri ve iş yeri kayıtları" başlıklı 86. maddesinde, "Bu Kanunun 4 üncü ve 5 inci maddesine tabi sigortalılar ile sosyal güvenlik destek primine tabi sigortalılar için işverenlerce Kuruma verilmesi gereken aylık prim ve hizmet belgelerinin şekli, içeriği, ekleri, ilgili olduğu dönemi, verilme süresi ve diğer hususlar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir... Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca, fiilen yapılan denetimler sonucunda veya işyeri kayıtlarından yapılan tespitlerden ya da kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatı gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde veya kamu kurum ve kuruluşları ile bankalar tarafından düzenlenen belge veya alınan bilgilerden çalıştığı anlaşılan sigortalılara ait olup, bu Kanun uyarınca Kuruma verilmesi gereken belgelerin yapılan tebligata rağmen bir ay içinde verilmemesi veya noksan verilmesi halinde, bu belgeler Kurumca re’sen düzenlenir ve muhteviyatı sigorta primleri Kurumca tespit edilerek işverene tebliğ edilir. İşveren, bu maddeye göre tebliğ edilen prim borcuna karşı tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde, ilgili Kurum ünitesine itiraz edebilir. İtiraz, takibi durdurur. İtirazın reddi halinde, işveren kararın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içerisinde yetkili iş mahkemesine başvurabilir. Yetkili mahkemeye başvurulması, prim borcunun takip ve tahsilini durdurmaz... Bu maddede belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde, 102 nci maddeye göre işlem yapılır." hükmüne; "Kurumca verilecek idari para cezaları" başlıklı 102. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin 2 numaralı alt bendinde, "8 inci maddenin birinci fıkrasında belirtilen bildirgenin verilmediğinin, mahkeme kararından veya Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca yapılan tespitlerden ya da diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarının kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemelerden veya bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden anlaşılması halinde bildirgeyi vermekle yükümlü olanlar hakkında her bir sigortalı için asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır." hükmüne; 3 numaralı alt bendinde, "İşyeri esas alınmak suretiyle bildirgenin verilmediğine ilişkin; mahkemenin karar tarihinden, Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarının tespit tarihinden, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının denetim elemanlarının rapor tarihinden, bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerin Kuruma intikal tarihinden itibaren bir yıl içinde bu bendin (2) numaralı alt bendinde sayılan durumlardan biriyle tekrar bildirge verilmediğinin anlaşılması halinde, bildirgeyi vermekle yükümlü olanlar hakkında bu defa her bir sigortalı için asgari ücretin beş katı tutarında idari para cezası uygulanır." hükmüne; (c) bendinde, “86 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri, Kurumca belirlenen şekilde ve usûlde vermeyenler ya da Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler veya belirlenen süre içinde vermeyenlere her bir fiil için;.... 4) Belgenin mahkeme kararı, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca yapılan tespitler veya diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde ya da bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden, hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği anlaşılan sigortalılarla ilgili olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı, işverence düzenlenip düzenlenmediği dikkate alınmaksızın, aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.” hükmüne; j) bendinde "9 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalılığı sona erenlere ilişkin bildirim ile 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesinde yer alan sandıklara, sandık iştirakçiliğinin başlama veya sona ermesine ilişkin bildirimi, süresi içinde ya da Kurumca belirlenen şekle ve usule uygun olarak yapmayanlar veya Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler hakkında, bir takvim ayında işlenen bu fiillerden dolayı tutmakla yükümlü bulunulan defter ve belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle verilmesi gereken ceza tutarını aşmamak kaydıyla her bir sigortalı veya sandık iştirakçisi için asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanır." hükmüne yine Kanun'un "Kurumun denetleme ve kontrol yetkisi" başlıklı 59. maddesinin 1. fıkrasında, "Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin işlemlerin denetimi, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları eliyle yürütülür." hükmüne; 7. fıkrasında da, "Kamu idarelerinin denetim elemanları, kendi mevzuatı gereğince işyerlerinde yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler sırasında, çalıştırılanların sigortalı olup olmadığını da tespit ederek, sigortasız çalıştırılanları Kuruma bildirmek zorundadır. Bu kurumlar ayrıca kendi mevzuatları gereğince yaptıkları inceleme ve tespitler sırasında bu Kanuna göre sigortalı sayılanların prime esas kazançlarının veya sigortalı gün sayılarının eksik bildirmesi sonucunu doğuran tespitlerini de en geç bir ay içinde Kuruma bildirirler. Kurum, bu bildirimleri esas almak üzere gerekli yasal işlemi yapar. İlgililerin itiraz hakları saklıdır." hükmüne yer verilmiştir. 5510 sayılı Kanun'un 59. ve 86. maddelerine dayanılarak hazırlanan "Kamu İdarelerinin Denetim Elemanlarınca Yapılacak Tespitler Hakkında Yönetmelik'in 4. maddesinde, "kamu idareleri denetim elemanı" kamu idarelerince tabi oldukları kanun ve diğer mevzuat uyarınca ülke, bölge ve il düzeyinde denetim, soruşturma ve inceleme yetkisi verilmiş denetim elemanı sıfatını haiz kişiler şeklinde tanımlanmıştır. Aynı Yönetmeliğin 6. maddesinde de, "Kamu idarelerinin denetim elemanlarınca 5 inci maddede belirtilen tespitler dikkate alınarak, işyerinde fiilen veya kayden çalıştırıldığı tespit edilen sigortalılar ile sigortalı sayılanların prime esas kazançlarının veya sigortalı gün sayılarının eksik bildirilmesine ilişkin fiili tespit veya kayıt inceleme tutanağı, ilgili ünite tarafından Kurum mevzuatına uygun olarak işleme alınır." düzenlemesine yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Dosyanın incelemesinden, davacıya ait eğlence mekanı vasıflı iş yeri hakkında emniyet birimlerine yapılan ihbar üzerine emniyet müdürlüğü tarafından bir dizi denetimler yapılarak 04/11/2018 tarihinde mekanda olduğu tespit edilen kişilerin kimlik bildirimlerinin ve asayiş şube müdürlüğünde alınan ifadelerinin 05/11/2018 tarihli yazı ile Kuruma bildirilmesi üzerine … tarih ve … sayılı işlemle sigortasız çalıştırılan 41 kişiye ait işe giriş ve işten ayrılış bildirgeleri ile aylık prim ve hizmet belgesinin verilmemesi nedeniyle 5510 sayılı Kanun'un 102. madde gereğince idari para cezası uygulandığı görülmektedir. 5510 sayılı Kanun hükümlerine göre ceza verilebilmesi için cezaya esas alınan fiil ve olayların somut, kesin ve hiçbir duraksamaya yer vermeyecek şekilde davalı idarece tespiti gerekli ve zorunludur. Bu tespitler çalışanların şikayet ve itirazlarına, işverene ait kayıt ve defterlere, diğer kamu kurum ve kuruluşlarının işlemlerine bakılarak yapılabilecek ve aksi sabit oluncaya kadar bu tespitlere itibar edilecektir. Öte yandan; 5510 sayılı Kanun'un işe giriş bildirgesinin süresinde verilmemesinde tekerrür durumunu düzenleyen 102. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinin 3. alt bendi hükmü uyarınca, işe giriş bildirgesinin verilmediği konusundaki ilk tespitin Kuruma intikal tarihinden itibaren bir yıl içinde ikinci kez işe giriş bildirgesinin verilmediğinin tespit edilmesi halinde, idari para cezasının her bir işçi için asgari ücretin 5 katı oranında uygulanabilmesi için, birinci ihlal nedeniyle verilen idari para cezasının ilgiliye tebliğ edilmesinden itibaren bir yıl içinde aynı ihlalin tekrar gerçekleşmesi gerektiği açıktır. Davaya konu idari işleme esas alınan emniyet ifade tutanaklarında L.F ve D.B isimli bayanların mekanda çalışmakta olduklarını, iş yeri sahibi ile belli bir ücrette anlaştıklarını ve sigortalarının yapılmadığını ifade etmeleri karşısında söz konusu bu iki kişinin davacıya ait iş yerinde sigortasız çalıştırıldığı sonucuna varılmıştır. Bu durumda söz konusu iki kişi yönünden işe giriş ve işten ayrılış bildirgeleri ile aylık prim ve hizmet belgesinin verilmemesi nedeniyle idari para cezası uygulanmasında hukuka aykırılık bulunmamaktadır. Bununla birlikte Bölge İdare Mahkemesince yeniden yapılacak yargılama esnasında işe giriş bildirgeleri yönünden tekerrür hükmünün uygulanmasının şartlarının bulunup bulunmadığı değerlendirilerek yeniden bir karar verilmesi gerekmektedir. Diğer taraftan, her ne kadar iki kişi yönünden sigortasız çalışma yaptırıldığı sonucuna varılmış ise de Bölge İdare Mahkemesince, dava konusu idari para cezasının ne kadarlık kısmının anılan kişiler nedeniyle uygulandığı yeniden tespit edileceğinden kararın tümüyle bozulması gerektiği kanaatine ulaşılmıştır. Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki … İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davalı idarenin temyiz isteminin KABULÜNE, 2. Dava konusu işlemin iptaline ilişkin … İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu İstanbul Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:… , K:… sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 01/10/2024 tarihinde oy birliğiyle kesin olarak karar verildi.