Danıştay Dava Dairesi · E. 2021/3701 · K. 2024/5442

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2021/3701 E.  ,  2024/5442 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No:2021/3701 Karar No:2024/5442 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Kurumu VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Üretim A.Ş. VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: ... ilinde kurulması planlanan Değirmen Regüktörü ve HES Projesi'ne ilişkin olarak... tarih ve ... sayılı, ... tarih ve ... sayılı, ... tarih ve ... sayılı,... tarih ve ... sayılı lisansa derç edilmiş tesis tamamlama süresine ek süre verilmesi işlemli başvurularda belirtilen gerekçelerin Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 35. maddesi kapsamında mücbir sebep olarak kabul edilmemesine ve söz konusu başvurular ile belirtilen süre uzatımı talebinin reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (Kurul) kararı ile anılan Kurul kararının geri alınması için 23/06/2017 tarihinde yapılan başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirketin... tarih ve ... sayılı yazısında, "(...) projemiz ile ilgili 02/11/2013 tarihli Yönetmeliğin Geçici 15. maddesinin birinci fıkrasındaki yükümlülüklerin tamamlanması için tüm hazırlıklar da ikame edilmiş ve ilgili başvurular yapılmıştır. Başvurularımızın bazılarına olumlu geri dönüşler yapılmış olup, diğerlerinin de tetkik ve incelemesi devam etmektedir. (...)" şeklinde ifadeye yer verildiği, yazı ekinde 15/06/2011 tarihli ÇED Olumlu Belgesi ile ... İl Özel İdaresi İmar ve Kentsel İyileştirme Müdürlüğü'ne yapılan 28/04/2014 tarihli başvuru belgesinin sunulduğu, davacı şirketin 04/09/2014 tarihli dilekçesinde, "(...) proje sahasının büyüklüğü ve çetin kış şartları nedeniyle (...) süre uzatımı talep edilmiş, (...) yoğun tepki ve yazışma silsilesi yaşanmıştır. (...) TOKİ projesinin 121 ve 134 adalarda uygulanıyor olması da proje sahalarının değişmesini zorunlu kılmıştır. (...)" şeklinde; 03/08/2015 tarihli dilekçesinde, "(...) çalışmalarımız sonucu projenin hayata geçirilmesi mümkün olmamış; iptal ve/veya revizyonu zorunlu olmuştur. (...) Lisansımıza ait dercedilmiş bulunan tüm sürelerin uzatılması için süre uzatımı talebimizle birlikte lisans tadil talebimizi (...) arz ederiz." şeklinde; 22/02/2016 tarihli dilekçesinde, "(...) proje sahasının imara açılarak TOKİ'ye tahsis edilmesi ve ... Belediye Başkanlığı ve yöre halkının baskısı sonucu proje sahasını 6 km menbaya taşımamıza rağmen, şimdi de ... ilçesi içinde, TOKİ Alanı mevkiinde, ... Çayında göl oluşturma ve rekreasyon alanları düzenlemesi yapılması gündeme gelmiş olup, bu projeler 5.900 metre uzunluğundaki yatak düzenlememizi etkilemekte ve proje düşüsünü ciddi olarak azaltmaktadır." şeklinde; 16/08/2016 tarihli dilekçesinde, "(...) DSİ tarafından ... ilçesi, ... Çayı ... Kontrol Projesi ile TOKİ Alanı içinde Kelkit Çayında göl oluşturma ve rekreasyon projeleri hazırlanmış olup, bu projelerin 5.900 metre uzunluğundaki yatak düzenlememizi etkilediği (...)" şeklinde ifadelere yer verildiği, dava konusu Kurul kararı ile söz konusu başvurularda sunulan gerekçelerin Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 35. maddesi kapsamında mücbir sebep olarak kabul edilmemesine ve süre uzatımı talebinin reddine karar verildiği, anılan Kurul kararının ... tarih ve E... sayılı yazı ile davacı şirkete tebliğ edildiği, 23/06/2017 tarihinde yapılan başvuru ile Kurul kararının geri alınmasının talep edildiği, bu talebin zımnen reddi üzerine bakılan davanın açıldığı, dava konusu olayda şirketin başvurularında sunduğu gerekçelerin Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 35. maddesi kapsamında mücbir sebep olarak nitelendirilemeyeceğinden dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemler hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesince, Dairemizin... tarih ve E:..., K:... sayılı bozma kararına uyularak verilen kararda; DSİ Genel Müdürlüğü tarafından dava konusu işlemin tesisinden sonra davalı idareye gönderilen ... tarih ve ... sayılı yazı ile... esasına kayıtlı dava dosyalarında yaptıkları ... tarihli ara kararına verilen cevap ve tüm dosya içeriğinin birlikte incelenmesinden, üretim lisansına dercedilen inşaat öncesi süre içerisinde, üretim tesisinin inşaatına başlanması için yerine getirilmesi gereken yükümlülüklerin nerdeyse tamamının, kamulaştırma planlarının üç ay gecikmeli olarak sunulması dışında yerine getirildiği, ... Belediyesinin projeye dair taleplerinin şirket tarafından karşılanmasına yönelik gerekçeli raporun hazırlanması sürecinde proje alanıyla çakışan rekreasyon projesi, TOKİ alanıyla proje sahasının etkileşimi, memba projesi olan Pamuk HES'in proje debisi seçimi, ... ilçesine ait imar planıyla ilgili olarak 1041,00 m kotun sınır olarak belirlenmesi gibi hususlar nedeniyle proje sürecinin sık sık aksadığı ve zorunlu revizyonların yapıldığı, bu revizyonlara yönelik hazırlanan Revize Fizibilite Raporları ve Ek Raporların DSİ tarafından onaylandığı, inşaat öncesi aşamada karşılaşılan söz konusu durumların DSİ tarafından mücbir sebep olarak nitelendirildiği, dolayısıyla dava konusu işlem tesisine neden olan makul süreyi aşan gecikmenin davacıdan kaynaklanmadığı, davacının bu durumu öngöremeyeceği ve önleyemeyeceği, dolayısıyla üretim lisansına konu tesisin kurulması planlanan alana yönelik somut durumun mücbir sebep hali olarak kabul edilmesi gerektiğinden... tarih ve... sayılı Kurul kararı ile kararın geri alınması için yapılan 23/06/2017 tarihli başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemde hukuka uygunluk ve davanın reddine karar veren İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, istinaf başvurusunun kabulüne, İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Davalı idare tarafından, usule ilişkin olarak harçtan muaf olmalarına karşın aleyhlerine harca hükmedildiği, esas ilişkin olarak ise, Danıştay bozma kararında ilgili kurumlar nezdinde araştırma yapılması gerektiği belirtilmesine rağmen Bölge İdare Mahkemesince araştırma yapılmadan karar verildiği, Bölge İdare Mahkemesinde Yönetmeliğin Geçici 15. maddesinin birinci fıkrasında yer verilen yükümlülükler azaltılmasına rağmen mülga Yönetmelik uyarınca yükümlülüklerin sıralandığı, Yönetmeliğin Geçici 15. maddesi çerçevesindeki şirket yükümlülüklerinin sadece üretim tesisinin kurulacağı sahanın mülkiyet veya kullanım hakkının elde edilmesi, kurulması planlanan üretim tesisine ilişkin imar planlarının onaylanması ve ÇED Yönetmeliği kapsamında alınması gerekli olan kararın alınması olduğu, davacı şirketin söz konusu lisansının iptaline ilişkin işlem tesis edilirken sadece bu yükümlülükler bağlamında değerlendirme yapıldığı, Bölge İdare Mahkemesi kararında yapılan tespitin aksine, davacının Yönetmeliğin Geçici 15. maddesinin 1. fıkrasındaki yükümlülüklerini en geç 02/05/2014 tarihinde tamamlaması gerekirken, imar planları için başvurusunu dahi ancak 28/04/2014 tarihinde yaparak süreci aşırı bir gecikmeyle başlattığı, halbuki 02/05/2014 tarihine kadar bu yükümlülüğün tamamlanması için başvurunun çok daha önceden yapılması gerektiği, davacının kamulaştırma başvurusunu da 02/05/2014 tarihinden sonra 25/08/2014 tarihinde yaptığı, şirketin sadece ÇED yükümlülüğünü yerine getirdiği, 2013 yılında ... Belediye Başkanlığının taleplerinin proje sahasına etkisi nedeniyle kamulaştırma işlemleri için mücbir sebep olup olmadığının DSİ’den araştırılması gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davacı tarafından savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NIN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: ESAS YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY : Davacı şirkete, ... ilinde kurmayı planladığı 27,90 MWm/27,36 Mwe gücündeki Değirmen Regülatörü ve HES projesi için ... tarih ve EÜ/...sayılı üretim lisansı verilmiştir. Tesisin inşaat öncesi süresi 16 ay, inşaat süresi 32 ay olmak üzere tamamlanma tarihi 04/08/2015 olarak lisansa dercedilmiştir. Şirket, HES projesi için Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin Geçici 15. maddesi kapsamındaki yükümlülüklerini 02/05/2014 tarihine kadar tamamlaması gerekirken, ... tarih ve... sayılı yazısı ekinde, 15/06/2011 tarihli Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Olumlu Belgesi ile ... İl Özel İdaresi İmar ve Kentsel İyileştirme Müdürlüğüne yaptığı 28/04/2014 tarihli başvuru belgesini davalı idareye sunmuştur. Bununla birlikte, şirketin 04/09/2014, 03/08/2015, 22/02/2016 ve 16/08/2016 tarihli başvurularında projeye ilişkin yükümlülüklerini tamamlayamamasının gerekçelerini belirtmek suretiyle davalı idareden söz konusu nedenlerin mücbir sebep olarak kabul edilmesi ve süre uzatımı talebinde bulunduğu, ancak bu talebin dava konusu Kurul kararıyla reddedildiği, bunun üzerine anılan Kurul kararının geri alınması için 23/06/2017 tarihinde yapılan başvurunun da zımnen reddedildiği ve bu işlemlerin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. İLGİLİ MEVZUAT: 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu'nun 5. maddesinin yedinci fıkrasında, "Üretim lisansı başvurusunda bulunan tüzel kişiden, önlisans yükümlülüklerinin yerine getirilmesini müteakiben üretim tesisinin lisansında belirlenen inşaat süresi içerisinde kurulmaması hâlinde irat kaydedilmek üzere, kurulmak istenen üretim tesisinin niteliğine ve büyüklüğüne göre yatırım tutarının yüzde onunu geçmemek üzere teminat mektubu alınır. Mücbir sebep hâlleri ile lisans sahibinden kaynaklanmayan haklı sebepler dışında üretim tesisinin lisansında belirlenen inşaat süresi içerisinde kurulmaması veya kalan süre içerisinde kurulamayacağının tespit edilmesi hâllerinde lisans iptal edilir ve teminat mektubu irat kaydedilir. Teminatın alınması, niteliği ve süre uzatımı verilmesine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir."; Geçici 9. maddesinin birinci fıkrasında, "Üretim lisansına dercedilen inşaat öncesi süre içerisinde, üretim tesisinin inşaatına başlanması için yerine getirilmesi gereken yükümlülüklerini ikmal edememiş tüzel kişilere, varsa kalan inşaat öncesi sürelerine ek olarak; yoksa sadece altı ay süre verilir. Mücbir sebepler dışında bu süre içerisinde de yükümlülüklerini ikmal edemeyen tüzel kişilerin lisansları iptal edilir." kuralına yer verilmiştir. Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin 35. maddesinde, mücbir sebep sayılan hâller sınırlı olmamak kaydıyla sayılmış; önlisans ve lisans sahiplerinin, mücbir sebep hâllerinde mevzuattan kaynaklanan yükümlülüklerinin ertelenebileceği veya askıya alınabileceği belirtilmiş; lisans tarihi itibarıyla yürürlükteki hâli olan Geçici 15. maddesinin 1. fıkrasında, üretim tesisinin kurulacağı sahanın lisans sahibi tüzel kişinin mülkiyetinde olmaması hâlinde, söz konusu sahanın mülkiyet veya kullanım hakkının elde edilmesi, rezervuarlı hidroelektrik santrallerinde su tutma alanları ile ilgili olarak kamulaştırma kararının alınması, kurulması planlanan üretim tesisine ilişkin imar planlarının onaylanması, üretim tesisinin inşaatına başlanabilmesi için gerekli olan ön proje onayının alınması, bağlantı ve sistem kullanım anlaşmaları için TEİAŞ veya ilgili dağıtım şirketine başvurunun yapılması, 30/04/1983 tarih ve 18033 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Yönetmeliği uyarınca gerekli görüşün alınması, rüzgâr başvurularına ilişkin Teknik Etkileşim İzninin alınması için gerekli başvurunun yapılmış olması, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında alınması gerekli olan kararın alınmasının Kanun'un Geçici 9. maddesinin birinci fıkrası çerçevesindeki tüzel kişilerin tamamlaması gereken yükümlülükler olduğu; ikinci fıkrasında, Yönetmeliğin yürürlük tarihi itibarıyla, inşaat öncesi döneme ilişkin süresi biten tüzel kişilerin, bu Yönetmeliğin yürürlük tarihinden itibaren en geç altı ay içerisinde, inşaat öncesi döneme ilişkin süresi bitmeyen tüzel kişilerin, kalan inşaat öncesi sürelerine altı ay eklenmek suretiyle bulunacak süre içerisinde, birinci fıkrada belirtilen yükümlülüklerin tamamlandığına ilişkin bilgi ve belgeleri Kuruma sunmakla yükümlü olduğu, bu süre içerisinde söz konusu yükümlülükleri tamamlayamayan tüzel kişiler hakkında Kanun'un Geçici 9. maddesinin birinci fıkrası çerçevesinde işlem tesis edileceği kurala bağlanmıştır. 04/02/2015 tarih ve 29257 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yönetmelik ile Yönetmeliğin Geçici 15. maddesinin 1. fıkrasında değiştirilek Kanun'un Geçici 9. maddesinin birinci fıkrası çerçevesindeki tüzel kişilerin tamamlaması gereken yükümlülükler azaltılmış; üretim tesisinin kurulacağı sahanın lisans sahibi tüzel kişinin mülkiyetinde olmaması halinde, söz konusu sahanın mülkiyet veya kullanım hakkının elde edilmesi, rezervuarlı hidroelektrik santrallerinde su tutma alanları ile ilgili olarak kamulaştırma kararının alınması, kurulması planlanan üretim tesisine ilişkin imar planlarının onaylanması, rüzgar başvurularına ilişkin teknik etkileşim izninin alınması için gerekli başvurunun yapılmış olması, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında alınması gerekli olan kararın alınması tamamlanması gereken yükümlülükler olarak belirlenmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:... K:... sayılı kararı Dairemizin ... tarih ve E:..., K...... sayılı kararıyla, "Dava konusu uyuşmazlık, şirketin proje değişikliğinin ortaya çıktığı 29/05/2013 tarihinden Gerekçeli Raporun DSİ'ye sunulduğu 28/11/2014 tarihine kadar Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin Geçici 15. maddesi kapsamında kamulaştırma ve imar yükümlülüklerini yerine getirmemesinde kusurlu olup olmadığına ilişkindir. Bu noktada, ... Belediye Başkanlığı'nın taleplerinin, ... HES projesinin ve TOKİ toplu konut projesinin, şirketin yükümlülüklerini süresinde tamamlayamaması üzerindeki etkilerinin incelenmesi gerekmektedir. (...) Bölge İdare Mahkemesi'nce, davacı şirket tarafından ileri sürülen ... Belediye Başkanlığı'nın taleplerinin, ... HES projesinin ve TOKİ toplu konut projesinin şirketin yükümlülüklerini süresinde tamamlayamaması üzerindeki etkilerinin, bu gecikmeden etkilenen tarafın gerekli dikkat ve özeni göstermiş olmasına karşın önlenemeyecek, kaçınılamayacak durum kapsamında mücbir sebep hâli olarak kabul edilip edilemeyeceği hususunda değerlendirme yapılmadığı görülmektedir. Bu itibarla, davacı şirketin projesini etkileyen yukarıda belirtilen olguların mücbir sebep kapsamında kabul edilip edilemeyeceğinin ilgili kurumlar (... Belediye Başkanlığı, TOKİ, DSİ) nezdinde araştırma yapmak suretiyle açıklığa kavuşturulması gerekirken, eksik inceleme sonucu verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukukî isabet bulunmamaktadır." gerekçesiyle bozulmuştur. Anılan bozma kararımız üzerine, Bölge İdare Mahkemesi tarafından, bozma kararında belirtilen kurumlar nezdinde bir araştırma yapılmaksızın Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü tarafından dava konusu işlemin tesisinden sonra davalı idareye gönderilen ... tarih ve ... sayılı yazı, ...esasına kayıtlı dava dosyasında yapılan 11/12/2019 tarihli ara kararına verilen cevap ve mevcut dosya içeriğinin incelenmesi sonucu değerlendirme yapılarak karar verildiği anlaşılmaktadır. Temyize konu kararda, Yönetmeliğin değişik Geçici 15. maddesinin 1. fıkrasında belirtilen üretim lisansına dercedilen inşaat öncesi süre içerisinde, üretim tesisinin inşaatına başlanması için yerine getirilmesi gereken yükümlülüklerin nerdeyse tamamının, kamulaştırma planlarının üç ay gecikmeli olarak sunulması dışında yerine getirildiği, inşaat öncesi aşamadaki gecikmenin, ... Belediyesinin projeye dair taleplerinin şirket tarafından karşılanmasına yönelik gerekçeli raporun hazırlanması sürecinde proje alanıyla çakışan rekreasyon projesi, TOKİ alanıyla proje sahasının etkileşimi, memba projesi olan Pamuk HES'in proje debisi seçimi, ... ilçesine ait imar planıyla ilgili olarak 1041,00 m kotun sınır olarak belirlenmesi, vb. hususlar nedeniyle proje sürecinin sık sık aksadığı ve zorunlu revizyonların yapıldığı, bu revizyonlara yönelik hazırlanan Revize Fizibilite Raporları ve Ek Raporların DSİ tarafından onaylandığı, inşaat öncesi aşamada karşılaşılan söz konusu durumların DSİ tarafından mücbir sebep olarak nitelendirildiği, dolayısıyla dava konusu işlem tesisine neden olan makul süreyi aşan gecikmenin davacıdan kaynaklanmadığı, davacının bu durumu öngöremeyeceği ve önleyemeyeceği, dolayısıyla üretim lisansına konu tesisin kurulması planlanan alana yönelik somut durumun mücbir sebep hali olarak kabul edilmesi gerektiği gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulüyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Maddi olayın incelenmesinden, imar ve kamulaştırma yükümlülüklerinin tamamlanması için son tarih 02/05/2014 olmasına karşın, davacı tarafından bu tarihten dört gün önce 28/04/2014 tarihinde ... Valiliği İmar ve Kentsel İyileştirme Müdürlüğüne söz konusu proje kapsamında hazırlanan 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planı ve 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planlarının sunularak onaylanmasının talep edildiği, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Kamulaştırma Dairesi Başkanlığına ise bu tarihten sonra 25/08/2014 tarihinde başvurarak kamulaştırma çalışmaları sırasında, kamulaştırmaya konu taşınmaz mallarla ilgili Tapu ve Kadastro kayıtları, adres bilgileri, vergi beyan değerleri, kamulaştırma planları kontrolü gibi dokümanların ilgili Tapu Kadastro Nüfus Müdürlükleri ve Belediyeden alınabilmesi için ..., ... ve ... illerine konuyla ilgili yazı yazılması ve yazıların birer suretlerinin firmalarına ulaştırılması talebinde bulunduğu, DSİ Hidroelektrik Enerji Dairesi Başkanlığının davacı şirkete gönderilen ...tarih ve ... sayılı yazısının ise gereği için dava dışı bir başka firma olan ... Enerji Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ye, bilgi için davacı şirkete gönderildiğinden Bölge İdare Mahkemesi kararında bu yazıdan alıntı yapılan hususların muhatabının davacı değil, dava dışı ... Enerji Üretim Sanayi ve Ticaret A.Ş. olduğu hususları dikkate alındığında, Dava konusu işlem tesisine neden olan makul süreyi aşan gecikmenin davacıdan kaynaklanmadığı, davacının bu durumu öngöremeyeceği ve önleyemeyeceği sonucuna mevcut dosya içeriğinden ulaşılması mümkün görülememektedir. Davacı şirketin HES projesi için Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği'nin Geçici 15. maddesi kapsamındaki yükümlülüklerini 02/05/2014 tarihine kadar tamamlaması gerekmektedir. Uyuşmazlık, yükümlülüklerin tamamlaması gereken son tarih olan 02/05/2014 tarihine kadar Yönetmeliğin Geçici 15. maddesi kapsamında kamulaştırma ve imar yükümlülüklerini yerine getirememesinde mücbir sebebinin olup olmadığıdır. Mücbir sebebin varlığı için ise davacı tarafından zamanında harekete geçilmiş olmasına karşın, kusuru olmaksızın ortaya çıkan kontrolünde olmayan nedenlerin olup olmadığının ortaya konulması gerekmektedir. Davacının yükümlüklerini tamamlaması için son tarih 02/05/2014 olduğu, proje değişikliğinin 29/05/2013 tarihinde ortaya çıktığı görülmektedir. Davacı tarafından ise yükümlülüklerini tamamlamak için son gün olan 02/05/2014 tarihinden sonra 28/11/2014 tarihinde DSİ'ye Gerekçeli Raporun sunulduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda, DSİ nezdinde: 1- Davacıya gönderilen 29/05/2013 tarihli yazı sonrasında, davacının, "DSİ Hidroelektrik Enerji Dairesi Başkanlığı'nın 29/05/2013 tarihli yazısı doğrultusunda, proje sahasının en az 9 km²'lik alanından feragat edildiği, bu değişikliğin üç kademeden oluşan projeyi esaslı bir biçimde etkileyerek proje sahasının değişmesine neden olduğu, 30 km²'lik alanda harita alma ve zemin etüdü çalışmalarının yeniden gerçekleştirildiği, bu çalışmalar sonucunda önerilen iki kademeli formülasyonun kabul görmediği, bunun üzerine projenin tekrar revize edilerek üç kademeli projenin iki kademesinin etek santrali formülasyonuna dönüştürüldüğü" iddiasının kamulaştırma ve imar yükümlülüklerini 02/05/2014 tarihinden önce tamamlamasını nasıl engellediğinin, davacının Gerekçeli Raporu, 02/05/2014 tarihinden sonra, 28/11/2014 tarihinde DSİ'ye sunmasında DSİ'den kaynaklanan zorunlu bir gecikmenin olup olmadığı, 2- Davacının "kendi projelerine ait Gerekçeli Raporun hazırlanması sürecinde Değirmen HES projesinin membaındaki Pamuk HES projesinde gerçekleşecek değişiklik nedeniyle projenin yapılabilirliğinin tekrar tehlikeye girdiği, zira Pamuk HES nedeniyle Değirmen HES projesinin membaında yaşanacak değişikliğin Değirmen HES projesinin tekrar revize edilmesini ve yeni bir gerekçeli rapor hazırlanmasını gerektirecek nitelikte olduğu" iddiasına ilişkin olarak, yükümlülüklerin tamamlanması için son tarih olan 02/05/2014 tarihi dikkate alınarak, Pamuk HES projesinin davacının imar ve kamulaştırma yükümlülüklerini nasıl etkilediği, DSİ'den kaynaklanan zorunlu bir gecikmenin olup olmadığı, DSİ ve TOKİ nezdinde ise, 3- Davacının "Değirmen HES proje sahası içerisinde orta kademe projesine ait santral binası ve yükleme havuzu proje sahası ile çakışacak şekilde TOKİ konut projesinin öngörüldüğü, söz konusu çakışma nedeniyle projenin orta kademesinin yapımının mümkün olmadığı, bu nedenle projenin revize edildiği" iddiasının yükümlülüklerin tamamlanması için son tarih olan 02/05/2014 tarihi göz önüne alınarak davacının imar ve kamulaştırma yükümlülüklerini nasıl etkilediği, DSİ'den ya da TOKİ'den kaynaklanan zorunlu bir gecikmenin olup olmadığı, araştırılarak belirtilen hususların açıklığa kavuşturulması gerekmetkedir. Bu itibarla, davacı şirketin imar ve kamulaştırma yükümlülüklerini 02/05/2014 tarihinden önce tamamlanamamasının mücbir sebep kapsamında kabul edilip edilemeyeceği belirtilen yönlerden araştırılarak bir karar verilmesi gerekirken, eksik inceleme sonucu verilen temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davalının temyiz isteminin kabulüne; 2. Davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü, kararın kaldırılması ve dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptali yolundaki ... Bölge İdare Mahkemesi.... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...ayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 12/12/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.