Danıştay Dava Dairesi · E. 2021/4853 · K. 2024/5752

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2021/4853 E.  ,  2024/5752 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONUNCU DAİRE Esas No : 2021/4853 Karar No : 2024/5752 TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av.... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Başkanlığı VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN_KONUSU: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ: Dava konusu istem: ... tarih ve ... sayılı işlem ile bildirilen davacı adına kayıtlı ... numaralı spor toto bayilik ruhsatının, bayilik mahallinde 18 yaşından küçüklere oyun oynatıldığından bahisle iptaline dair ... tarih ve ... sayılı Spor Toto Teşkilat Başkanlığı Olur'unun iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararıyla; mevzuat hükümleri ve Spor Toto Teşkilat Başkanlığı ile davacı arasında imzalanan sözleşme hükümlerinde, 18 yaşından küçüklere oyun oynatılması halinde bayilik ruhsatının iptal edileceğinin açıkça düzenlendiği görülmüş olup, davacı tarafından oyun oynatmama yükümlülüğüne aykırı hareket edildiğinin 15/01/2014 tarihli tutanakla tespit edilmesi karşısında, anılan yükümlülüğe aykırı hareket edilmesi nedeniyle davacının bayilik ruhsatının iptal edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu ... İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve davacı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. TEMYİZ_EDENİN_İDDİALARI: Davacı tarafından, güvenlik kamerası kayıtları incelendiğinde, bayiye giren iki kişiden 18 yaşından küçük olduğu anlaşılan çocuğun girmesine izin verilmediği, içeri giren kişinin görünüş itibariyle 18 yaşından büyük olduğu, üzerinde okul kıyafeti olmadığı, polislerce tutulan tutanakta da yaşı küçük olduğu tahmin edilen şeklinde yazıldığı, bayide 18 yaşından küçüklere oyun oynatılmadığı, Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI_TARAFIN_SAVUNMASI: Davalı idare tarafından temyiz isteminin reddi gerektiği savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ... DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE : MADDİ OLAY : Davacı tarafından davalı idareyle 03/09/2010 tarihinde spor toto bayilik sözleşmesi imzalanmış, bunun üzerine kendisine 07/10/2010 tarih ve ... numaralı spor toto bayilik ruhsatı verilerek anılan ruhsata istinaden ... ili, ... ilçesi, ... Yolu, No:... adresinde faaliyete başlamıştır. ... İl Emniyet Müdürlüğü Çocuk Şube Müdürlüğü görevlilerince 15/01/2014 tarihinde yapılan denetimde davacıya ait bayide 18 yaşından küçük ... isimli kişiye iddaa oyunu oynatıldığına dair tutanak tutulmuş ve durum Spor Toto Teşkilat Başkanlığı'na bildirilmiştir. Bunun üzerine, davacı adına kayıtlı ... numaralı spor toto bayilik ruhsatı ... tarih ve ... sayılı Spor Toto Teşkilat Başkanlığı Olur'u ile iptal edilmiş ve bu işlem ... tarih ve ... sayılı davalı kurum işlemi ile davacıya bildirilmiştir. Anılan işlemin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla davanın görev yönünden reddine karar verilmiş, karar Danıştay Onuncu Dairesi'nin 09/12/2015 tarih ve E:2014/4406, K:2015/5691 sayılı kararıyla onanmıştır. Adli yargıda açılan davada da yargı yolu nedeniyle dava dilekçesinin reddine karar verilmesi üzerine davacı vekili tarafından Uyuşmazlık Mahkemesi'ne başvurulmuş, Uyuşmazlık Mahkemesi'nin ...... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla idari yargı yerinin görevli olduğuna karar verilmesi üzerine dosya ... İdare Mahkemesine gönderilmiştir. İLGİLİ MEVZUAT: 7258 sayılı Futbol ve Diğer Spor Müsabakalarında Bahis ve Şans Oyunları Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un işlem tarihi itibariyle mevcut 1. maddesinde, futbol ve diğer spor müsabakaları üzerine sabit ihtimalli ve müşterek bahisler ile şans oyunlarını düzenleme hak ve yetkisinin Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğüne ait olduğu, 2. maddesinin birinci fıkrasında, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün futbol ve diğer spor müsabakalarına dayalı olarak sabit ihtimalli ve müşterek bahisler ile şans oyunlarını düzenleme hak ve yetkisini, kendisine bağlı, Spor Toto Teşkilat Başkanlığı eliyle kullanacağı ve yürüteceği, Teşkilat Başkanlığının söz konusu yetkisini bizzat kullanabileceği gibi kısmen veya tamamen özel hukuk tüzel kişilerine devredebileceği veya mal ve hizmet satın alma yoluna gidebileceği hükme bağlanmıştır. 28/02/2009 tarih ve 27155 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Spor Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunları Uygulama Yönetmeliğinin işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle; "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Yönetmeliğin amacı; Spor Toto Teşkilat Başkanlığınca düzenlenen spor müsabakalarına dayalı sabit ihtimalli ve müşterek bahis oyunlarının oynatılmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir."; "Tanımlar" başlıklı 4. maddesinde, "Bu Yönetmelikte geçen; ... e) Bilet: Kuponun terminal tarafından işleme tabi tutulmasından sonra terminalden alınan ve oynanan müsabakalara ilişkin isim ve kodlar ile diğer hususların yer aldığı çıktıyı,... ğ) Genel Müdürlük: Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünü, ... ş) Ruhsat: Bayilik faaliyetlerini yürütmek üzere, ilgililere Teşkilat tarafından izin ve yetki verildiğini belirten belgeyi, ... t) Sabit bayi: Sabit ihtimalli ve müşterek bahis oyunlarını adına kayıtlı bir işyerinde oynatmak üzere Teşkilat tarafından bayilik ruhsatı verilen gerçek veya tüzel kişileri, ... bb) Teşkilat: Spor Toto Teşkilat Başkanlığını, cc) Yönetim kurulu: Spor Toto Teşkilat Başkanlığı Yönetim Kurulunu ifade eder.", "Sabit Bayilerle İlgili Esaslar" başlıklı Dördüncü Bölümünün "Bayilik ruhsatı" başlıklı 14. maddesinde, "Sabit bayilik faaliyetinin yapılabilmesi için Teşkilattan ruhsat alınması zorunlu olup, bayilik faaliyetinde bulunması uygun görülenlere bayilik ruhsatı verilir. Ruhsat verildiği tarihten itibaren Teşkilatça iptal edildiği tarihe kadar başka bir işleme gerek olmaksızın geçerlidir. Ancak, Teşkilat tarafından gerekli görülen hallerde ruhsat yenilenebilir veya vize edilebilir."; "Sabit bayilik sözleşmesi" başlıklı 15. maddesinde, "(1) Sabit bayilik ruhsatı verilen gerçek veya tüzel kişiler ile Teşkilat arasında süresi 10 yılı geçmemek üzere süreli sabit bayilik sözleşmesi yapılır. (2) Sabit bayilik sözleşmesi ruhsatın geçerli olduğu sürece yürürlükte kalır, ruhsatın iptali halinde başkaca bir işleme gerek olmaksızın kendiliğinden feshedilmiş sayılır...."; "Sabit bayilik ruhsatı verilmesi şartları" başlıklı 16. maddesinde, "(1) Teşkilatça sabit bayilik ruhsatı verilenlerin aşağıdaki şartları taşımaları zorunludur: a) Gerçek kişilerin; 1) Türk vatandaşı olması, 2) Fiil ehliyetine sahip olması, ... 8) Kendisine, eşine veya birinci derece kan hısımlarına sabit bayilik verilmişse, bu bayiliğin Teşkilat tarafından iptal edilmemiş olması, ..."; "Sabit bayiliklerin verilmesinde izlenecek yöntem" başlıklı 18. maddesinin 3. fıkrasında, "Bu Yönetmelikte öngörülen koşulları taşıyan başvuru sahipleri arasından kur’a ile sabit bayilik verilecek kişiler belirlenir ve söz konusu kişiler ile Teşkilat arasında bayilik sözleşmesi imzalanır."; "Sabit bayilik ruhsatının iptali" başlıklı 24. maddesinde, "(1) Aşağıda belirtilen hallerde bayilik ruhsatı, Teşkilat tarafından tek taraflı olarak ve herhangi bir bildirim süresine uyulmaksızın iptal edilir: ... i) 18 yaşından küçüklere oyun oynatılması veya ikramiye ödenmesi, .... (2) Teşkilat tarafından bayilik ruhsatı iptal edilenlere yeniden bayilik ruhsatı verilmez." düzenlemeleri yer almıştır. Öte yandan, davalı idare ile davacı arasında imzalanan 03/09/2010 tarihli, ... numaralı Spor Toto Bayilik Sözleşmesinin 2. maddesinin (a) bendinde, 7258 sayılı Futbol Müsabakalarında Müşterek Bahisler Tertibi Hakkında Kanun, Futbol Müsabakalarında Müşterek Bahisler Tüzüğü, Futbolda Müşterek Bahis Oyunları Uygulama Yönetmeliği ve bunlara ait tebliğler ve talimatların, bu sözleşmenin vazgeçilmez parçası olduğu, bunların bayilere ait hükümlerine, bayinin aynen uymakla yükümlü bulunduğu, Bayinin Teşkilatın ve Başbayinin re’sen vereceği talimatlara, mevcut veya değişebilecek Yönetmelik vb. düzenlemelere uymayı peşinen kabul edeceği; aynı maddenin (h) bendinde, bayinin 18 yaşından küçüklere oyun oynatamayacağı ve ikramiye ödeyemeyeceği; 8. maddesinin (b) bendinde, bayi tarafından işbu sözleşmenin maddelerine uyulmaması halinde bayilik ruhsatının Teşkilat tarafından ayrıca herhangi bir gerekçe gösterilmeksizin iptal edilebileceği ve 8/b maddesinin 8. alt bendinde, bayinin 18 yaşından küçüklere oyun oynatması halinde bayilik ruhsatının iptal edileceği; 8. maddesinin (d) bendinde, bayilik ruhsatının herhangi bir sebeple iptali halinde sözleşmenin kendiliğinden feshedilmiş sayılacağı hükme bağlanmıştır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Yukarıda yer verilen düzenlemelerden; Spor Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunları Uygulama Yönetmeliğinde öngörülen koşulları taşıyan başvuru sahipleri arasından kur’a ile sabit bayilik verilecek kişilerin belirlendiği ve söz konusu kişiler ile Teşkilat arasında bayilik sözleşmesi imzalandığı, sabit bayilik faaliyetinin yapılabilmesi için Teşkilattan ruhsat alınmasının zorunlu olduğu, bayilik faaliyetinde bulunması uygun görülenlere bayilik ruhsatı verildiği, ruhsat verilmesi şartlarından biri olarak "kendisine, eşine veya birinci derece kan hısımlarına sabit bayilik verilmişse, bu bayiliğin Teşkilat tarafından iptal edilmemiş olması" şartının arandığı, Teşkilat tarafından bayilik ruhsatı iptal edilenlere yeniden bayilik ruhsatı verilmeyeceği kuralının öngörüldüğü, Teşkilatça sabit bayilik ruhsatı verilenlerin 18 yaşından küçüklere oyun oynatması veya ikramiye ödemesi halinde bayilik ruhsatının, Teşkilat tarafından tek taraflı olarak ve herhangi bir bildirim süresine uyulmaksızın iptal edileceği hususlarının düzenlendiği görüldüğünden, dava konusu işlemin tesis edilmesi hususunda idarenin yetkisinin bulunduğu açıktır. Bununla birlikte, idare hukukuna göre, idarelerin, bir idari işlemi tesis edebilmesi için hukuken korunabilir ve hukuka uygun bir nedeni olması gerekmektedir. Bu neden, idari işlemlerin sebep unsurunu oluşturur. Gerek yargısal kararlarda, gerekse doktrinde sebep unsuru, idari işlemin dışında, idari işlemin yapılmasını gerektiren hukuki işlem veya olay olarak tanımlanmaktadır. Sebep, idareyi işlem yapmaya yönelten tüm etkenler olup, işlemin bir tür gerekçesidir. İdare tesis ettiği işlemi, "gerçek ve hukuka uygun" sebeplere dayandırmak zorundadır. Sebebin "gerçek" olması, varlığının usulüne uygun olarak yapılan tespitlerle ortaya konulmuş olması; "hukuka uygun" olması ise, idarenin işlemi dayandırdığı sebebin, kanunda tesisi için dayanabileceği öngörülen sebeplerden olması anlamına gelmektedir. İdari işlemlerin bir sebebe ve gerekçeye dayalı olması hukukun genel ilkelerinden olduğundan, bu ilke genel anlamda düzenleyici veya bireysel işlemi yapan idareyi, uyguladığı ve düzenleme yaptığı alanda doğru ve anlamlı olgular ortaya koymaya ve denetim yapmaya zorlar. İşlemlerde gösterilen sebep ve gerekçe, işlemin yasaya uygunluğunu ve dayanağını değerlendirme, itiraz edip etmeme konularında ilgililere yardımcı olmakla birlikte, idarenin saydamlığı, savunma hakları, idareye güven ilkeleri ve hukuk devleti anlayışının oluşumu noktalarında da büyük öneme sahiptir. Yukarıda yer verilen düzenlemeler bu çerçevede incelendiğinde; bayilerin, 18 yaşından küçüklere oyun oynatması veya ikramiye ödemesi halinde bayilik ruhsatının, Teşkilat tarafından tek taraflı olarak ve herhangi bir bildirim süresine uyulmaksızın iptal edileceği açıktır. Bu doğrultuda, davacının bayilik ruhsatının iptaline yönelik dava konusu işlemin, anılan Kanun ve ilgili Yönetmelik uyarınca davalı idare tarafından tesis edilmesi mümkün ise de Spor Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunları Uygulama Yönetmeliğinin, sabit bayilik ruhsatı verilmesi şartlarını düzenleyen 16. maddesinde, kendisine, eşine veya birinci derece kan hısımlarına sabit bayilik verilmişse, bu bayiliğin bayinin kendi isteği ile iptali dışındaki bir sebeple iptal edilmemiş olması şartı ve sabit bayilik ruhsatının iptali sebeplerinin düzenlendiği 24. maddesinde ise, teşkilat tarafından bayilik ruhsatı iptal edilenlere yeniden bayilik ruhsatı verilmeyeceği yönündeki düzenleme dikkate alındığında bayiliği iptal edilen kişilerin yeniden bayilik ruhsatı alamayacağı anlaşıldığından, bayilik ruhsatının iptalini gerektirecek sebeplerin varlığının her türlü şüpheden uzak, somut, objektif ve şüpheye yer bırakmayacak bilgiler ile ortaya konulması gerektiği de kuşkusuzdur. Uyuşmazlıkta, davalı idare tarafından sunulan bilgi ve belgelerin incelenmesinden; dava konusu bayilik ruhsatının iptaline ilişkin işlemin, ... İl Emniyet Müdürlüğü Çocuk Şube Müdürlüğü görevlilerince 15/01/2014 tarihinde yapılan denetimde davacıya ait bayide 18 yaşından küçük bir kişiye iddaa oyunu oynatıldığına dair tutanak tutularak Spor Toto Teşkilat Başkanlığı'na bildirilmesi üzerine tesis edildiği görülmektedir. Bununla birlikte, davacı tarafından dosyaya sunulan güvenlik kamerası kayıtlarının incelenmesinden; olay günü, iki şahsın bayiye girişi esnasında bayi yetkilisinin şahısları durdurarak birisi görünüşü itibariyle 18 yaşından küçük olan şahısların bayiye girişlerine izin vermediği, şahısların birlikte dışarı çıktıkları ve daha sonra görünüşü itibariyle 18 yaşından büyük görünen kişinin tek başına bayiye girdiği, bu esnada bayiye gelen polislerin kimlik kontrolü yapmaları üzerine 18 yaşından küçük olduğu gerekçesiyle şahısla birlikte bayi yetkilisinin yanına geldikleri, bu aşamada görüntüdeki tüm kişiler de dikkate alındığında söz konusu şahsın fiziksel olarak 18 yaşından küçük görünmediği, tutulan tutanak tarihinin 15/01/2014, şahsın doğum tarihinin ise 01/02/1997 olduğu, dolayısıyla olay tarihi itibarıyla 17 yaşını doldurmak üzere olup olay tarihinde söz konusu şahsın 18 yaşından küçük olduğunun bayi yetkilisince anlaşılamamasının hayatın olağan akışına da uygun olduğu ve bayi yetkilisinin ilk başta 18 yaşından küçük olduğu anlaşılan kişinin bayiye girişine izin vermediği dikkate alındığında, 18 yaşından küçüklere oyun oynatılmaması yönündeki Yönetmelik kuralına riayet etme noktasında gerekli dikkat ve özeni gösterdiği anlaşılmaktadır. Öte yandan, Yönetmelikte 18 yaşından küçüklere oyun oynatılması veya ikramiye ödenmesi halinde bayilik ruhsatının iptal edileceği hususu düzenlenmekle birlikte bayilerin oyun oynayan kişilerin 18 yaşından küçük olup olmadığının tespitine yönelik kimlik ibrazının istenilmesi ya da benzeri bir kontrol mekanizmasının öngörülmediği, bu nedenle söz konusu kuralda yer alan 18 yaşın "görünüşü itibariyle" şeklinde anlaşılması gerektiği, bayilerin görünüşü itibariyle 18 yaşından küçük olduğu açıkça anlaşılan kişiler dışında dava konusu olayda olduğu gibi makul bir sebebin bulunmadığı durumlarda kişilere kimlik sormasının beklenemeyeceği, başka bir anlatımla, bayilerin oyun oynamak isteyen 18 yaşındaki herkese kimlik sormasının beklenmesinin aşırı ve orantısız bir külfet getireceği sonucuna varıldığından, görünüşü itirabarıyla 18 yaşında olduğu izlenimi veren kişinin bayiye girerek oyun oynaması üzerine anılan kişinin 18 yaşından küçük olduğundan bahisle tesis edilen bayilik ruhsatının iptali işleminde ölçülülük ilkesi anlamında hakkaniyete ve hukuka uyarlık bulunmamıştır. Bu itibarla, davanın reddi yönündeki ... İdare Mahkemesi kararında hukuka uyarlık bulunmadığından bu karara yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu ... İdari Dava Dairesi kararında hukuki isabet görülmemiştir. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Davacının temyiz isteminin KABULÜNE, 2. Davanın reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 03/12/2024 tarihinde oy çokluğuyla kesin olarak karar verildi. (X)-KARŞI OY : Bakılan dava; davacı adına kayıtlı ... numaralı spor toto bayilik ruhsatının, bayilik mahallinde 18 yaşından küçüklere oyun oynatıldığından bahisle iptaline dair ... tarih ve ... sayılı Spor Toto Teşkilat Başkanlığı Olur'unun bildirilmesine yönelik ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istemiyle açılmıştır. 28/02/2009 tarih ve 27155 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Spor Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunları Uygulama Yönetmeliğinin işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle; "Sabit bayilik ruhsatının iptali" başlıklı 24. maddesinde, "(1) Aşağıda belirtilen hallerde bayilik ruhsatı, Teşkilat tarafından tek taraflı olarak ve herhangi bir bildirim süresine uyulmaksızın iptal edilir: ... i) 18 yaşından küçüklere oyun oynatılması veya ikramiye ödenmesi, .... (2) Teşkilat tarafından bayilik ruhsatı iptal edilenlere yeniden bayilik ruhsatı verilmez." düzenlemeleri yer almıştır. Dava dosyasının incelenmesinden; ... İl Emniyet Müdürlüğü Çocuk Şube Müdürlüğü görevlilerince 15/01/2014 tarihinde yapılan denetimde davacıya ait bayide 18 yaşından küçük ... isimli kişiye iddaa oyunu oynatıldığına dair tutanak tutularak Spor Toto Teşkilat Başkanlığı'na bildirildiği, bunun üzerine dava konusu işlemin tesis edildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda, 18 yaşından küçüklere oyun oynatmama yükümlülüğüne aykırı hareket edildiğinin 15/01/2014 tarihli tutanakla tespit edilmesi nedeniyle davalı idarece bayilik ruhsatının iptaline ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığından davanın reddine ilişkin ... İdare Mahkemesi kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi kararının onanması gerektiği oyu ile Daire kararına katılmıyorum.