Danıştay Dava Dairesi · E. 2021/5074 · K. 2024/5602

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2021/5074 E.  ,  2024/5602 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ALTINCI DAİRE Esas No : 2021/5074 Karar No : 2024/5602 TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ... 2- ... Belediye Başkanlığı-... VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: İzmir ili, Karşıyaka ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parseli kapsayan alanda 3194 sayılı İmar Yasasının 18.maddesi uyarınca hazırlanan ve Karşıyaka Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararı ile uygun görülerek İzmir Büyükşehir Belediye Encümeninin ...tarihli, ...sayılı kararı ile onaylanan parselasyonun iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; dosyanın ve yerinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen raporun birlikte değerlendirilmesinden, dava konusu parselasyonun yürürlükte bulunan onaylı 1/1000 ölçekli imar planına uygun olduğu, düzenleme sahasının imar planına ve mevzuatta öngörülen kriterlere uygun olarak belirlendiği, dava konusu parselden mevzuata uygun şekilde düzenleme ortaklık payı (DOP) kesintisi yapıldığı, DOP kesintisinden sonra kalan parsel alanının imar planı ve yönetmelik hükümleri uyarınca tek başına yapılaşmaya uygun olmaması nedeniyle yapılaşmaya uygun hale getirildiği ve başka parsellerle hisselendirilerek tahsis edildiği anlaşıldığından parselasyonda davacıya ait parsel yönünden hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun olduğu ve istinaf dilekçelerinde ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Temyize konu kararın usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından; temyiz edilen kararda bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, usul ve kanuna uygun olan kararın onanması gerektiği savunulmaktadır. Karşıyaka Belediye Başkanlığı tarafından; savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgeler ile davalı idare savunma ve beyanlarından; uyuşmazlık konusu İzmir ili, Karşıyaka ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parselin, 1987 yılında 2981 sayılı Yasa hükümlerine göre yapılan ıslah imar planı uygulaması sonucunda oluştuğu, anılan uygulamada kimi parsellerden düzenleme ortaklık payı (DOP) kesintisi yapılmaz iken kimi parsellerden %4 ila %49 arasında değişen farklı oranlarda DOP kesildiği, alanda 3194 sayılı İmar Yasasının 18.maddesi uyarınca hazırlanan ve Karşıyaka Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararı ile uygun görülerek İzmir Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarihli,... sayılı kararı ile onaylanan parselasyonda; ... sayılı parselin, terki %40'a tamamlandığından parselasyona dahil edilmesinin parselasyona bir etkisinin bulunmayacağı gerekçe gösterilerek uygulama dışında bırakıldığı, bu nedenle parselasyonun bir imar adası kapsamında değerlendirilmesi olanağı bulunmayan parsel alanlarına yönelik olarak yapıldığı, ayrıca ıslah imar planı uygulamasında DOP kesilen parsellerden ikinci kez kesinti yapılmadığı, DOP kesilmeyen parsellerden ise işlem tarihinde yürürlükte bulunan imar mevzuatı hükümleri uyarınca üst sınır olan %40 oranında DOP kesintisi yapıldığı, davacıya ait parselin de üst sınırdan DOP kesilen parseller arasında bulunduğu, davacı tarafından uyuşmazlık konusu parselasyon işlemine yönelik olarak, kendi parselinden kesilen DOP miktarının fazla olduğu ve adaletli işlem tesis edilmediği yönleriyle yapılan itirazın reddi üzerine, İzmir ili, Karşıyaka ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... sayılı parseli kapsayan alanda 3194 sayılı İmar Yasasının 18.maddesi uyarınca hazırlanan ve Karşıyaka Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararı ile uygun görülerek İzmir Büyükşehir Belediye Encümeninin ... tarihli, ... sayılı kararı ile onaylanan parselasyonun iptali istemiyle görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: İşlem tarihinde yürürlükte olduğu şekliyle, 3194 sayılı İmar Yasasının 18. maddesinin 1.fıkrasında; “İmar hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazilerin malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile, kamu kurumlarına veya belediyelere ait bulunan yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, müstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağıtmaya ve re`sen tescil işlemlerini yaptırmaya belediyeler yetkili olduğu, sözü edilen yerlerin belediye ve mücavir alan dışında olması halinde bu yetkilerin valilikçe kullanılır." hükmüne, 2.fıkrasında, "Belediyeler veya valiliklerce düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların dağıtımı sırasında bunların yüzölçümlerinden yeteri kadar saha, düzenleme dolayısıyla meydana gelen değer artışları karşılığında "düzenleme ortaklık payı" olarak düşülebilir. Ancak, bu maddeye göre alınacak düzenleme ortaklık paylarının, düzenlemeye tabi tutulan arazi ve arsaların düzenlemeden önceki yüzölçümlerinin yüzde kırkını geçemez." hükmüne, 3.fıkrasında, "Düzenleme ortaklık payları, düzenlemeye tabi tutulan yerlerin ihtiyacı olan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ilk ve ortaöğretim kurumları, yol, meydan, park, otopark, çocuk bahçesi, yeşil saha, ibadet yeri ve karakol gibi umumi hizmetlerden ve bu hizmetlerle ilgili tesislerden başka maksatlarla kullanılamaz." hükmüne, 6. fıkrasında da, "Bu fıkra hükümlerine göre herhangi bir parselden bir defadan fazla düzenleme ortaklık payı alınmaz. Ancak bu hükmün o parselde imar planı ile yeniden bir düzenleme yapılmasına mani teşkil etmez." hükmüne yer verilmiştir. 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanunun 10.maddesinin 1.fıkrasının (c) bendinde, “İmar mevzuatına aykırı bina yapılmış hisseli arsa ve araziler veya özel parselasyona dayalı arazilerde imar adası veya parseli olabilecek büyüklükteki alanlarda, binalı veya binasız arsa ve arazileri birbirleriyle, yol fazlalarıyla veya Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerle birleştirmeye, bunları yeniden ada veya parsellere ayırmaya, yapıları yeniden doğan imar ada veya parseli içinde kalanları yapı sahiplerine, yapı olmayanları diğer hisse sahiplerine müstakil veya hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre vermeye bunlar adına tescil ettirmeye ve tescil işlemi dışında kalanların hisselerine 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununa göre tesbit edilecek bedeli peşin ödenmek veya parsel sahipleri aleyhine kanuni ipotek tesis edilerek Tapu sicilinden terkin ettirmeye belediye ve valiliklerin re'sen yetkili oldukları kurala bağlanmıştır. İmar Kanununun 18. maddesi uyarınca Yapılacak Arazi ve Arsa Düzenlemesi ile İlgili Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 11. maddesinde ise, "Düzenleme ortaklık payı oranı: Bir düzenleme sahasında tespit edilen düzenleme ortaklık payı miktarının bu saha içindeki kadastro veya imar parsellerinin yüzölçümü miktarına oranıdır. Evvelce yapılan düzenlemeler dolayısıyla düzenleme ortaklık payı veya bu amaçla başka isimlerle bir pay alınmış olan arazi veya arsaların bu ortaklık payı hesabına katılmaz. Ancak taşınmaz sahiplerinin talepleri üzerine, mülga 6785-1605 sayılı İmar Kanununun 39.maddesine göre daha önce ifraz edilerek tescil edilen parsellerden düzenlemeye dahil edilenlerin, ilk parselin ifrazında alınan terk oranını %40'a tamamlayan fark kadar düzenleme ortaklık payı alınabilir." düzenlemesi yer almaktadır. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi sonucunda, 2981 sayılı Yasanın amacı mevcudun tespiti ile kapsamına giren yapıların ruhsatlandırılması ve hisseli parsellerdeki yapılaşmanın yasal hale getirilmesi için ıslah imar planları yapılarak, buna dayalı ifrazların gerçekleştirilmesi ve mümkün olduğunca müstakil parsel üretilmesidir. Bu nedenle 3194 sayılı İmar Yasasının 18. maddesinin amacı, işlevi ve teknik uygulama şekli ile, 2981-3290 sayılı Yasanın 10/c maddesinin amacı, işlevi ve teknik uygulama şekli çok farklıdır. 3194 sayılı Yasanın 18. madde uygulamasında imar planlarına uygun yapılaşmaya elverişli arsa üretmek amaçlanırken 2981 sayılı Yasanın 10/c maddesinde amaçlanan, düzensiz ve hisseli oluşan taşınmazlar üzerindeki yapılaşmaları mümkün olduğu kadar düzene sokmak ve müstakil parseller oluşturarak maliklerine tahsis etmektir. 18. madde uygulamasında belediyenin bedele dönüştürme yetkisinin olmamasına karşın, 2981 sayılı Yasanın 10/c maddesinde ifraz, taksim, bedele dönüştürme ve yer tahsis edilemeyecek durumlarda hissenin bedele dönüştürülmesi yetkisi bulunmaktadır. 3194 sayılı Yasanın 18.maddesine göre yapılan parselasyon işleminin uygulama imar planına dayanması gerekmektedir. 2981 sayılı Yasanın 10/c maddesi uyarınca yapılan parselasyon işleminde ise, hisselerin mümkün olduğunca azaltılması ve müstakil parseller oluşturulması, imar parseli tahsis edilemeyecek küçüklükteki hisselerin ise bedele dönüştürülmesi amaçlanmakta ve bu maddenin uygulanabilmesi için düzenlemenin ıslah imar planına dayanması gerekmektedir. 18. madde uyarınca hisse çözümü (ferdileştirme) mümkün değildir. Kadastral parsel hissedarlarının hepsinin oluşan imar parsellerinin her birinde yine birlikte hisselendirilmesi gerekir. 10/c maddesinde ise mümkün olduğunca hisselerin azaltılması ve müstakil parsel verilmesi gerekir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Öncelikle, kadastro parselinin parselasyon işlemi ile düzenlemeye girmesi sonucunda bir defa düzenleme ortaklık payı (DOP) kesintisi yapılabileceği, daha sonra parselasyon işleminin yargı kararı ile iptal edilmesi, parselasyon işleminde maddi hatanın bulunması veya imar planı değişikliği yapılması sonucunda yeniden parselasyon yapılabileceği açık ise de, düzenleme ortaklık payı alınan taşınmazlardan yeniden DOP kesintisi yapılamayacağı noktasında kuşku bulunmamaktadır. Ancak, 2981 sayılı Yasanın 10/c maddesine istinaden yapılacak parselasyon işleminin düzenleme sahasının imar mevzuatına aykırı olarak yapılaşmış yerleşim alanından oluştuğu, yapı ve nüfus yoğunluğunun yeni yerleşime açılacak alanlara göre daha düşük olduğu, sosyal ve teknik altyapı alanlarının mevcut yapılaşma dolayısıyla daha az ayrıldığı, mevcut yolların genişliğinin meskun alan olması hasebiyle sınırlı tutulduğu açık olup bu parselasyon işleminin amacının sağlıksız ve düzensiz yapılaşmayı mevcut durum dikkate alınarak ıslah etmek ve imar mevzuatına aykırı yapıların mümkün olduğu ölçüde müstakil hale getirilmesi ve maliklerine tahsis edilmesi olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla ıslah imar planının uygulamasına yönelik parselasyon düzenleme sahasında belirlenecek düzenleme ortaklık payı oranının asgari olacağı anlaşılmaktadır. 3194 sayılı İmar Yasasının 18. maddesine istinaden yapılacak parselasyon işleminde ise, düzenleme bölgesinde yerleşme alanlarının ve yapılaşma koşullarının daha düzenli, sağlıklı ve dengeli hale getirilmesi ile kentsel yenileme yapılmasını sağlamak maksadıyla ve toplu yapılaşmaya imkan verecek şekilde yapı adalarının düzenlerinin değiştirilmesinin ve büyütülmesinin amaçlandığı, bu nedenle, nüfus ve yapı yoğunluğunun artmasının bekleneceği, ilave olarak sosyal ve teknik altyapı alanlarının kamuya kazandırılmasının gerekeceği, mevcut yolların genişletilmesine ve/veya yeni yollar açılmasına ihtiyaç duyulacağı öngörülmektedir. Bu sebeple, bu düzenleme sahasında hesaplanacak düzenleme ortaklık payı oranının 2981 sayılı Yasanın 10/c maddesi kapsamında alınacak DOP oranı ile aynı olmayacağı, daha fazla olacağı ortadadır. Bu kapsamda, 2981 sayılı Yasanın 10/c maddesine istinaden DOP kesintisi yapılan taşınmazlardan her iki parselasyon işlemi bir bütün olarak değerlendirilmek kaydıyla yasal sınırı (%40) aşmamak kaydıyla yeniden düzenleme ortaklık payı alınmasında imar mevzuatına aykırılık bulunmamaktadır. Burada önem taşıyan husus, her iki parselasyon işleminde hesaplanan DOP oranının toplamının yasal sınırı (%40) aşmamasıdır. Uyuşmazlıkta, öncelikle 2981 sayılı Yasanın 10/c maddesi uyarınca parselasyon işlemi yapıldığı ve düzenleme sahasında bulunan bütün taşınmazlardan, kimileri parsel alanının çok küçük bir kısmına karşılık gelecek şekilde farklı oranlarda DOP kesildiği, sonrasında Karşıyaka Belediye Meclisinin ...tarihli, ... sayılı kararıyla uygun görülen ve İzmir Büyükşehir Belediye Başkanlığınca 04/07/1996 tarihinde onaylanan 1/1000 ölçekli uygulama imar planının yürürlüğe girdiği, bu plana dayalı parsel düzeni kurulması amacıyla 3194 sayılı İmar Kanununun 18. maddesine istinaden 2017 tarihli dava konusu parselasyonun yapıldığı, parselasyonda düzenleme sınırının bir imar adasından daha küçük bir alanı kapsayacak şekilde belirlendiği ve kimi parsellerden DOP kesintisi yapılmaz iken kimi parsellerden %4 ila %49 arasında değişen farklı oranlarda DOP kesildiği, görülmektedir. Bu durumda, dava konusu parselasyonda düzenleme sınırının geçirilmesi bakımından hukuka uyarlık bulunmamaktadır. Öte yandan, ıslah imar planının uygulaması olarak yapılan ilk parselasyondan sonra 2.kez yapılan parselasyon sonucunda alınan DOP kesintisi yasal sınırlar içinde kaldığından yapılan kesintinin mükerrer olarak değerlendirilemeyeceği bu itibarla, 2981 sayılı Yasanın 10/c maddesi uyarınca yapılan DOP kesintisinin iade edilmesi sonucunda ilk kadastro parselinin yüzölçümü üzerinden 3194 sayılı İmar Yasasının 18.maddesine istinaden tüm parsel maliklerinden eşit oranda DOP kesintisi yapılması sonucunda kalan parsel alanlarının tahsis edilmesi gerekirken, önceki uygulama gerekçe gösterilerek eşitliğe aykırı şekilde kimi parsellerden hiç DOP alınmazken kimi parsellerden üst sınırdan DOP kesintisi yapılmasının da parselasyonun hukuka aykırılığı sonucunu doğuracağı açıktır. Bu itibarla, davanın reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddine dair temyize konu Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesi kararında isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. 2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davacının temyiz isteminin kabulüne, 2. Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle reddine ilişkin Mahkeme kararına yönelik olarak yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine, 17/10/2024 tarihinde, kesin olarak, oybirliğiyle karar verildi.