Danıştay Kararı · E. 2021/9649 · K. 2024/5066

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2021/9649 E.  ,  2024/5066 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ALTINCI DAİRE Esas No : 2021/9649 Karar No : 2024/5066 DAVACILAR : 1- ... 2-... 3-... 4-... VEKİLİ : Av. ... DAVALILAR : 1- ... Bakanlığı/... 2-...Genel Müdürlüğü/... VEKİLİ: Av. ... İSTEMİN KONUSU: ...İli, ... İlçesi, ... Dağları Milli Parkı, ..., ..., ..., ..., ..., ... Köyü, ... mevkilerinde mola noktası yapımına ilişkin ... Dağları Milli Park Müdürlüğü işleminin ve bu işlemin dayanağı ... Dağları Milli Parkı 1/25.000 Ölçekli Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planının 2., 2.1, 2.2, 2.3, 2.4, 2.5, 2.6, 2.7, 2.8, 2.9 sayılı bölümlerinde yer alan muhtelif cümle ve ibarelerin iptali istenilmektedir. DAVACININ İDDİALARI :Davacı tarafından özet olarak uzun devreli gelişme planına konu olan alanın değerli bir ekosistem içinde bulunduğu, anılan alanda inşai faaliyetler başlatılarak akabinde insan ve araç trafiğinin daha yoğunlaşacağı, bu kitlesel hareketliliğin olumsuz etkilerinin böylesi değerli bir ekosistemi, doğa, yaşam alanını geri dönülmez şekilde yok edeceği ileri sürülerek dava dilekçesinde ve aşağıda hukuki değerlendirme kısmında tek tek başlıklar halinde değerlendirilen iddialarla dava konusu planın hukuka aykırı olduğu, iptali gerektiği ileri sürülmektedir. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI'NIN SAVUNMASININ ÖZETİ : Usule ilişkin olarak davanın süresinde açılıp açılmadığı tespit edilerek bir karar verilmesi gerektiği, esasa ilişkin olarak ise, dava konusu uzun devreli revizyon gelişme planının ilgili tüm kurumlardan uygun görüş alınarak Bakanlıkça onaylanarak yürürlüğe girdiği, plan onay aşamasında davacılar tarafından herhangi bir itirazda bulunulmadığı, plan hükümleri doğrultusunda beş adet (..., ..., ..., ... ve ... Mevkiileri) tur güzergahı üzerinde mola noktası yapımının planlandığı, davaya konu ..., ..., ... Köyü ve ... mevkilerinde mola noktası planlanmadığı, planlanan mola noktalarının yapımının 12.11.2021 tarihi itibariyle tamamlandığı, mola noktalarının planlandığı ... ve ... mevkiinin yayla/mera vasfında olmadığı, orman arazisi olduğu, sadece ... Mevkiinde bulunan alanın yayla/mera vasfında olduğu, burada da halihazırdaki eski wc'nin yıkılarak aynı ölçülerde yerine yenisinin inşa edildiği, mola noktalarında tur güzergahlarında ziyaretçilerin en zaruri ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik bir bay ve bir bayan wc ile trekking yapan ziyaretçiler için acil durumlarda kullanabilecekleri 24 saat açık tutulacak sığınma odası içerecek şekilde toplam 31 m2'lik bir yapı yapılacağı, bunun dışında idare ziyaretçi merkezi veya manzara seyir noktaları şeklinde ek bir yapı yapılmayacağı, dava konusu işlemlerde hukuka aykırılık bulunmadığı ileri sürülerek davanın reddi gerektiği savunulmaktadır. ... MÜDÜRLÜĞÜ'NÜN SAVUNMASININ ÖZETİ : Savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ : Davanın reddi gerektiği düşünülmektedir. DANIŞTAY SAVCISI ...'IN DÜŞÜNCESİ : Dava, ...İli, ... İlçesi, ... Dağları Milli Parkı, ..., ..., ..., ..., ..., ... Köyü ile ... mevkilerinde mola noktası yapımına ilişkin ... Dağları Milli Park Müdürlüğü işleminin ve bu işlemin dayanağı 09.09.2013 yılı onaylı ... Dağları Milli Parkı 1/25.000 Ölçekli Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planının plan raporunda yer alan muhtelif strateji ve bu stratejilere yönelik faaliyetler ile plan kararlarında yer alan muhtelif cümle ve ibarelerin, plan paftasındaki Manzara Seyir Noktası gösterimlerinin iptali istemiyle açılmıştır. Olayda, uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için yerinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırıldıktan sonra sonucuna göre bir karar verilmesi gerektiği yolunda düşünce verilmişse de; Danıştay Altıncı Dairesinin 20/11/2023 günlü, E:2021/9649 sayılı ara kararıyla uyuşmazlığın çözümünün özel veya teknik bilgi gerektirmediği genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenmesinin mümkün olduğu sonucuna varıldığından keşif ve bilirkişi incelemesi yapılmamasına karar verilmiş olması nedeniyle işin esası incelendi: Dosyanın incelenmesinden; ...ili, ... ilçesinde ikamet eden davacılar tarafından, ...İl Özel İdaresi İl Genel Meclisinin ... günlü, ... sayılı kararından, ... Dağları Milli Park Müdürlüğünce, ... Dağları Milli Parkı, ..., ..., ..., ..., ..., ... Köyü ile ... mevkilerinde mola evi ve wc yapılmasının uygun görüldüğünün öğrenilmesi sonrasında, CİMER üzerinden, Milli Parklar Müdürlüğünün ilgili kararının bir örneğinin taraflarına gönderilmesi istemiyle yapılan başvuruya ... Dağları Milli Park Müdürlüğünce 18.06.2021 tarihinde verilen "Müdürlüğümüzce 2021 yılı yatırım programı kapsamında; ..., ..., ..., ..., ..., ... Köyü, ... mevkilerinde mola noktası yapımını içeren ihale yapılmış olup çalışmalar devam etmektedir." şeklindeki yanıt sonrasında, 05.07.2021 tarihinde bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. Davalı idarelerden Tarım ve Orman Bakanlığının savunma dilekçesi ve eklerinden, ... Dağları Milli Parkı 1/25.000 Ölçekli Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planı hükümleri gereğince ... Dağları Milli Park Müdürlüğünce planlanan beş adet mola noktasının ..., ..., ..., ... ve ... mevki mola noktaları olduğu, onaylı 1/200 ölçekli proje ile, belirlenen yerlerde 31 m2'lik bay ve bayan wc ile sığınaktan oluşan yapılar yapılmasının kararlaştırılarak 2021 yılı yatırım programı kapsamında çıkılan ihale sonrasında 06.05.2021 tarihinde imzalanan sözleşme uyarınca 12.11.2021 tarihinde mola noktalarının yapımının tamamlandığı anlaşılmaktadır. Her ne kadar, davacılar tarafından, ... Dağları Milli Parkı, ..., ..., ..., ..., ..., ... Köyü ile ... mevkilerinde yapılması planlanan mola noktaları dava konusu edilmiş, davalı idareler tarafından ise ..., ..., ..., ... ve ... mevkilerinde mola noktaları yapımının planlandığı belirtilmiş ise de, davacılar tarafından yapılan başvurular üzerine ... Dağları Milli Parklar Müdürlüğünce verilen yanıta dayanılarak mola noktaları yönünden davanın açıldığı dikkate alındığında, inceleme davalı idarelerin savunma dilekçesi ve eklerinde belirtilen mola noktaları yönünden yapılmıştır. -Mola noktalarına ilişkin olarak; dava dilekçesinin incelenmesinden, ... Dağları Milli Parkı 1/25.000 Ölçekli Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planının (UDGP), plan kararları başlıklı 4. bölümünün "4.2 Uzun Devreli Gelişme Planı Kararları" başlığı altındaki "Genel Kullanım Kararları"ndan "Tur Güzergahları ve Yürüyüş Yolları" kullanım kararına ilişkin kısımda yer alan "Tur güzergahları ve yürüyüş yolları üzerinde yer alan yaylalar mola noktaları olarak gelişeceği öngörülmektedir. Bu yaylalarda köprü, adım taşları, taş sığınak, merdiven, korkuluk, geleneksel ürün satış stantları, modüler yeme-içme birimleri gibi ticari üniteler yer alacaktır." düzenlemesi ile "Mola Noktaları" kullanım kararına ilişkin kısmında yer alan, "Tur güzergahları üzerinde ziyaretçilerin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olarak Milli Park Müdürlüğü tarafından mola noktaları oluşturulabilir. Bu noktalarda, bilgilendirme panoları, geleneksel ürün satışına yönelik stantlar... kurulabilir." cümlelerinin iptalinin istenildiği anlaşılmaktadır. 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu'nun 2. maddesinde, "Milli Park", bilimsel ve estetik bakımından, milli ve milletlerarası ender bulunan tabii ve kültürel kaynak değerleri ile koruma, dinlenme ve turizm alanlarına sahip tabiat parçaları olarak tanımlanmış; 4. maddesinde, "Bu Kanun hükümlerine göre milli park olarak belirlenen yerlerin özellik ve nitelikleri gözönünde tutularak, koruma ve kullanma amaçlarını gerçekleştirmek üzere, kuruluş, geliştirme ve işletilmelerini kapsayan gelişme planı, ilgili bakanlıkların olumlu görüşleri ve gerektiğinde fiili katkılarıyla, Orman ve Su İşleri Bakanlığınca hazırlanır ve yürürlüğe konur. Gelişme planı uyarınca iskan ve yapılaşmaya konu olacak yerler için, imar mevzuatına göre imar uygulama planları, milli park gelişme planı hüküm ve kararlarına uygun olarak hazırlanır veya hazırlattırılarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığının onayı ile yürürlüğe konulur."; 14. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde ise, "Bu Kanun kapsamına giren yerlerde; onaylanmış planlarda belirtilen yapı ve tesisler ve Genelkurmay Başkanlığınca ihtiyaç duyulacak savunma sistemi için gerekli tesisler dışında kamu yararı açısından vazgeçilmez ve kesin bir zorunluluk bulunmadıkça her ne suretle olursa olsun hiçbir yapı ve tesis kurulamaz ve işletilemez veya bu alanlarda var olan yerleşim sahaları dışında iskan yapılamaz." kuralları yer almıştır. Milli parklar, tabiat parkları, tabiat anıtları, tabiatı koruma alanları, sulak alanlar, özel çevre koruma bölgeleri ve benzeri koruma statüsü bulunan diğer alanlarda yapılacak planlar ile doğal sit alanlarında yapılacak koruma amaçlı imar planlarının hazırlanması, yapım esasları, gösterimi, onaylanması, uygulaması, denetimi ve bu planları hazırlayacak müelliflerin nitelikleri ile görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esasları belirleme amacıyla yayımlanan, Korunan Alanlarda Yapılacak Planlara Dair Yönetmeliğin 3. maddesinin birinci fıkrasında"Korunan alanlarda yapılacak plan", milli parklar, tabiat parkları, tabiat anıtları, tabiatı koruma alanları, sulak alanlar, özel çevre koruma bölgeleri ve benzeri koruma statüsü bulunan diğer alanlarda, yapılan bilimsel çalışmalar uyarınca tespit edilen ve hassasiyetle korunması gerektiği belirlenen koruma alanları ile doğal ve çevresel değerlerin etkileşim-geçiş sahası da göz önünde bulundurularak sürdürülebilirliğini, mutlak korunmasını ve gelecek nesillere intikalini sağlamak amacıyla alanın büyüklüğünün gerektirdiği ölçeklerde halihazır haritalar ve mülkiyet verilerine dayalı olarak, hazırlanacak, hazırlatılacak hedefler, araçlar, stratejiler ile planlama kararları, tutumları, plan notları ve açıklama raporu ile bir bütün olan her tür ve ölçekte planlar; "Uzun Devreli Gelişme Planı", milli park olarak belirlenen yerlerin özellik ve nitelikleri göz önünde tutularak, koruma ve kullanma amaçlarını gerçekleştirmek üzere, kuruluş, geliştirme ve işletilmelerini kapsayan ve 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamı dışındaki gelişme planları, olarak tanımlanmıştır. Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin 4. maddesinin birinci fıkrasının (l) bendinde uzun devreli gelişme planı tanımlanmış, 6. maddesinin yedinci fıkrasında da "Uzun devreli gelişme planı, ulaşım ana planı ve diğer özel amaçlı plan ve projeler; mekânsal planlama kademelenmesinde yer almayan, planlara girdi sağlayan ve imar planı kararlarına veri oluşturan veya gerektiğinde mekânsal planların uygulanmasına yönelik araç ve ayrıntıları da içerebilen, stratejik plan yaklaşımı ile gerektiğinde şematik ve grafik planlama dili kullanılarak yapılan, plan paftası, eylem planı ve planlama raporu ile bütün olan çalışmalardır." hükmüne yer verilmiştir. ... Dağları Milli Parkı 1/25.000 Ölçekli Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planının Plan Kararları başlıklı 4. Bölümünün 4.2.2. Bölgesel Kararlar kısmında, mutlak koruma alanının, saha içerisinde bulunan buzul göllerinin göl aynalarının tamamı, ekosistem tabanlı özel amaçlı amenajman planlarının yapılması sonucu belirlenecek milli park alanının ana kaynak değerlerinden olan doğal yaşlı orman alanlarını kapsadığı , bu alanda bilimsel araştırmalar ve eğitim dışında hiçbir faaliyete izin verilmeyeceği, hassas koruma alanının, milli park alanının kuzeyinde yer alan orman alanlarını, yaban faunası için önemli alanları, parkın güneyindeki alpin/subalpin alanları ve parka boşalım sağlayan su kaynaklarının bir kısmını içerdiği, bu alanda Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından izin verilen bilimsel çalışmalar, alanın tanıtımına ve korunmasına yönelik araştırmalar, belirlenen tur güzergahları üzerinde yapılacak yürüyüşler ve zorunlu alt yapıların dışında hiçbir faaliyete izin verilmeyeceği, sürdürülebilir kullanım alanının, tabiatı koruma için alınmış kurallara göre ekonomik faaliyetlerin sürdürülmesine izin verildiği, çekirdek bölge ile yapılaşmaya açık bölgeler arasında kalan alanların sürdürülebilir kullanım bölgesi olarak ayrılacağı, bu kapsamda bu bölgede, doğal özellikleri ve ekolojik yapısı ile bütünlük arz eden ancak belli bir kısmı kullanıma açılmış, geçmişte yapılmış aşırı otlatma sonucu zarar görmüş subalpin/alpin alanları, mera alanları, tur güzergahları, mola noktaları ve manzara seyir noktalarının bulunduğu düzenlemesine yer verilmiştir. Planın "Plan Hükümleri"nde; Genel Hükümler başlıklı 3. maddesinin 3.1.alt bendinde: iv. ... Dağları Milli Parkı Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planı sınırları içerisinde yer alan I, II ve III. derece doğal sit alanlarında 728 sayılı ilke kararları geçerli olup, söz konusu doğal sit alanlarında 728 sayılı ilke kararlarında belirtilmeyen hususlarda ... Dağları Milli Parkı Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planı ve plan notları geçerlidir. ... Dağları Milli Parkı Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planı sınırları içerisinde yer alan I, II ve III. derece doğal sit alanlarında yapılacak her tür ve ölçekteki imar planı, plan, proje vb. ile her türlü faaliyetlerde Trabzon Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonunun uygun görüşünün alınması zorunludur. 3.2. Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından onaylanan 1/25.000 ölçekli ... Dağları Milli Parkı Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planı onama sınırları içinde öngörülen gelişmelerin yapılabilmesi için, öncelikle bu plan hükümlerine göre 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı ve/veya 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planları ile sonradan gerçekleştirilecek uygulama (detay) projeleri (1/500, 1/200 ölçekli açık alan düzenlemesi ve peyzaj projesi, mimarlık ve mühendislik projeleri vb.) ve/veya uygulama programları yapılacaktır. Bu plan hükümlerinde yer almayan uygulamaya dönük esaslar 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planı, uygulama proje ve programlarında belirlenir. 3.4. İmar planına konu alanlar hariç milli park içinde planda belirtilenler dışında her hangi bir tesis yapılamaz. Yapılacak tesisler sonradan hiçbir biçimde planda gösterilen amaç dışında kullanılamaz. Milli park alanında yapılacak yapılarda, yerel mimari, geleneksel yapı formu (ahır+ev+çatı), renk, kitle büyüklüğüne uymak zorunludur. Yapı yüksekliği geleneksel yapı formuna aykırı olamaz." hükümlerine yer verilmiştir. Planın Özel Hükümler Başlıklı 5. Bölümünde mutlak koruma alanı, hassas koruma alanı ve sürdürülebilir koruma alanı başlıkları altında plan kararlarında yer verilen düzenlemeler tekrarlanmış, 5.3 Sürdürülebilir Kullanım Alanı Başlıklı maddesinde: "5.3.1 Tur Güzergahları 1.Plan’da gösterilen tur güzergahları üzerinde, Milli Park Müdürlüğü tarafından gerekli görüldüğünde doğal yapıya ve topoğrafyaya zarar vermeden satıh düzenlemesi ve sanat yapıları yapılabilir. 2.Tur güzergahlarında taşıma kapasitesinin üzerinde ziyaretçi kabul edilemez. 3.Tur güzergahları üzerinde gerçekleştirilecek her türlü faaliyette doğal yapının korunması esastır. 4.Tur güzergahları üzerinde Madde 4.2.2’de belirtilen şartlara uymak koşulu ile mola noktaları, bilgilendirme/tanıtım büroları ve bakı noktaları oluşturulabilir. 5.Tur güzergahları üzerinde yer alan ve motor trafiğinin ulaştığı en son yayla yerleşmelerinden sonra, motorlu taşıtların tur güzergahlarına girmesine izin verilmez. 5.3.2 Tur Güzergahı Mola Noktaları Mola noktalarında; 1.Uzun Devreli Gelişme Planı’nda gösterilen tur güzergahlarında, yollarda genişletme, kaplama vb. faaliyetlere yönelik olarak hiç bir revizyon yapılmadan mola noktaları oluşturulabilir. Bu alanlarda uygulama programları ile hesaplanan taşıma kapasitesi üstünde ziyaretçi kabul edilemez. 2.Mola noktalarında uygulamanın diğer kişi veya kuruluşlarca yapılması halinde, alanın başka bir amaçla kullanılmayacağı konusunda tesis sahiplerince idareye yazılı taahhütte bulunulmadan faaliyete başlanamaz. 3.Mola noktalarında; temel ihtiyaçların karşılanmasına yönelik olarak çeşme, sabit olmayan tuvalet, çöp bidonu yer alabilir, geçici büfe ve satış üniteleri konulabilir. 4.Doğal yapıyı değiştirecek hiç bir faaliyete izin verilemez. 5.Ağaç dokusu ve doğal bitki örtüsü hiç bir maksat için tahrip edilemez.", düzenlemelerini içeren özel hükümlere yer verilmiştir. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden, 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu uyarınca yapılacak uzun devreli gelişme planlarının plan kademesi içerisinde yer almayan özel amaçlı planlar olduğu, milli park olarak belirlenen yerlerin özellik ve nitelikleri göz önünde tutularak, koruma ve kullanma amaçlarının gerçekleştirilmesi kapsamında, yapılaşma ve yoğunluğa dair planlara girdi sağlayan ve imar planı kararlarına veri oluşturan veya gerektiğinde mekânsal planların uygulanmasına yönelik araç ve ayrıntıları da içerebilen, stratejik plan yaklaşımı ile gerektiğinde şematik ve grafik planlama dili kullanılarak yapılacağı, iskan ve yapılaşmaya konu olacak yerler için, imar mevzuatına göre yapılması gereken uygulama imar planlarının, gelişme planı hüküm ve kararlarına uygun olarak hazırlanarak onaylanması gerektiği, buna göre 2873 sayılı Yasa kapsamında olan bölgelerde yapılacak uygulama imar planlarının gelişme planlarına aykırı olamayacağı anlaşılmaktadır. Dava konusu ... Dağları Milli Parkı 1/25.000 Ölçekli Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planı kararları ve özel hükümlerinde milli park sınırları içinde sürdürülebilir kullanım alanı olarak belirlenen bölgede mola noktaları yapılabileceği hükme bağlanmış ve bu kapsamda planın özel hükümlerinde mola noktalarında, temel ihtiyaçların karşılanmasına yönelik olarak çeşme, sabit olmayan tuvalet, çöp bidonu yer alabileceği, geçici büfe ve satış üniteleri konulabileceği belirtilmiştir. Tur güzergahları üzerinde yapılacağı öngörülen mola noktalarında sabit tesislere izin verilmediği, tur güzergahlarının geçtiği yaylaların bazılarının hassas koruma alanında yer alması nedeniyle bu alanlarda mola noktası yapılamayacağı göz önünde bulundurulduğunda, uygulamaya yön vermesi için mola noktaları gösterimine planda yer verilmesi gerektiği sonucuna varıldığından, aksi yöndeki planın bu bölümünde hukuka uyarlık bulunmamaktadır. Diğer taraftan, plan kararlarının 4.2 maddesinde tur güzergahları ve yürüyüş yollarında yer alan yaylaların mola noktaları olarak gelişeceği, bu yaylalarda taş sığınak yapılabileceği öngörülmüşse de, mola noktalarında yapılanma söz konusu olamayacağından, düzenlemede mola noktalarına ilişkin olarak anılan ibare yönünden planın koruma amacına ve özel hükümlerine uyarlık bulunmamaktadır. ..., ..., ..., ... ve ... mevkilerinde mola noktaları yapımına ilişkin ... Dağları Milli Park Müdürlüğü işlemine gelince: Yukarıda yer verilen gerekçeyle mola noktalarının UDGP'de gösterilmesi gerekmesine karşın bu yola gidilmeksizin tesis edilen işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir. Diğer taraftan, dosyadaki bilgi ve belgelerden, söz konusu mola noktalarından ... ve ... mevkilerinin alanın kuzeyinde yer alan orman alanında, dolayısıyla hassas koruma alanında kaldığı ve bu alanda mola noktası yapılamayacağı anlaşılmaktadır. Diğer mola noktaları sürdürülebilir koruma alanında kalmakla birlikte, plan özel hükümlerinden 5.3.2 maddesi uyarınca, bu alanda temel ihtiyaçların karşılanmasına yönelik olarak çeşme, sabit olmayan tuvalet, çöp bidonu yer alabileceği, geçici büfe ve satış üniteleri konulabileceği, doğal yapıyı değiştirecek hiç bir faaliyete izin verilemeyeceği ve ağaç dokusu ve doğal bitki örtüsü hiç bir maksat için tahrip edilemeyeceğinden, belirtilen mola noktalarında herhangi bir yapılaşmaya izin verilmemiş olup, belirtilen mevkilerde içinde tuvalet olacak şekilde 31 m2'lik ilk yardım ünitesi yapılmasında plan hükümlerine uyarlık bulunmamaktadır. Davalı Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından, ..., ..., ... ve ... mevkilerinin orman arazisi olması nedeniyle, 6831 sayılı Orman Kanununun Ek 14. Maddesinde yer alan, ziyaretçilerin zaruri ihtiyaçlarını karşılayacak olan taban alanı 250 m2'yi geçmeyen yapıların uzun devreli gelişme planlarına veya gelişim ve yönetim planlarına göre yapılacağı, bu alanlar için imar planı şartı aranmayacağı hükmü uyarınca bu alanlarda anılan tesislerin yapıldığı öne sürülmekte ise de, dava konusu UDGP'de mola noktalarında yapılaşmaya izin verilmemiş olması nedeniyle iddia yerinde görülmemiştir. -Planın 3. Stratejiler ve Faaliyetler bölümünün "C.Yöresel Ekonominin ve Sürdürülebilir Turizmin/Kırsal Turizmin Geliştirilmesine Yönelik Stratejiler" başlıklı bölümünde yer alan Milli Park ve çevresi için sürdürülebilir turizm gelişme stratejisinin hazırlanması ve uygulanması stratejisi kapsamında yer verilen Faaliyet 12: Ulaşılabilirliği en yüksek noktalarda, içinde yönetim birimi, danışma birimi, eğitim ve tanıtım faaliyetlerinin gerçekleştirildiği çok amaçlı salon (konferans, sinevizyon, toplantı v.b.), arşiv ve dökümantasyon merkezi, herbaryum, hediyelik eşya satış birimi ve otoparkların yer aldığı "İdare Ziyaretçi Merkezi" yapılması yönünden: Dava konusu planın özel hükümlerinin 5.4 kontrollü kullanım alanı bölümünde, 5.4.3 hizmet, yönetim ve kontrole yönelik alt yapı tesisleri maddesi altında yer alan 5.4.3.1 maddesinde idare-ziyaretçi merkezi düzenlenmiştir. Maddede, bu merkezde yer alacak kullanımların yerleri ve büyüklüklerinin uygulama planlarında belirleneceği, 1/5000 ölçekli Koruma Amaçlı/Nazım İmar Planı ve 1/1000 ölçekli Koruma Amaçlı/Uygulama İmar Planı onaylanmadan, ağaç rölöveli 1/500 ve 1/200 ölçekli plankote üzerine kentsel tasarım projeleri onanmadan uygulamaya geçilemeyeyeceği, bu çalışmaların sonuçlarına göre mevcut kullanım birimlerinin revizyonunun yapılabileceği hükme bağlanmıştır. Kontrollü kullanım alanında yapılabileceği belirtilen "idare ziyaretçi merkezi" kapsamında yapılaşmalar plan özel hükümlerine uygun olarak uygulama planlarında belirleneceğinden, hükümde 2873 sayılı Yasaya ve planın koruma ve kullanma ilkelerine aykırılık görülmemiştir. Faaliyet 17: Alana hakim ve peyzajı en iyi anlatan bölgelerde "manzara seyir noktaları" düzenlemesi yönünden; Plan özel hükümlerinin 5.3 maddesi ile manzara seyir noktalarının sürdürülebilir kullanım alanlarında bulunduğu belirtilerek, 5.3.4 maddesinde, bu alanlarda doğal topoğrafyayı değiştirecek düzenlemeler yapılamayacağı, manzara seyri için teleskop, dürbün gibi aletlerin kullanılabilmesi için gerekmesi halinde doğal zeminde kaplama malzemesi kullanılmadan düzenleme yapılabileceği, bu alanların kullanım düzeninin Milli Park Müdürlüğünce belirleneceği ve gerekli uyarı levhaları konulacağı, ziyaretçilerin güvenliğini sağlamak için kalıcı olmayan korkuluk/çit gibi sınırlayıcılar yapılabileceği düzenlenmiştir. Anılan düzenleme ile planda öngörülen tur güzergahları içerisinde bölgenin doğal özelliklerinin ziyaretçiler tarafından izlenebilmesi amacıyla en uygun yerlerde manzara seyir noktalarının belirlendiği, bu alanlarda milli park alanına zarar verebilecek herhangi bir yapılaşma veya faaliyete izin verilmediği anlaşıldığından, maddede milli parkın korunması ve kullanım amacına aykırılık görülmemiştir. Davacı tarafından iptali istenilen 7 adet manzara seyir noktasının plan hükümlerine uygun olarak sürdürülebilir kullanım alanlarında belirlendiği görülmekle planın bu bölümünde de hukuka aykırılık bulunmamaktadır. - Aynı bölümün "D. Antropojenik Baskıların Azaltılmasına Yönelik Stratejiler" başlıklı bölümünde yer verilen milli park içerisinde yer alan yerleşimlerin yapılaşma koşullarının belirlenmesi ve altyapılarının tamamlanmasına ilişkin strateji 3. başlığı altında yer alan Faaliyet 2: "Milli Park alanı içerisinde yer alan yaylalarda mera vasfının kaldırılarak koruma amaçlı imar planlarının hazırlanması" hükmü yönünden; 4342 sayılı Mera Kanunu'nun 14. maddesinde: "Tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamaz. Ancak, bu Kanuna veya daha önceki kanunlara göre mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden; a) Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlığının talebi üzerine, 3213 sayılı Maden Kanunu ve 6326 sayılı Petrol Kanunu hükümlerine göre, arama faaliyetleri sonunda rezervi belirlenen maden ve petrol faaliyeti için zaruri olan, b) Kültür ve Turizm Bakanlığının talebi üzerine, turizm yatırımları için zaruri olan, c) Kamu yatırımları yapılması için gerekli bulunan, d) (Değişik: 3/7/2005 - 5403/27 md.) Köy yerleşim yeri ile uygulama imar plânı veya uygulama plânlarına ilave imar plânlarının hazırlanması, toprak muhafazası, gen kaynaklarının korunması, millî park ve muhafaza ormanı kurulması, doğal, tarihî ve kültürel varlıkların korunması, sel kontrolü, akarsular ve kaynakların düzenlenmesi, bu kaynaklarda yapılması gereken su ürünleri üretimi ve termale dayalı tarımsal üretim faaliyetleri için ihtiyaç duyulan, e) 442 sayılı Köy Kanununun 13 ve 14 üncü maddeleri kapsamında kullanılmak üzere ihtiyaç duyulan, f) Ülke güvenliği ve olağanüstü hal durumlarında ihtiyaç duyulan, g) Doğal afet bölgelerinde yerleşim yeri için ihtiyaç duyulan, ğ) (Ek: 26/3/2008-5751/3 md.; Değişik: 9/7/2008-5784/26 md.) Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun talebi üzerine, 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu hükümlerine göre, petrol iletim faaliyetleri ile elektrik ve doğal gaz piyasası faaliyetleri için gerekli bulunan, h) (Ek: 26/3/2008-5751/3 md.) Jeotermal kaynaklı teknolojik seralar için ihtiyaç duyulan, ı) (Ek: 10/9/2014-6552/112 md.) Bakanlar Kurulunca kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı olarak ilan edilen yerlerin, ilgili müdürlüğün talebi, komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, valilikçe tahsis amacı değiştirilebilir ve söz konusu yerlerin tescilleri Hazine adına, vakıf meralarının tescilleri ise vakıf adına yaptırılır..." hükümlerine yer verilmiştir. ... Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planının Plan Hükümleri 6.8 Yayla ve Meralar başlığı altında, 6.8.1 "Mera Alanlarının bütünlüklü korunması esastır. Alanların kullanımında 4342 sayılı Mera Kanunu ve Mera Yönetmeliği’ne göre uygulama yapılacaktır." hükmüne yer verilmiştir. 4352 sayılı Mera Kanununun yukarıda yer verilen hükmü ile, tahsis amacı değiştirilmedikçe mera, yaylak ve kışlaktan bu Kanunda gösterilenden başka şekilde yararlanılamayacağı kuralına yer verilmiş, ancak bu Kanuna veya daha önceki kanunlara göre mera, yaylak ve kışlak olarak tahsis edilmiş olan veya kadimden beri bu amaçla kullanılan arazilerden maddede sayılan hallerde bu yerlerin, ilgili müdürlüklerin talebi, komisyonun ve defterdarlığın uygun görüşü üzerine, valilikçe tahsis amacının değiştirilebileceği ve söz konusu yerlerin tescillerinin Hazine adına, vakıf meralarının tescillerinin ise vakıf adına yaptırılacağı öngörülmüştür. Dava konusu UDGP ile mevcut kaynak değerlerinin devamlılığının sağlanarak gelecek nesillere aktarılması amaçlanmaktadır. 1/100.000 ölçekli plan hükümlerinde de belirtildiği gibi mera alanlarının bütünlüklü olarak korunması için gerekli önlemlerin alınması gerekmektedir. Bu kapsamda dava konusu plan özel hükümlerinde mutlak koruma alanı ve sürdürülebilir koruma alanında tespiti yapılmış veya tespiti yapılacak olan mera alanları yönünden koruma koşulları belirlenmiş, bu alanların sınırlarının plana işleneceği, sınır ve kapasitelerinin uygulama programları ile belirleneceği, subalpin/alpin alanlarında hangi amaç için olursa olsun doğal bitki örtüsüne zarar verici hiçbir faaliyetin hiçbir suretle yapılamayacağı hükme bağlanmıştır. Dava konusu hükümde ise, milli park alanı içerisinde yer alan yaylalarda mera vasfının kaldırılarak koruma amaçlı imar planlarının yapılması öngörülmüş olup, düzenleme sonucunda bu alanların yapılaşma baskısı altında kalabileceği ve statüsünün bozulabileceği anlaşıldığından, düzenlemede Mera kanununa, 1/100.000 ölçekli plan hükümlerine ve dava konusu plan özel hükümlerine uyarlık görülmemiştir. - UDGP'nin 4. Plan Kararları bölümünün 13. Paragrafında yer alan " Yapılan arazi çalışmalarında motorlu trafiğin ulaşmadığı yaylaların terk edildiği ya da çok az kullanıldığı, bu yaylalardaki evlerin yıkılmaya başladığı görülmüştür. Bu nedenle park alanında yaylaların yaşatılabilmesi ve terk edilmesinin engellenmesi için motorlu trafiğin ulaşmadığı yaylalara ulaşan yaya patikaları en fazla 5 m. genişliğinde ham yollara dönüştürülebilir. " cümleleri ile yine yaylalar arası ulaşımı sağlamaya yönelik yolların düzenlenmesine ilişkin 4.2 Uzun Devreli Gelişme Plan Kararları bölümünün 4.2.1 Genel Kullanım Kararları kısmında "Park İçi Ulaşım" başlığı altında 3, 4, 5 ve 6. paragrafta yer alan düzenlemelerden dava dilekçesinde belirtilen cümleler yönünden: ... Dağları Milli Parkı doğal, kültürel, görsel olağanüstü kaynak değerlerinin yanı sıra, çok zengin, yok olmaya yüz tutmuş, korunması gereken, hayvansal ve bitkisel kaynak değerlerinin de ulusal servet olarak geleceğe sağlıklı biçimde taşınabilmesi için milli park olarak ilan edilmiş olup, milli park sınırları içinde doğal ve arkeolojik sit alanları, orman ve mera alanları yer almakta, alan aynı zamanda "...... ... Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi" ve "Artvin ... Turizm Merkezi" ni de kapsamaktadır. Bölgenin doğal değerleri ile alan içerisinde yer alan yaylaların ekolojik zenginliğinin korunarak gelecek nesillere aktarılması bölgeye ilişkin 1/100.000 ölçekli plan ve dava konusu UDGP'nin temel hedef ve amacıdır. Bölgede yer alan yaylalarda turizm faaliyetleri de yapılmakta olup, bu faaliyetlerin çeşitlendirilmesi ve turizmin on iki aya yayılması, bu kapsamda yaylaların daha etkin kullanılabilmesi için ulaşımın motorlu trafiğin de olabileceği şekilde yapılabilmesi amacıyla yaylalar arası yolların yapılmasına karar verildiği anlaşılmakta ise de, ülkemizin özgün doğal güzelliklerinden olan yaylaların bu özelliklerinin korunması için doğal ortamlarının bozulmaması gerektiğinden, yaylalar arası motorlu ulaşım nedeniyle bölgede belirlenen yollar boyunca yapılaşmanın söz konusu olabileceği, yayla yerleşimlerinin özgünlüklerinin kaybolabileceği sonucuna varıldığından, düzenlemelerde milli parkın koruma ilkelerine uyarlık görülmemiştir. Nitekim, uzun devreli gelişme planında revizyon yapılmasının nedenleri arasında ... yaylasının yoğun kullanımdan kaynaklanan olumsuzlukların önüne geçilmesi amacıyla turizm faaliyetlerinin diğer yaylalara kaydırılması belirtilmiş olduğundan, anılan yaylalar yönünden de benzer olumsuzlukların yaşanmasına neden olunabileceği açıktır. - 4.2.1 Genel Kullanım Kararları kısmının "Tur Güzergahları ve Yürüyüş Yolları" başlığı altında yer alan, iptali istenilen cümleler yönünden: bu bölümde yer verilen mola noktalarına ilişkin inceleme yukarıda yapılmış olup, tur güzergahları ve yürüyüş yollarında yer alabileceklere ilişkin yapılan düzenlemeler ise yapılaşmayı öngörmeyen, ziyaretçilerin bilgilendirilmesi, güvenliği, ihtiyaçlarına yönelik sabit olmayan nitelikteki stantlar gibi ünitelere ilişkin olması nedeniyle, doğal yapıyı tahrip eder faaliyetlerin bulunmaması nedeniyle düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir. - Geleneksel Ürün Satış Noktaları ve Bisiklet Kiralama Noktaları yönünden: Bu bölümde yer alan "...tur güzergahları üzerinde (...) ve yaylalarda modüler yapıda ve tek tip satış stantlarının oluşturulması öngörülmektedir." cümlesinin iptali istenilmektedir. Düzenlemede yaylalarda yöre halkı tarafından üretilen ürünlerin ve el sanatlarının sergilenmesi ve satışı amaçlanmış olup, sabit nitelikte olmayacağı öngörülen stantların çevreye uyumlu ve doğal güzellikleri bozmayacak şekilde ve Milli Park Yönetiminden alınacak izinle yapılacağı gözönünde bulundurulduğunda düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir. - Günübirlik Kullanım Alanları yönünden: Düzenlemede, Milli Park Alanı içerisinde ziyaretçilerin günübirlik ihtiyaçlarını karşılamaları için, ... Yaylası Kalegon Mevkiinde ve Galerdüzü mevkiinde, Palovit Şelalesi güzergahı ile ... köy yayla evleri mevkiinde ve ...'da günübirlik tesis alanı önerilmiş, bu bölümün Palovit Şelalesi güzergahı ile ... köy yayla evleri mevkiinde ve ...'da ibarelerinin iptali istenilmiştir. Düzenlemenin devamı cümlelerinde, bu alanlarda yapılabilecek faaliyetler, alanda yer alabilecek ünite ve tesisler sayılarak, koşullar belirlenmiştir. Plan özel hükümlerinde, günübirlik kullanım alanlarının Milli Park alanının kotrollü kullanım alanı olarak belirlenen bölümünde yapılabileceği düzenlenmiştir. İptali istenilen mevkiler de kontrollü kullanım alanı olarak tanımlandığından, düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir. Anılan mevkilerde yapılacak tesislerin yer ve büyüklüklerinin uygulama planlarında belirleneceği, plan hükümlerine aykırı ve alanın değerlerini bozacak faaliyetlere izin verilemeyeceği açıktır. - Teleferik Hattı, Kayak Pistleri ve Mekanik Tesisler bölümünde yer alan "...'den ...'a ulaşmak amacıyla teleferik hattı yapılacaktır" cümlesi ile "...bitiş noktası ...'ta..." ibaresi yönünden: Düzenleme ile ... ile ... arasında teleferik hattının yapılması, kayak sporunun tehlike oranının yüksek olması nedeniyle, olası kazalarda acil müdahale için teleferik hattının başlangıç (...) ve bitiş (...) noktalarında birer helikopter pisti oluşturulması öngörülmüştür. 1/100.000 Ölçekli ...Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planı plan hükümlerinin 6.12 sayılı "Turizm Alanları" başlığı altına "Kış Sporları Alanları (Kış Sporu ve Kayak Merkezi)"ne ilişkin 6.12.7 sayılı plan hükmü eklenmiş, ayrıca 5.8 sayılı plan hükmüne "teleferik telesiyej- vb. mekanik düzenlemeler, açık spor alanları" ifadesi ilave edilerek, lejant paftası bu şekilde düzenlenerek, G-46 sayılı plan paftasına kayak merkezi gösterimi getirilerek ... bölgesinde kış turizmine yönelik sportif faaliyetlerin yapılmasına olanak sağlanmıştır. Bu planın iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Altıncı Dairesinin 29/05/2017 günlü, E:2013/7744, K:2017/4141 sayılı kararıyla, "... Dağları gibi özellikli ve korunması gereken bir alanda yeterli inceleme ve araştırma yapılıp, gerekli plan hükümleri düzenlenerek ve alanın tanımlanması gerekirken alt ölçekli planları yönlendirecek herhangi bir karar içermeden kış sporları alanı gösterimi getirilip, plan notları ile ulaşıma yönelik tesisler ve günübirlik ve/veya konaklama tesisleri planlanmasında şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uyarlık bulunmadığı" gerekçesiyle plan değişikliğinin iptaline karar verilmiştir. Bu davada Danıştay Altıncı dairesince verilen yürütmenin durdurulması isteminin kabulü yolundaki yargı kararının gereğinin yerine getirilmesi amacıyla, kış spor alanları ve kayak merkezi gösteriminden vazgeçilerek, plan üzerindeki buna ilişkin sembol ile ilgili plan lejantı kaldırılmış, "Kış Sporu ve Kayak Merkezi"ne ilişkin plan hükmünde, “alanın varsa koruma statüsü veya sit derecesine göre” karar verileceği bölümü çıkarılarak 4.2.21.4 "Kış Sporu ve Kayak Merkezi: Kayak yapılması amacıyla farklı noktalar arasında ulaşıma yönelik teleferik, telesiyej, teleski, telekabin gibi mekanik düzenlemeler ile konaklama tesislerinin yer alabileceği alanlardır." hükmü getirilmiştir. Plan kararları ve plan hükümlerinde turizme yönelik alt ve üst yapıların (teleferik hattı, kayak merkezine hizmet edecek kayak pistleri ve mekanik hatlar, günübirlik kullanım alanları, çadırlı kamp alanları) kontrollü kullanım alanlarında yer alabileceği öngörülmüştür. İptali istenilen ...-... teleferik hattının geçeceği bölge planda kontrollü kullanım alanı olarak belirlenmişse de, hattın geçeceği bölgenin çevresinin hassas koruma alanı olduğu, diğer taraftan, teleferik hattı nedeniyle ağaçların kesilmesi gerektiği ve başlangıç ve bitiş noktalarında helikopter pistinin oluşturulacağı gözönünde bulundurulduğunda korunması gereken bu alanın bütünlüğüne ve sürekliliğine zarar verilebileceği, anılan faaliyetin Milli Parklar Yönetmeliğinin 5. maddesinde yer alan, tabii denge ve manzara bütünlüğünü bozacak ve tabii çevrenin bakir karakteri ile bağdaşmayacak hiçbir faaliyete izin verilemeyeceği ilkesine aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Nitekim dava konusu düzenlemenin devamında, bu bölgede doğal yaşlı ormanların bulunduğu, hattın geçirilmesi sırasında bu ormanlara zarar verilmemesi için gerekli tedbirlerin alınmasının gerektiği belirtilerek, buna yönelik alınabilecek önlemler sayılmış olup, bölgenin özelliği ve korunması gereken alanlar göz önünde bulundurularak alanın bozulmaması amacıyla bu alan dışında uygun başka alan belirlenmesi yolunda yeterli araştırmaya dayanmadan yapıldığı anlaşılan düzenlemede milli parkın korunması ilkelerine ve hukuka uyarlık görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle, dava konusu ... Dağları Milli Parkı 1/25.000 Ölçekli Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planının plan kararlarının stratejiler ve faaliyetler başlıklı 3. Bölümün "D" kısmında yer alan strateji 3 başlığı altındaki faaliyet 2'nin; Plan Kararları başlıklı 4. Bölüm başlığı altındaki 13. paragrafın 2. cümlesinin; aynı bölümde 4.2 Uzun Devreli Gelişme Planı Kararları başlığı altında yer alan 4.2.1 maddesinin "Park İçi Ulaşım" kısmının 3.,4. 5. ve 6. paragraflarında yer alan ulaşıma ilişkin kararların ve "teleferik hattı, kayak pistleri ve mekanik tesisler" kısmında yer alan "...'den ...'a ulaşmak amacıyla teleferik hattı yapılacaktır" cümlesi ile "...bitiş noktası ...'ta..." ibaresinin; mola noktalarına ilişkin olarak mola noktaları gösterimlerine planda yer verilmemesi nedeniyle planın bu bölümünün, plan kararlarının 4.2 maddesinde yer alan "...taş sığınak" ibaresi ile ... Dağları Milli Park Müdürlüğü işleminin iptaline, iptali istenilen diğer plan kararları ve stratejiler yönünden ise davanın reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Altıncı Daire since, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY: ... Dağları Milli Parkı 1/25.000 Ölçekli Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planının 09/09/2013 tarihinde onaylanarak yürürlüğe girdiği, ...ili, ... ilçesinde mukim davacılar tarafından, ...İl Özel İdaresi İl Genel Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararından, ... Dağları Milli Park Müdürlüğünce, ... Dağları Milli Parkı, ..., ..., ..., ..., ..., ... Köyü ile ... mevkilerinde mola evi ve wc yapılmasının uygun görüldüğünün öğrenilmesi sonrasında, CİMER üzerinden, Milli Parklar Müdürlüğünün ilgili kararının bir örneğinin taraflarına gönderilmesi istemiyle başvuru yapıldığı, anılan başvuruya ... Dağları Milli Park Müdürlüğünce 18/06/2021 tarihinde "Müdürlüğümüzce 2021 yılı yatırım programı kapsamında; ..., ..., ..., ..., ..., ... Köyü, ... mevkilerinde mola noktası yapımını içeren ihale yapılmış olup çalışmalar devam etmektedir." şeklinde cevap verilmesi üzerine, 05/07/2021 tarihinde bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: Anayasanın 63. maddesi Devleti; tarih, kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlamak ve bu amaçla destekleyici ve teşvik edici tedbirleri almakla görevlendirmiştir. Anayasanın bu kuralını yaşama geçirmek üzere; yurdumuzdaki milli ve milletlerarası düzeyde değerlere sahip milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanlarının seçilip belirlenmesi, özellik ve karakterleri bozulmadan korunması, geliştirilmesi ve yönetilmesine ilişkin esasları düzenlemek amacıyla 11.08.1983 günlü, 18132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu yürürlüğe konulmuştur. 2873 sayılı Yasanın 2. maddesinde; Yasa kapsamındaki koruma statülerinin hangi özellikteki tabiat parçaları için uygulanacağı belirlenmiş ve bu kapsamda anılan maddenin (a) bendinde "Milli park", bilimsel ve estetik bakımdan, milli ve milletlerarası ender bulunan tabii ve kültürel kaynak ve değerleriyle koruma, dinlenme ve turizm alanlarına sahip tabiat parçaları olarak tanımlanmış; Yasanın 3. maddesinde: "Orman ve Su İşleri Bakanlığınca millî park karakterine sahip olduğu tespit edilen alanlar, Cumhurbaşkanı kararı ile millî park olarak belirlenir." kuralına yer verilmiştir. Aynı Kanunun "İşletme" başlıklı 4.maddesinde; "Bu Kanun hükümlerine göre milli park olarak belirlenen yerlerin özellik ve nitelikleri gözönünde tutularak, koruma ve kullanma amaçlarını gerçekleştirmek üzere, kuruluş, geliştirme ve işletilmelerini kapsayan gelişme planı, ilgili bakanlıkların olumlu görüşleri ve gerektiğinde fiili katkılarıyla, Orman ve Su İşleri Bakanlığınca  hazırlanır ve yürürlüğe konur. Gelişme planı uyarınca iskan ve yapılaşmaya konu olacak yerler için, imar mevzuatına göre imar uygulama planları, milli park gelişme planı hüküm ve kararlarına uygun olarak hazırlanır veya hazırlattırılarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığının onayı ile yürürlüğe konulur. Üçüncü madde hükümleri uyarınca tabiat parkı, tabiat anıtı ve tabiatı koruma alanı olarak belirlenen yerler için gerekli projeler, Kültür ve Turizm Bakanlığının görüşü alınarak Orman ve Su İşleri Bakanlığınca  hazırlanır ve yürürlüğe konur. Bu Kanun kapsamına giren yerlerdeki turizm bölge, alan ve merkezlerinde, turizm yatırımlarına ilişkin plan kararları Çevre ve Şehircilik ile Orman ve Su İşleri Bakanlıklarının görüşü alınarak sonuçlandırılır. " hükmüne yer verilmiştir. Milli Parklar Yönetmeliğinin 12. maddesinde, "Milli Park uzun devreli gelişme planı uyarınca iskan ve yapılaşmaya konu olan yerler için, mahalli gelişme planı karakterindeki, imar mevzuatına uygun imar uygulama planları, milli park uzun devreli gelişme planı hüküm ve kararlarına uygun olarak, hazırlanır veya hazırlattırılır, Bayındırlık ve İskan Bakanlığının onayı ile yürürlüğe girer." hükmü yer almaktadır. Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4. maddesinin 1. fıkrasının (l) bendinde ; Uzun devreli gelişme planı: Milli parklar, tabiat parkları, tabiatı koruma alanları, sulak alanlar gibi korunan alanın sahip olduğu özellik ve nitelikleri göz önünde tutarak kaynak değerlerinin korunması, geliştirilmesi ve uzun dönemde sürdürülebilirliğinin sağlanması için teknik, sosyal, ekonomik, eylem ve yönetim modellerinin belirlendiği, ilişkilerin kurulduğu, bölgelemeye dayalı ekosistem yaklaşımlı planı olarak tanımlanmış ve aynı Yönetmeliğin 6. maddesininin 7. fıkrasında, "Uzun devreli gelişme planı, ulaşım ana planı ve diğer özel amaçlı plan ve projeler; mekânsal planlama kademelenmesinde yer almayan, planlara girdi sağlayan ve imar planı kararlarına veri oluşturan veya gerektiğinde mekânsal planların uygulanmasına yönelik araç ve ayrıntıları da içerebilen, stratejik plan yaklaşımı ile gerektiğinde şematik ve grafik planlama dili kullanılarak yapılan, plan paftası, eylem planı ve planlama raporu ile bütün olan çalışmalardır." düzenlemesine yer verilmiştir. Korunan Alanlarda Yapılacak Planlara Dair Yönetmeliğin 3. maddesinin 1. fıkrasının (s) bendinde; Uzun Devreli Gelişme Planı: Milli park olarak belirlenen yerlerin özellik ve nitelikleri göz önünde tutularak, koruma ve kullanma amaçlarını gerçekleştirmek üzere, kuruluş, geliştirme ve işletilmelerini kapsayan ve 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamı dışındaki gelişme planları olarak tanımlanmıştır. Tarım ve Orman Bakanlığı (işlem tarihinde Orman ve Su İşleri Bakanlığı) Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün 28.02.2012 tarihli, 201 sayılı "Korunan Alanlarda Koruma Bölgelerinin Belirlenmesi" konulu genelgesinde Bakanlığın sorumlu olduğu korunan alanlarda koruma maksatlarına ulaşmak için koruma kriterlerinde dil ve uygulama birliğini sağlamak için bölgeleme kriterleri ve maksatları belirlenmiş; mutlak koruma bölgesi, hassas koruma bölgesi, sürdürülebilir kullanım bölgesi, kontrollü kullanım bölgesi ve tampon bölge olmak üzere beş adet bölgeleme kriteri belirlenerek planlama süreci devam eden korunan alanların uzun devreli gelişme planları ve yönetim planlarının belirlenen koruma bölgeleri sistemine göre belirlenmesi ve planı onaylanmış koruma alanları için planların belirlenen koruma bölgelerine göre revize edilmesi gerektiği düzenlenmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Usül yönünden; Süre aşımı itirazına ilişkin olarak; Mekansal planlar kademelenmesinde yer almayan, niteliği itibarıyla özel bir kanunda düzenlenen, mekansal planlara girdi sağlayan ve imar planı kararlarına veri oluşturan uzun devreli gelişme planının 3194 sayılı İmar Kanunu kapsamında yer alan mekansal planlar olarak tanımlanmamış olması ve özel olarak askıya çıkarılacağına dair bir düzenlenme bulunmaması nedeniyle söz konusu planın askıda ilan edilmesinin işlemin şekil unsuru yönünden zorunluluk arz etmediği, ... Dağları Milli Parkı 1/25.000 Ölçekli Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planının 09/09/2013 tarihinde onaylanarak yürürlüğe girdiği, ...ili, ... ilçesinde yaşayan davacılar tarafından, ...İl Özel İdaresi İl Genel Meclisinin ... tarihli, ... sayılı kararından, ... Dağları Milli Park Müdürlüğünce, ... Dağları Milli Parkı, ..., ..., ..., ..., ..., ... Köyü ile ... mevkilerinde mola evi ve wc yapılmasının uygun görüldüğünün öğrenilmesi sonrasında, CİMER üzerinden, Milli Parklar Müdürlüğünün ilgili kararının bir örneğinin taraflarına gönderilmesi istemiyle başvuru yapıldığı, anılan başvuruya ... Dağları Milli Park Müdürlüğünce 18/06/2021 tarihinde cevap verilmesi üzerine yasal süre içerisinde 05/07/2021 tarihinde açılan dava süresinde olduğundan davalı idarenin süre itirazı yerinde görülmemiştir. Esas yönünden; Yukarıda aktarılan mevzuat hükümlerinin bir bütün halinde değerlendirilmesi sonucunda milli park olarak belirlenen yerlerin özellik ve nitelikleri göz önünde tutularak, koruma ve kullanma amaçlarını gerçekleştirmek üzere, kuruluş, geliştirme ve işletilmelerini kapsayan uzun devreli gelişme planının 3194 sayılı İmar Kanununa göre mekansal plan kademelenmesinde öngörülmediği diğer bir ifade ile 3194 sayılı Kanunun 6.maddesi, 8.maddesinin 1. fıkrasının (d) bendi, Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 6. maddesinin 7. fıkrasında açıklandığı üzere uzun devreli gelişme planının arazi kullanımı ve yapılaşma koşulları bakımından uyulması gereken bir plan olarak mekansal plan kademelenmesi içinde yer almadığı ve buna bağlı olarak planların kademeli birlikteliği kapsamında değerlendirilemeyeceği açıktır. Mekansal planlar kademelenmesinde yer almayan, niteliği itibarıyla özel bir kanunda düzenlenen, mekansal planlara girdi sağlayan ve imar planı kararlarına veri oluşturan uzun devreli gelişme planının anılan özelliği göz önünde bulundurularak uyuşmazlık değerlendirildiğinde; Dava konusu uzun devreli gelişme revizyon planı hükümlerinde "gelişme revizyon planının hedefi ve amaçları" başlığı altında, ... Dağları Milli Parkı Gelişme Revizyon Planının temel maksadı; mevcut kaynak değerlerinin devamlılığının sağlanarak gelecek nesillere aktarılması için mevcut Uzun Devreli Gelişme Planı’ndaki aksaklıkların giderilmesi şeklinde belirtilmiştir. Her ne kadar, davacılar tarafından, davalı idareye yapılan başvurular üzerine edinilen bilgilere göre ... Dağları Milli Parkı, ..., ..., ..., ..., ..., ... Köyü ile ... mevkilerinde yapılması planlanan mola noktaları dava konusu edilmiş ise de, davalı idareler tarafından ..., ..., ..., ... ve ... mevkilerinde mola noktaları yapımının planlandığı dosyadaki belgelerden anlaşıldığından ve davacılar tarafından yapılan başvurular üzerine verilen yanıta dayanılarak mola noktaları yönünden davanın açıldığı dikkate alındığında, inceleme davalı idarelerin savunma dilekçesi ve eklerinde belirtilen ve dava konusu planda öngörülen ..., ..., ..., ... ve ... mevki mola noktaları yönünden yapılmıştır. -Mola noktalarının belirlenmesi yönünden inceleme yapıldığında; Dava dilekçesinden, ... Dağları Milli Parkı 1/25.000 Ölçekli Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planının (UDGP), plan kararları başlıklı 4. bölümünün "4.2 Uzun Devreli Gelişme Planı Kararları" başlığı altındaki "Genel Kullanım Kararları"ndan "Tur Güzergahları ve Yürüyüş Yolları" kullanım kararına ilişkin kısımda yer alan "Tur güzergahları ve yürüyüş yolları üzerinde yer alan yaylalar mola noktaları olarak gelişeceği öngörülmektedir. Bu yaylalarda köprü, adım taşları, taş sığınak, merdiven, korkuluk, geleneksel ürün satış stantları, modüler yeme-içme birimleri gibi ticari üniteler yer alacaktır." düzenlemesi ile "Mola Noktaları" kullanım kararına ilişkin kısmında yer alan, "Tur güzergahları üzerinde ziyaretçilerin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olarak Milli Park Müdürlüğü tarafından mola noktaları oluşturulabilir. Bu noktalarda, bilgilendirme panoları, geleneksel ürün satışına yönelik stantlar... kurulabilir." cümlelerinin iptalinin istenildiği anlaşılmaktadır. ... Dağları Milli Parkı 1/25.000 Ölçekli Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planının "Plan Hükümleri"nde; Genel Hükümler başlıklı 3. maddesinin 3.1. bendinde: Bu plan ve plan notlarında yer almayan konularda, “2873 sayılı Milli Parklar Kanunu” “3194 sayılı İmar Kanunu”, “2872 sayılı Çevre Kanunu”, “2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve Yönetmelikleri ile Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları”, “2565 sayılı Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu”, “5403 Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu”, “1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu”, “2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu”, “6831 sayılı Orman Kanunu”, “167 sayılı Yer Altı Suları Hakkında Kanun”, “7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun”, “4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu” ve bu kanunların ilgili yönetmelikleri”, “Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği”, “Bitki Genetik Kaynaklarının Toplanması Muhafazası ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik” ile diğer ilgili kanun ve yönetmeliklerin hükümleri saklıdır. ... iv. ... Dağları Milli Parkı Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planı sınırları içerisinde yer alan I, II ve III. derece doğal sit alanlarında 728 sayılı ilke kararları geçerli olup, söz konusu doğal sit alanlarında 728 sayılı ilke kararlarında belirtilmeyen hususlarda ... Dağları Milli Parkı Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planı ve plan notları geçerlidir. ... Dağları Milli Parkı Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planı sınırları içerisinde yer alan I, II ve III. derece doğal sit alanlarında yapılacak her tür ve ölçekteki imar planı, plan, proje vb. ile her türlü faaliyetlerde Trabzon Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonunun uygun görüşünün alınması zorunludur. ... 3.2. Orman ve Su İşleri Bakanlığı tarafından onaylanan 1/25.000 ölçekli ... Dağları Milli Parkı Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planı onama sınırları içinde öngörülen gelişmelerin yapılabilmesi için, öncelikle bu plan hükümlerine göre 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı ve/veya 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planları ile sonradan gerçekleştirilecek uygulama (detay) projeleri (1/500, 1/200 ölçekli açık alan düzenlemesi ve peyzaj projesi, mimarlık ve mühendislik projeleri vb.) ve/veya uygulama programları yapılacaktır. Bu plan hükümlerinde yer almayan uygulamaya dönük esaslar 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planı, uygulama proje ve programlarında belirlenir. 3.4. İmar planına konu alanlar hariç milli park içinde planda belirtilenler dışında her hangi bir tesis yapılamaz. Yapılacak tesisler sonradan hiçbir biçimde planda gösterilen amaç dışında kullanılamaz. Milli park alanında yapılacak yapılarda, yerel mimari, geleneksel yapı formu (ahır+ev+çatı), renk, kitle büyüklüğüne uymak zorunludur. Yapı yüksekliği geleneksel yapı formuna aykırı olamaz." hükümlerine yer verilmiştir. Planın Özel Hükümler Başlıklı 5. Bölümünde mutlak koruma alanı, hassas koruma alanı ve sürdürülebilir koruma alanı başlıkları altında plan kararlarında yer verilen düzenlemeler tekrarlanmış, 5.3 Sürdürülebilir Kullanım Alanı Başlıklı maddesinde: "5.3.1 Tur Güzergahları 1.Plan’da gösterilen tur güzergahları üzerinde, Milli Park Müdürlüğü tarafından gerekli görüldüğünde doğal yapıya ve topoğrafyaya zarar vermeden satıh düzenlemesi ve sanat yapıları yapılabilir. 2.Tur güzergahlarında taşıma kapasitesinin üzerinde ziyaretçi kabul edilemez. 3.Tur güzergahları üzerinde gerçekleştirilecek her türlü faaliyette doğal yapının korunması esastır. 4.Tur güzergahları üzerinde Madde 4.2.2’de belirtilen şartlara uymak koşulu ile mola noktaları, bilgilendirme/tanıtım büroları ve bakı noktaları oluşturulabilir. 5.Tur güzergahları üzerinde yer alan ve motor trafiğinin ulaştığı en son yayla yerleşmelerinden sonra, motorlu taşıtların tur güzergahlarına girmesine izin verilmez. 5.3.2 Tur Güzergahı Mola Noktaları Mola noktalarında; 1.Uzun Devreli Gelişme Planı’nda gösterilen tur güzergahlarında, yollarda genişletme, kaplama vb. faaliyetlere yönelik olarak hiç bir revizyon yapılmadan mola noktaları oluşturulabilir. Bu alanlarda uygulama programları ile hesaplanan taşıma kapasitesi üstünde ziyaretçi kabul edilemez. 2.Mola noktalarında uygulamanın diğer kişi veya kuruluşlarca yapılması halinde, alanın başka bir amaçla kullanılmayacağı konusunda tesis sahiplerince idareye yazılı taahhütte bulunulmadan faaliyete başlanamaz. 3.Mola noktalarında; temel ihtiyaçların karşılanmasına yönelik olarak çeşme, sabit olmayan tuvalet, çöp bidonu yer alabilir, geçici büfe ve satış üniteleri konulabilir. 4.Doğal yapıyı değiştirecek hiç bir faaliyete izin verilemez. 5.Ağaç dokusu ve doğal bitki örtüsü hiç bir maksat için tahrip edilemez.", düzenlemelerini içeren özel hükümlere yer verilmiştir. Dava konusu ... Dağları Milli Parkı 1/25.000 Ölçekli Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planı kararları ve özel hükümlerinde milli park sınırları içinde sürdürülebilir kullanım alanı olarak belirlenen bölgede mola noktaları yapılabileceği düzenlenmiş ve bu kapsamda planın özel hükümlerinde mola noktalarında, temel ihtiyaçların karşılanmasına yönelik olarak çeşme, sabit olmayan tuvalet, çöp bidonu yer alabileceği, geçici büfe ve satış üniteleri konulabileceği belirtilmiştir. Tur güzergahları üzerinde yapılacağı öngörülen mola noktalarında sabit tesislere izin verilmediği, açıkça düzenlenmiş olduğundan mola noktaları gösterimine planda yer verilmemesinde hukuka aykırılık görülmemiştir. Plan kararlarının 4.2 maddesinde tur güzergahları ve yürüyüş yollarında yer alan yaylaların mola noktaları olarak gelişeceği, bu yaylalarda taş sığınak yapılabileceği öngörülmüşse de, imar planı kararlarına veri oluşturan veya gerektiğinde mekânsal planların uygulanmasına yönelik araç ve ayrıntıları da içerebilen, stratejik plan yaklaşımı ile gerektiğinde şematik ve grafik planlama dili kullanılarak yapılan uzun devreli gelişme planında anılan düzenlemenin tek başına doğal yapıya zarar verecek yapılaşma yapılabileceği anlamını içermediği ayrıntıların alt ölçekli koruma amaçlı imar planlarında düzenleneceği de göz önüne alındığında anılan hükümde hukuka aykırılık görülmemiştir. ..., ..., ..., ... ve ... mevkilerinde mola noktalarında ilk yardım ünitesi yapımına ilişkin ... Dağları Milli Park Müdürlüğü işlemine gelince:İdare tarafından yaptırılan mola noktaları ilk yardım üniteleri şeklinde planlanmış olup bunun haricinde herhangi bir yapı yapılması planlanmadığından ilk yardım ünitelerinin ise içerisinde gelecek olan ziyaretçilerin en zaruri ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik tuvalet de olacak şekilde yapılması öngörülmüştür. Dava konusu mola noktalarından ..., ..., ... ve ... mevkiilerinin bulunduğu alan yayla/mera vasfında olmayıp orman arazisidir. Sadece ... mevkiinde bulunan alan yayla/mera statüsünde bulunmakta olup, burada halihazırda eski vaziyette bulunmakta olan tuvalet yıkılarak yerine aynı ölçülerde ilk yardım ünitesi yapılarak mola noktası olarak isimlendirilmiştir. ..., ..., ... ve ... mevkilerinin orman arazisi olması nedeniyle, 6831 sayılı Orman Kanunu Ek Madde 14'de “Orman veya orman rejimine tabi alanların; mesire yeri, şehir ormanı, milli park, tabiat parkı, tabiat anıtı, yaban hayatı koruma ve geliştirme sahaları ve avlak olarak ayrılan kısımlarında, orman koruma ve yangınla mücadele için yapılacak yapı ve tesisler ile idarenin ve ziyaretçilerin zaruri ihtiyaçlarını karşılayacak olan taban alanı 250 metrekareyi ve kat adedi bir bodrum kat ve çatı arası hariç ikiyi geçmeyen yapılar uzun devreli gelişme planlarına veya gelişim ve yönetim planlarına göre yapılır. Bu alanlar için imar planı şartı aranmaz.” hükmü yer aldığından bu alanlarda anılan tesislerin yapılmasının öngörülmesinde hukuka aykırılık bulunmamaktadır. -... Dağları Milli Parkı 1/25.000 ölçekli Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planının 2 sayılı "Gelişme Revizyon Planının Hedefi ve Amaçları" üst başlığı altındaki 3.sayılı" Stratejiler ve Faaliyetler" bölümünün "C.Yöresel Ekonominin ve Sürdürülebilir Turizmin/Kırsal Turizmin Geliştirilmesine Yönelik Stratejiler" başlıklı kısmında yer alan Faaliyet 12: Ulaşılabilirliği en yüksek noktalarda, içinde yönetim birimi, danışma birimi, eğitim ve tanıtım faaliyetlerinin gerçekleştirildiği çok amaçlı salon (konferans, sinevizyon, toplantı vb.), arşiv ve dökümantasyon merkezi, herbaryum, hediyelik eşya satış birimi ve otoparkların yer aldığı “İdare Ziyaretçi Merkezi” yapılması "şeklindeki düzenlemenin iptali istemi yönünden; ... Dağları Milli Parkı Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planı, milli park ilan gerekçelerini oluşturan kaynak değerlerinin devamlılığını sağlayacak stratejileri de içermektedir. Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planının amacı ve hedeflerine ulaşılabilmesi için belirlenen stratejiler ve stratejilerin gerçekleşmesi için yapılması gerekli faaliyetler tanımlanmıştır. Buradaki amacın, ... Dağları Milli Parkının sahip olduğu kaynak değerlerinin korunarak ve gelecek nesillere intikalinin sağlanması ve oluşan fırsatlardan yöre insanına sosyo ekonomik katkının sağlanması olduğu açıklamasına uzun devreli gelişme planında yer verilmiştir. Dava konusu planın özel hükümlerinin 5.4 kontrollü kullanım alanı bölümünde, 5.4.3 sayılı " hizmet, yönetim ve kontrole yönelik alt yapı tesisleri" maddesi altında yer alan 5.4.3.1 sayılı maddesinde idare-ziyaretçi merkezi düzenlenmiştir. Maddede, bu merkezde yer alacak kullanımların yerleri ve büyüklüklerinin uygulama planlarında belirleneceği, 1/5000 ölçekli koruma amaçlı nazım imar planı ve 1/1000 ölçekli koruma amaçlı uygulama imar planı onaylanmadan, ağaç rölöveli 1/500 ve 1/200 ölçekli plankote üzerine kentsel tasarım projeleri onanmadan uygulamaya geçilemeyeyeceği, bu çalışmaların sonuçlarına göre mevcut kullanım birimlerinin revizyonunun yapılabileceği hükme bağlanmıştır. Kontrollü kullanım alanında yapılabileceği belirtilen "idare ziyaretçi merkezi" kapsamında yapılaşmalar plan özel hükümlerine uygun olarak uygulama planlarında belirleneceğinden dava konusu düzenlemede 2873 sayılı Yasaya ve planın koruma ve kullanma ilkelerine aykırılık görülmemiştir. Faaliyet 17: Alana hakim ve peyzajı en iyi anlatan bölgelerde "manzara seyir noktaları" düzenlemesi şeklindeki hükmün iptali istemi yönünden; Plan özel hükümlerinin 5.3 sayılı maddesi ile manzara seyir noktalarının sürdürülebilir kullanım alanlarında bulunduğu belirtilerek, 5.3.4 maddesinde, bu alanlarda doğal topoğrafyayı değiştirecek düzenlemeler yapılamayacağı, manzara seyri için teleskop, dürbün gibi aletlerin kullanılabilmesi için gerekmesi halinde doğal zeminde kaplama malzemesi kullanılmadan düzenleme yapılabileceği, bu alanların kullanım düzeninin Milli Park Müdürlüğünce belirleneceği ve gerekli uyarı levhaları konulacağı, ziyaretçilerin güvenliğini sağlamak için kalıcı olmayan korkuluk/çit gibi sınırlayıcılar yapılabileceği düzenlenmiştir. Anılan düzenleme ile planda öngörülen tur güzergahları içerisinde bölgenin doğal özelliklerinin ziyaretçiler tarafından izlenebilmesi amacıyla en uygun yerlerde manzara seyir noktalarının belirlendiği, bu alanlarda milli park alanına zarar verebilecek herhangi bir yapılaşma veya faaliyete izin verilmediği anlaşıldığından söz konusu düzenlemede milli parkın korunması ve kullanım amacına aykırılık görülmemiştir. Davacı tarafından iptali istenilen 7 adet manzara seyir noktasının plan hükümlerine uygun olarak sürdürülebilir kullanım alanlarında belirlendiği görülmekle planın bu bölümünde de hukuka aykırılık bulunmamaktadır. -Aynı bölümün "D. Antropojenik Baskıların Azaltılmasına Yönelik Stratejiler" başlıklı bölümünde yer verilen milli park içerisinde yer alan yerleşimlerin yapılaşma koşullarının belirlenmesi ve altyapılarının tamamlanmasına ilişkin strateji 3. başlığı altında yer alan Faaliyet 2: "Milli Park alanı içerisinde yer alan yaylalarda mera vasfının kaldırılarak koruma amaçlı imar planlarının hazırlanması" hükmü yönünden; Anılan hüküm dava konusu Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planının amacı ve hedeflerine ulaşılabilmesi için belirlenen stratejiler ve stratejilerin gerçekleşmesi için yapılması gerekli faaliyetler olarak yer almış olup, milli parkın içerisinde yer alan yaylaların mera vasfının Mera Kanununda yer alan mera vasfının kaldırılabilmesi gerekli şartlar dikkate alınarak kaldırılabileceği açık olup, tek başına mera vasfının kaldırılması anlamına gelmediğinden düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir. -Uzun Devreli Gelişme Planının Plan Kararları Bölümünün "Tur Güzergahları ve Yürüyüş Yolları" kısmında yer alan "... Tur güzergahları ve yürüyüş yolları üzerinde yer alan yaylalar mola noktaları olarak gelişeceği öngörülmektedir. Bu yaylalarda köprü, adım taşları, taş sığınak, merdiven, korkuluk, geleneksel ürün satış stantları, modüler yeme-içme birimleri gibi ticari üniteler yer alacaktır." cümlesi, "...Yürüyüş parkurları üzerinde en yakın tuvalet, çeşme, lokanta, konaklama yapılabilecek yerler gibi üniteleri gösteren bilgilendirme panoları bulunacaktır. Park giriş noktalarında, yaylalarda ve tur güzergahı üzerinde Milli Park Müdürlüğü’nden izin almak şartı ile bisiklet kiralama masaları kurulabilir." cümlesi yönünden;... Dağları Milli Parkı doğal, kültürel, görsel olağanüstü kaynak değerlerinin yanı sıra, çok zengin, yok olmaya yüz tutmuş, korunması gereken, hayvansal ve bitkisel kaynak değerlerinin de ulusal servet olarak geleceğe sağlıklı biçimde taşınabilmesi için milli park olarak ilan edilmiş olup, milli park sınırları içinde doğal ve arkeolojik sit alanları, orman ve mera alanları yer almakta, alan aynı zamanda ...... ... Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi ve Artvin ... Turizm Merkezini de kapsamaktadır. Bölgenin doğal değerleri ile alan içerisinde yer alan yaylaların ekolojik zenginliğinin korunarak gelecek nesillere aktarılması bölgeye ilişkin 1/100.000 ölçekli plan ve dava konusu Uzun Devreli Gelişme Planının temel hedef ve amacıdır. Bölgede yer alan yaylalarda turizm faaliyetleri de yapılmakta olup, bu faaliyetlerin çeşitlendirilmesi ve turizmin on iki aya yayılması, bu kapsamda yaylaların daha etkin kullanılabilmesi için ulaşımın motorlu trafiğin de olabileceği şekilde yapılabilmesi amacıyla yaylalar arası yolların yapılmasına karar verildiği anlaşılmakta olup ayrıca ... Dağları Milli Parkı 1/25.000 Ölçekli Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planının "Plan Hükümleri"nde; Genel Hükümler başlıklı 3. maddesinin 3.1. bendinde: Bu plan ve plan notlarında yer almayan konularda, “2873 sayılı Milli Parklar Kanunu” “3194 sayılı İmar Kanunu”, “2872 sayılı Çevre Kanunu”, “2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve Yönetmelikleri ile Koruma Yüksek Kurulunun ilke kararları”, “2565 sayılı Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu”, “5403 Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu”, “1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu”, “2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu”, “6831 sayılı Orman Kanunu”, “167 sayılı Yer Altı Suları Hakkında Kanun”, “7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun”, “4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu” ve bu kanunların ilgili yönetmelikleri”, “Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği”, “Bitki Genetik Kaynaklarının Toplanması Muhafazası ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik” ile diğer ilgili kanun ve yönetmeliklerin hükümleri saklıdır.... ... Dağları Milli Parkı Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planı sınırları içerisinde yer alan I, II ve III. derece doğal sit alanlarında 728 sayılı ilke kararları geçerli olup, söz konusu doğal sit alanlarında 728 sayılı ilke kararlarında belirtilmeyen hususlarda ... Dağları Milli Parkı Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planı ve plan notları geçerlidir. ... Dağları Milli Parkı Uzun Devreli Gelişme Revizyon Planı sınırları içerisinde yer alan I, II ve III. derece doğal sit alanlarında yapılacak her tür ve ölçekteki imar planı, plan, proje vb. ile her türlü faaliyetlerde Trabzon Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonunun uygun görüşünün alınması zorunludur." düzenlemesi de bulunduğundan uygulamaların koruma mevzuatına ve ilke kararına aykırı olamayacağı dikkate alındığında anılan iptali istenen cümlelerde 2873 sayılı Yasaya ve planın koruma ve kullanma ilkelerine aykırılık görülmemiştir. -Uzun Devreli Gelişme Planının Plan Kararları Bölümünün "Tur Güzergahları ve Yürüyüş Yolları" kısmında yer alan "... Tur güzergahları üzerinde ziyaretçilerin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik mola noktaları oluşturulabilir. Bu noktalarda bilgilendirme panoları ve geleneksel ürünlerin satışına yönelik standlar kurulabilir." cümlesi yönünden; bu bölümde yer verilen mola noktalarına ilişkin inceleme yukarıda yapılmış olup, tur güzergahları ve yürüyüş yollarında yer alabileceklere ilişkin yapılan düzenlemeler ise yapılaşmayı öngörmeyen, ziyaretçilerin bilgilendirilmesi, güvenliği, ihtiyaçlarına yönelik sabit olmayan nitelikteki stantlar gibi ünitelere ilişkin olması ve doğal yapıyı tahrip eder faaliyetlerin bulunmaması nedeniyle düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir. -Uzun Devreli Gelişme Planının Plan Kararları Bölümünün "Geleneksel Ürün Satış Noktaları ve Bisiklet Kiralama Noktaları" kısmı yönünden: dava konusu planda geleneksek ürün satış noktaları ve bisiklet kiralama noktaları başlığı altında "Milli park alanı içerisindeki yaylalarda üretilen süt ürünleri, bal ve el sanatlarının sergilenebilmesi ve satışının yapılabilmesi için park giriş noktalarında, tur güzergahları üzerinde, günübirlik tesis alanı içerisinde ve yaylalarda modüler yapıda ve tek tip satış stantlarının oluşturulması öngörülmektedir. Milli Park yönetiminden izin alınması şartı ile tur güzergahları üzerinde geçici satış stantları oluşturulabilir. Ayrıca yöre halkının turizm faaliyetlerine katılması ve bu faaliyetlerden pay alması için bisiklet kiralama masaları oluşturulabilir. Milli Park yönetiminden izin alınması şartı ile tur güzergahları üzerinde bu tür kullanımlar yer alabilir." düzenlemesine yere verilmiştir. Bu bölümde yer alan "...tur güzergahları üzerinde (...) ve yaylalarda modüler yapıda ve tek tip satış stantlarının oluşturulması öngörülmektedir." cümlesinin iptali istenilmektedir. Düzenlemede yaylalarda yöre halkı tarafından üretilen ürünlerin ve el sanatlarının sergilenmesi ve satışı amaçlanmış olup, sabit nitelikte olmayacağı öngörülen stantların çevreye uyumlu ve doğal güzellikleri bozmayacak şekilde ve Milli Park Yönetiminden alınacak izinle yapılacağı göz önünde bulundurulduğunda düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir. -Uzun Devreli Gelişme Planının Plan Kararları Bölümünün "Günübirlik Kullanım Alanları" kısmı yönünden: dava konusu planda günübirlik kullanım kararıı başlığı altında"Milli park alanı içerisinde ziyaretçilerin günübirlik ihtiyaçlarını karşılamaları için, ... Yaylası Kalegon Mevkiinde ve Galerdüzü mevkiinde, Palovit Şelalesi güzergahı ile ... köy yayla evleri mevkiinde ve ...’da günübirlik tesis alanı önerilmektedir. Bu alanlar da piknik masası, yağmur barınakları, çöp bidonu, çeşme, sızdırmasız fosseptikli wc, büfe, kır kahvesi, yöresel ürün satış stantları vb. üniteler bulunacaktır. Galerdüzü’ndeki günübirlik kullanım alanı içerisinde festival alanı yer alacaktır. Festival alanında sahne, arena basamakları, amfi tiyatro vb. yapılar yer alacaktır. ... Yaylası ve çevresinde kış sporları merkezi olarak planlanan bölgede yapılacak günübirlik tesislerin biyolojik çeşitliliği tehdit etmeyecek şekilde sadece ziyaretçilerin günlük ihtiyaçlarını karşılayacağı üniteler içermesi gerekmektedir." düzenlemesine yer verilmiştir. Düzenlemede ".. Palovit Şelalesi güzergahı ile ... köy yayla evleri mevkiinde ve ...'da" ibarelerinin iptali istenilmiştir. Düzenlemenin devamı cümlelerinde, bu alanlarda yapılabilecek faaliyetler, alanda yer alabilecek ünite ve tesisler sayılarak, koşullar belirlenmiştir. Plan özel hükümlerinde, günübirlik kullanım alanlarının Milli Park alanının kontrollü kullanım alanı olarak belirlenen bölümünde yapılabileceği düzenlenmiştir. İptali istenilen mevkiler de kontrollü kullanım alanı olarak tanımlandığından, düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir. Anılan mevkilerde yapılacak tesislerin yer ve büyüklüklerinin uygulama planlarında belirleneceği, plan hükümlerine aykırı ve alanın değerlerini bozacak faaliyetlere izin verilemeyeceği açıktır. -Uzun Devreli Gelişme Planının Plan Kararları Bölümünün Teleferik Hattı, Kayak Pistleri ve Mekanik Tesisler kısmı yönünden: dava konusu planda Teleferik Hattı, Kayak Pistleri ve Mekanik Tesisler altında "...’den ...’a ulaşmak amacıyla teleferik hattı yapılacaktır. Teleferik hattının geçeceği bölgede doğal yaşlı ormanlar bulunmaktadır. Gerek teleferik hattının, kayak pistlerinin inşaası sırasında, gerekse yol ve elektrik hatlarının geçirilmesi sırasında doğal yaşlı ormanlara zarar verilmemesi için gerekli tedbirlerin alınması gerekir. Teleferik hattı güzergahının dereden değil (çığ riski yüksek olduğu için) sırttan geçirilmesi uygun olup, sırttan geçmesi halinde ormanda şerit halinde açma yapmadan sadece teleferik ayaklarının olduğu noktadaki ağaçlar kesilerek, ormanın bütünlüğü ve sürekliliği sağlanarak ağaç kaybının önüne geçilebilecektir. Tehlike oranı yüksek bir spor faaliyeti olduğundan olası kazalarda acil müdahale edebilmek için teleferik hattının başlangıç noktası ...’de ve bitiş noktası ...’ta birer helikopter pistinin oluşturulması gerekmektedir. Teleferik sisteminin başlangıç ve bitiş noktasında ve telesiyej sistemi için gerekli yapısal imalatlar yapılmalıdır." düzenlemesine yer verilmiştir. Düzenlemede yer alan yer alan "...'den ...'a ulaşmak amacıyla teleferik hattı yapılacaktır" cümlesi ile "...bitiş noktası ...'ta..." ibaresinin iptali istenilmiştir. Düzenleme ile ... ile ... arasında teleferik hattının yapılması, kayak sporunun tehlike oranının yüksek olması nedeniyle, olası kazalarda acil müdahale için teleferik hattının başlangıç (...) ve bitiş (...) noktalarında birer helikopter pisti oluşturulması öngörülmüştür. 1/100.000 Ölçekli ... Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planı Plan Hükümlerinin 6.12 sayılı "Turizm Alanları" başlığı altına "Kış Sporları Alanları (Kış Sporu ve Kayak Merkezi)"ne ilişkin 6.12.7 sayılı plan hükmü eklenmiş, ayrıca 5.8 sayılı plan hükmüne "teleferik telesiyej- vb. mekanik düzenlemeler, açık spor alanları" ifadesi ilave edilerek, lejant paftası bu şekilde düzenlenerek, G-46 sayılı plan paftasına kayak merkezi gösterimi getirilerek ... bölgesinde kış turizmine yönelik sportif faaliyetlerin yapılmasına olanak sağlanmıştır. Bu planın iptali istemiyle açılan davada, Danıştay Altıncı Dairesinin 29/05/2017 günlü, E:2013/7744, K:2017/4141 sayılı kararıyla, "... Dağları gibi özellikli ve korunması gereken bir alanda yeterli inceleme ve araştırma yapılıp, gerekli plan hükümleri düzenlenerek ve alanın tanımlanması gerekirken alt ölçekli planları yönlendirecek herhangi bir karar içermeden kış sporları alanı gösterimi getirilip, plan notları ile ulaşıma yönelik tesisler ve günübirlik ve/veya konaklama tesisleri planlanmasında şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına ve kamu yararına uyarlık bulunmadığı" gerekçesiyle plan değişikliğinin iptaline karar verilmiştir. Bu davada Danıştay Altıncı dairesince verilen yürütmenin durdurulması isteminin kabulü yolundaki yargı kararının gereğinin yerine getirilmesi amacıyla, kış spor alanları ve kayak merkezi gösteriminden vazgeçilerek, plan üzerindeki buna ilişkin sembol ile ilgili plan lejantı kaldırılmış, "Kış Sporu ve Kayak Merkezi"ne ilişkin plan hükmünde, “alanın varsa koruma statüsü veya sit derecesine göre” karar verileceği bölümü çıkarılarak 4.2.21.4 "Kış Sporu ve Kayak Merkezi: Kayak yapılması amacıyla farklı noktalar arasında ulaşıma yönelik teleferik, telesiyej, teleski, telekabin gibi mekanik düzenlemeler ile konaklama tesislerinin yer alabileceği alanlardır." hükmü getirilmiştir. Plan kararları ve plan hükümlerinde turizme yönelik alt ve üst yapıların (teleferik hattı, kayak merkezine hizmet edecek kayak pistleri ve mekanik hatlar, günübirlik kullanım alanları, çadırlı kamp alanları) kontrollü kullanım alanlarında yer alabileceği öngörülmüştür. İptali istenilen ...-... teleferik hattının geçeceği bölge planda kontrollü kullanım alanı olarak belirlenmiş olup, ayrıca dava konusu düzenlemenin devamında, bu bölgede doğal yaşlı ormanların bulunduğu, hattın geçirilmesi sırasında bu ormanlara zarar verilmemesi için gerekli tedbirlerin alınmasının gerektiği belirtilerek, buna yönelik alınabilecek önlemler sayılmış olduğundan söz konusu düzenlemede hukuka aykırılık görülmemiştir. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Davanın REDDİNE, 2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, 3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...- TL vekâlet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, 4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra taraflara iadesine, 5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 30/09/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.