Danıştay Kararı · E. 2022/1118 · K. 2024/5489

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2022/1118 E.  ,  2024/5489 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ALTINCI DAİRE Esas No : 2022/1118 Karar No : 2024/5489 DAVACI : ... Belediye Başkanlığı-... VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Bakanlığı-... VEKİLİ : Av. ... DAVALI YANINDA MÜDAHİLLER: 1- ...k İhtisas Organize Sanayi Bölgesi VEKİLİ : Av.... 2- ... Sanayi Toplu İşyeri Yapı Kooperatifi VEKİLİ : Av. ... DAVANIN KONUSU :... ili, ... ilçesinde yer alan ve sınırları ... ... Plastik İhtisas OSB olarak kesinleştirilen 254 hektar büyüklüğündeki alanın "organize sanayi bölgesi" olarak belirlenmesine ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 03/11/2021 tarihli işlemiyle onaylanan Trakya Alt Bölgesi ... Havzası 1/100.000 ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planı Değişikliği, ... ili 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği ile anılan planlara davacı tarafından yapılan ... tarihli, ... sayılı itirazın zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istenilmektedir. DAVACILARIN İDDİALARI : 1/100.000 Ölçekli ... Havzası Çevre Düzeni Planı ve 1/25.000 ölçekli ... ili Çevre Düzeni Planına ait hedef ve stratejilerden olan tarımsal önceliklerin önemsenmediği, yeni sanayi yatırımı için yer seçiminin planlarda belirtildiği üzere mevcut sanayi alanlarından seçilmediği, gelişigüzel olarak bir alan belirlemesi yapıldığı, 1/100.000 ölçekli ... Havzası Çevre Düzeni Planı plan hükümlerinde yer alan “…planlı boş sanayi alanlarının doldurularak tarım topraklarının kullanılmaması” ilkesinin dikkate alınmadığı, 1/25.000 ölçekli ... İli Çevre Düzeni Planı plan raporunda belirtilen “yeni sanayi alanlarına izin verilmemesi..” ilkesinin açıkça ihlal edildiği, üst ölçekli çevre düzeni planlarında strateji olarak benimsenmiş olan ‘kontrolsüz ve plansız gelişen sanayi alanlarının önüne geçmek’ ilkesine aykırı hareket edildiği, bölgedeki sanayi alanlarının doluluk oranları henüz tamamlanmamışken yeni bir sanayi alanı önerisi getirildiği, yapımına gerekçe olarak sunulan, 1/100.000 ölçekli revizyon çevre düzeni planı hükümlerinin “2.11.3.8. Organize Sanayi Bölgeleri(OSB)” başlığı altında yer alan “…b. Mevcut dağınık ve düzensiz sanayi alanlarının ortak denetim ve yönetim mekanizmasına kavuşturulması ve çevreye olumsuz etkilerinin minimize edilmesi amacı ile OSB sanayi alanları oluşturulabilir … . ” hükmünün plan bütününde değerlendirildiğinde, tarımsal fonksiyondaki alanları sanayi alanına dönüştürülmesini desteklemediği, tam tersi planda halihazırda sanayi alanı fonksiyonunda bulunan yerlerin arasından yer seçimi yapılarak OSB kurulmasından bahsedildiği, dolayısıyla uyuşmazlık konusu çevre düzeni planları değişikliğinin planlamaya ait mevzuatlara, ilke ve esaslara uymadığını, uygulanması halinde birinci derece mutlak tarım alanına, insan ve çevre sağlığı açısından yaratacağı geri dönüşü olmayan hasarların engellenebilmesi için idari işlemin iptali gerektiği ileri sürülmektedir. SAVUNMALARIN ÖZETİ: Davalı Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı vekili tarafından, Dava konusu plan değişikliği işleminin hukuka ve mevzuata uygun olduğu, 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu ve ilgili yönetmelikler uyarınca Yer Seçim Komisyonunca uygun görülen ... Plastik İhtisas OSB olarak kesinleştirilen 254 hektar büyüklüğündeki alanın yürürlükte bulunan Trakya Alt Bölgesi ... Havzası 1/100.000 ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planı ve ... İli 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı paftalarına organize sanayi bölgesi olarak işlenmesine yönelik düzenleme yapıldığı, dava dilekçesindeki iddiaların organize sanayi bölgesi projesine ilişkin olduğundan dava konusu çevre düzeni planı değişikliğinin iptal edilmesini gerektirecek nitelikte olmadığı, davanın reddi gerektiği savunulmaktadır. Davalı yanında müdahil ... Plastik İhtisas Organize Sanayi Bölgesi vekili tarafından, ... Plastik İhtisas Organize Sanayi Bölgesinin üst ölçekli planlara işlenmesine ilişkin olarak, 03.11.2021 onay tarihli Trakya Alt Bölgesi ... Havzası 1/100.000 ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planı değişikliği ve ... İli 1/25.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı değişikliğine yapılan itirazın zımmen reddi kararının iptali talebiyle açılan işbu davada gerekçe olarak gösterilen; Organize Sanayi Bölgesinin yer seçimi işlemi, ÇED raporu ve tarım dışı kullanım kararının iptali talebiyle davalar açılmış olması durumunun, dava konusu işlemleri sakatlamadığı, maddi ve hukuki dayanağı bulunmayan davanın reddi gerektiği savunulmaktadır. Davalı yanında müdahil ... Plastik Sanayi Toplu İşyeri Yapı Kooperatifi vekili tarafından, uyuşmazlık konusu idari işlem, organize sanayi bölgesinin yer seçimi ve planlara işlenmesini düzenleyen 4562 sayılı Kanun çerçevesinde gerçekleştiği, ilgili Kanun ve Yönetmelik çerçevesinde 21.09.2021 tarihli, E-... sayılı karar ile sınırları kesinleştirilen organize sanayi bölgesinin planlara işlenmek üzere Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına gönderildiği, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... K... sayılı kararı ile Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğünce tesis edilen ... tarihli, ... sayılı tarım dışı kullanım kararının, 5403 sayılı Kanunda öngörülen usul ve esaslara uyularak alınmadığı gerekçesiyle anılan işlemin iptaline karar verildiği, iptal gerekçeleri gözetilerek 10.10.2022 tarih ve E-... sayılı kararla 5403 sayılı Yasada öngörülen usul ve esaslara uygun tarım dışı kullanım kararı verildiği, haksız açılan davanın reddine karar verilmesi gerektiği savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Dava konusu plan değişikliğinin dayanağı olan ... Plastik İhtisas Organize Sanayi Bölgesi kurulması için taşınmazların tarım dışı amaçla kullanılmasının uygun görülmesine ilişkin Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğünce tesis edilen ... tarihli, ... sayılı işlemin ... İdare Mahkemesinin ...... tarih ve E:..., K:... sayılı kararla iptaline karar verilerek kesinleştiği, idari işlemlerin iptali yolunda verilen yargısal kararların, bu işlemler dayanak alınmak suretiyle tesis edilen, aralarında sebep-sonuç ilişkisi bulunan idari işlemleri de hukuken sakatlayacağı açıktır. Bu durumda anılan yargısal kararlarla birlikte sebep unsuru ortadan kalkan dava konusu çevre düzeni planı değişikliklerinde ve bu değişikliklere davacı tarafından yapılan itirazın zımnen reddine ilişkin işlemde de hukuka uyarlık bulunmadığından dava konusu işlemin iptali gerektiği düşünülmektedir. DANIŞTAY SAVCISI ŞULE TATAROĞLU'NUN DÜŞÜNCESİ : Dava, ... ili, ... ilçesinde yer alan ve sınırları ... ... Plastik İhtisas OSB olarak kesinleştirilen 254 hektar büyüklüğündeki alanın "Organize Sanayi Bölgesi" olarak belirlenmesine ilişkin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca 03/11/2021 tarihli işlemle onaylanan Trakya Alt Bölgesi ... Havzası 1/100.000 ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planı Değişikliği, ... ili 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği ile anılan planlara davacı tarafından yapılan ... tarihli, ... sayılı itirazın zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır. Davalı idarenin usule yönelik itirazları yerinde görülmemiştir. 2872 sayılı Çevre Kanununun 9. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 102 maddesinin 1. fıkrasının a bendinde," Yerleşme, yapılaşma ve arazi kullanımına yön veren, her tür ve ölçekte fiziki planlara ve uygulamalara esas teşkil eden üst ölçekli mekânsal strateji planlarını ve çevre düzeni planlarını ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak hazırlamak, hazırlatmak, onaylamak ve uygulamanın bu stratejilere göre yürütülmesini sağlamak", c) bendinde "Havza ve bölge bazındaki çevre düzeni planları da dâhil her tür ve ölçekteki çevre düzeni planlarının ve imar planlarının yapılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek, havza veya bölge bazında çevre düzeni planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planların uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak," ç) bendinde " Sektörel planların havza veya bölge düzeyindeki mekânsal strateji planlarına ve çevre düzeni planlarına uyumlu hazırlanmasını sağlamak," Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılan 14.06.2014 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4.maddesinin 1.fıkrasının (c) bendinde, "Çevre düzeni planı: Varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı ifade eder." kuralı yer almaktadır. Yönetmeliğin "Planlama alanı" başlıklı 18. maddesinde, "Çevre düzeni planı; coğrafi, sosyal, ekonomik, idari, mekânsal ve fonksiyonel nitelikleri açısından benzerlik gösteren bölge, havza veya en az bir il düzeyinde yapılır." kuralına, "Plan ilke ve esasları" başlıklı 19. maddesinin 1.fıkrasında ise, "Çevre düzeni planları hazırlanırken; a) Varsa mekânsal strateji planlarına uygunluğun sağlanması, b) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerin dikkate alınması, c) İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının mekânsal kararları etkileyecek nitelikteki bölge planı, strateji planı ve belgesi, sektörel yatırım kararlarının dikkate alınarak değerlendirilmesi, ç) Sürdürülebilir kalkınma amacına uygun olarak ekolojik ve ekonomik kararların bir arada değerlendirilmesi, d) Tarihi, kültürel yapı ile orman alanları, tarım arazileri, su kaynakları ve kıyı gibi doğal yapı ve peyzajın korunması ve geliştirilmesi, e) Doğal yapının, ekolojik dengenin ve ekosistemin sürekliliğinin korunması amacıyla arazi kullanım bütünlüğünün sağlanması, f) Ulaşım ağının arazi kullanım kararlarıyla birlikte ele alınması suretiyle imar planlarında güzergahı netleştirilecek yolların güzergah ve yönünün genel olarak belirlenmesi, g) Çevre sorunlarına neden olan kaynaklara yönelik önleyici strateji ve politikaların belirlenerek arazi kullanım kararlarının oluşturulması, ğ) İmar planlarına esas olacak şematik ve grafik dil kullanılarak arazi kullanım kararları ile koruma ve gelişmenin sağlanması, h) Afet tehlikelerine ilişkin mevcut raporlar ve jeolojik etütler dikkate alınarak afet risklerini azaltıcı önerilerin dikkate alınması esastır." kuralına yer verilmiştir. Yönetmeliğin "Revizyon ve değişiklikler" başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasında, "Çevre düzeni planının ihtiyaca cevap vermediği hallerde veya planın vizyonu, amacı, hedefleri, stratejileri, ilke ve politikaları açısından plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü etkilemesi halinde çevre düzeni planı bütününde revizyon yapılır. Çevre düzeni planı revizyonu; a) Nüfusun yerleşim ihtiyaçlarının karşılanamaması, b) Planın temel strateji ve politikalarını değiştirecek bölgesel ölçekli yatırımların ortaya çıkması, c) Yeni verilere bağlı olarak, sonradan ortaya çıkabilecek ve bölgesel etkiye yol açabilecek arazi kullanım taleplerinin oluşması, ç) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerde değişiklik olması, durumunda yapılır." düzenlemesine, 2. fıkrasında da, "Çevre düzeni planı ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğü bozmayacak nitelikte, plan değişikliği yapılabilir. Çevre düzeni planı değişikliklerinde; a) Kamu yatırımlarına, b) Çevrenin korunmasına, c) Çevre kirliliğinin önlenmesine, ç) Planın uygulanmasında karşılaşılan güçlükler ve maddi hataların giderilmesine, d) Değişen verilere bağlı olarak planın güncellenmesine, dair yeterli, geçerli ve gerekçeleri açık olan, altyapı etkilerini değerlendiren raporu içeren teklif ve talepler; idarece planın temel hedef, ilke, strateji ve politikaları kapsamında teknik ve yasal çerçevede değerlendirmeye alınarak sonuçlandırılır." düzenlemesine yer verilmiştir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının (Sanayi Bölgeleri Genel Müdürlüğü)... tarihli, ... sayılı yazısı ile ... ... Plastik İhtisas OSB yeri olarak sınırları kesinleştirilen alanın Trakya Alt Bölgesi ... Havzası 1/100.000 ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planına ve ... İli 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planına işlenmesi Çevre , Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından talep edilmesi üzerine dava konusu 03/11/2021 onay tarihli işlemle, ... ... Plastik İhtisas OSB Alanına ilişkin Yer Seçimi Komisyonlarınca uygun görülen yaklaşık 254 hektar büyüklüğündeki alanın, 1/100.000 ölçekli Revizyan çevre düzeni planı ve 1/25.000 ölçekli ... il çevre düzeni planında (F19, F19-b4 sayılı plan paftalarında plan değişikliği onama sınırı içerisinde kalan kısım) “Organize Sanayi Bölgesi (0SB)" olarak gösterilmesine yönelik plan değişikliğine davacı belediye başkanlığı tarafından yapılan ... tarihli, ... sayılı itirazın zımnen reddi üzerine bakılan dava açılmıştır. Dava konusu ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... Mevkiinde yer alan toplam 274 hektar yüzölçümüne sahip ... ada ... parsel, ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazların parsel sınırlarının ... Plastik İhtisas Organize Sanayi Bölgesi olarak kesinleştirilmesine ilişkin Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının ... tarih ve E-.../... sayılı yer seçimine ilişkin kararının iptali istemiyle ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında ve ... Belediye Başkanlığı tarafından ... İdare Mahkemesinde E:... sayılı dosyalarında açılan davalarda, ... Plastik İhtisas OSB Yatırım Projesi ile ilgili Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilen Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) olumlu kararının iptali istemiyle ... Belediye Başkanlığı tarafından açılan davalarda ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında verilen... tarih ve K:... sayılı iptal kararına dayanılarak iptal kararları verildiği, anılan kararlara karşı yapılan istinaf başvurularının henüz sonuçlanmadığı; ... İdare Mahkemesinin anılan kararının Danıştay 4. Dairesinin 23/11/2023 tarih ve E:2023/12409, K:2023/6498 sayılı kararıyla yeniden keşif yapılması gerektiğinden bahisle bozulduğu görülmüş ise de davaya konu planların asıl dayanağını oluşturan ve TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası Başkanlığı tarafından, ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... Mevkiinde yer alan 274,360595 hektar yüzölçümüne sahip ... ada ... parsel, ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazların 253,095595 hektarlık kısmında ... Plastik İhtisas Organize Sanayi Bölgesi kurulması için taşınmazların tarım dışı amaçla kullanılmasının uygun görülmesine ilişkin Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğünce tesis edilen ... tarihli, ... sayılı işlemin iptali istemiyle Tarım ve Orman Bakanlığına karşı açılan davada, ... ...İdare Mahkemesinin ...tarih ve E:... K:... sayılı, dava konusu işlemin iptali yolundaki karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının Danıştay Onuncu Dairesinin 13.12.2022 tarih ve E: 2022/5067, K:2022/5978 sayılı kararı ile onanarak kesinleştiği anlaşılmaktadır. ... ... Plastik İhtisas OSB alanına ilişkin olarak, dava konusu çevre düzeni planı değişikliğinden önce yürürlükte bulunan 1/100.000 ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planında uyuşmazlık konusu taşınmazların büyük bir kısmı "tarım alanı", bir kısmı "serbest bölge alanı"nda ve "aşırı yer altı suyu çekim alanı” ile "yeraltısuyu besleme alanı” sınırları içerisinde yer almaktadır. Bu durumda, dava konusu plan değişikliğinin dayanağı olan ... Plastik İhtisas Organize Sanayi Bölgesi kurulması için taşınmazların tarım dışı amaçla kullanılmasının uygun görülmesine ilişkin işlemin iptaline karar verilerek kesinleştiğinin anlaşılmış olması karşısında anılan kararla birlikte sebep unsuru ortadan kalkan dava konusu çevre düzeni planı değişikliklerinde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca 03/11/2021 tarihli işlemle onaylanan Trakya Alt Bölgesi ... Havzası 1/100.000 ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planı Değişikliği, ... ili 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği ile anılan planlara davacı tarafından yapılan ... tarihli, ... sayılı itirazın zımnen reddine ilişkin işlemlerin iptali gerektiği, düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Altıncı Daire since, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının (Sanayi Bölgeleri Genel Müdürlüğü)... tarihli, ... sayılı yazısı ile ... ... Plastik İhtisas OSB yeri olarak sınırları kesinleştirilen alanın Trakya Alt Bölgesi ... Havzası 1/100.000 ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planına ve ... İli 1/25.000 ölçekli Çevre Düzeni Planına işlenmesinin davalı Çevre , Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından talep edilmesi üzerine dava konusu 03/11/2021 onay tarihli işlemle, ... ... Plastik İhtisas OSB Alanına ilişkin Yer Seçimi Komisyonlarınca uygun görülen yaklaşık 254 hektar büyüklüğündeki alanın, 1/100.000 ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planı ve 1/25.000 ölçekli ... İl Çevre Düzeni Planında (F19, F19-b4 sayılı plan paftalarında plan değişikliği onama sınırı içerisinde kalan kısım) “Organize Sanayi Bölgesi (0SB)" olarak gösterilmesine yönelik plan değişikliği yapıldığı, anılan değişikliğe karşı davacı tarafından yapılan ... tarihli, itirazın zımnen reddi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 2872 sayılı Çevre Kanununun 9. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde, "Ülke fizikî mekânında, sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda, koruma-kullanma dengesi gözetilerek kentsel ve kırsal nüfusun barınma, çalışma, dinlenme, ulaşım gibi ihtiyaçların karşılanması sonucu oluşabilecek çevre kirliliğini önlemek amacıyla nazım ve uygulama imar plânlarına esas teşkil etmek üzere bölge ve havza bazında 1/50.000-1/100.000 ölçekli çevre düzeni plânları Bakanlıkça yapılır, yaptırılır ve onaylanır. Bölge ve havza bazında çevre düzeni plânlarının yapılmasına ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenir." hükmüne yer verilmiştir. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 102 maddesinin 1. fıkrasının a bendinde," Yerleşme, yapılaşma ve arazi kullanımına yön veren, her tür ve ölçekte fiziki planlara ve uygulamalara esas teşkil eden üst ölçekli mekânsal strateji planlarını ve çevre düzeni planlarını ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaparak hazırlamak, hazırlatmak, onaylamak ve uygulamanın bu stratejilere göre yürütülmesini sağlamak", c) bendinde "Havza ve bölge bazındaki çevre düzeni planları da dâhil her tür ve ölçekteki çevre düzeni planlarının ve imar planlarının yapılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek, havza veya bölge bazında çevre düzeni planlarını yapmak, yaptırmak, onaylamak ve bu planların uygulanmasını ve denetlenmesini sağlamak," ç) bendinde " Sektörel planların havza veya bölge düzeyindeki mekânsal strateji planlarına ve çevre düzeni planlarına uyumlu hazırlanmasını sağlamak," Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğünün görevleri arasında sayılmıştır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca çıkarılan 14.06.2014 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliğinin 4.maddesinin 1.fıkrasının (c) bendinde, "Çevre düzeni planı: Varsa mekânsal strateji planlarının hedef ve strateji kararlarına uygun olarak orman, akarsu, göl ve tarım arazileri gibi temel coğrafi verilerin gösterildiği, kentsel ve kırsal yerleşim, gelişme alanları, sanayi, tarım, turizm, ulaşım, enerji gibi sektörlere ilişkin genel arazi kullanım kararlarını belirleyen, yerleşme ve sektörler arasında ilişkiler ile koruma-kullanma dengesini sağlayan 1/50.000 veya 1/100.000 ölçekteki haritalar üzerinde ölçeğine uygun gösterim kullanılarak bölge, havza veya il düzeyinde hazırlanabilen, plan notları ve raporuyla bir bütün olarak yapılan planı ifade eder." kuralı yer almaktadır. Yönetmeliğin "Planlama alanı" başlıklı 18.maddesinde, "Çevre düzeni planı; coğrafi, sosyal, ekonomik, idari, mekânsal ve fonksiyonel nitelikleri açısından benzerlik gösteren bölge, havza veya en az bir il düzeyinde yapılır." kuralına, "Plan ilke ve esasları" başlıklı 19. maddesinin 1.fıkrasında ise, "Çevre düzeni planları hazırlanırken; a) Varsa mekânsal strateji planlarına uygunluğun sağlanması, b) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerin dikkate alınması, c) İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının mekânsal kararları etkileyecek nitelikteki bölge planı, strateji planı ve belgesi, sektörel yatırım kararlarının dikkate alınarak değerlendirilmesi, ç) Sürdürülebilir kalkınma amacına uygun olarak ekolojik ve ekonomik kararların bir arada değerlendirilmesi, d) Tarihi, kültürel yapı ile orman alanları, tarım arazileri, su kaynakları ve kıyı gibi doğal yapı ve peyzajın korunması ve geliştirilmesi, e) Doğal yapının, ekolojik dengenin ve ekosistemin sürekliliğinin korunması amacıyla arazi kullanım bütünlüğünün sağlanması, f) Ulaşım ağının arazi kullanım kararlarıyla birlikte ele alınması suretiyle imar planlarında güzergahı netleştirilecek yolların güzergah ve yönünün genel olarak belirlenmesi, g) Çevre sorunlarına neden olan kaynaklara yönelik önleyici strateji ve politikaların belirlenerek arazi kullanım kararlarının oluşturulması, ğ) İmar planlarına esas olacak şematik ve grafik dil kullanılarak arazi kullanım kararları ile koruma ve gelişmenin sağlanması, h) Afet tehlikelerine ilişkin mevcut raporlar ve jeolojik etütler dikkate alınarak afet risklerini azaltıcı önerilerin dikkate alınması esastır." kuralına yer verilmiştir. Yönetmeliğin "Revizyon ve değişiklikler" başlıklı 20. maddesinin 1. fıkrasında, "Çevre düzeni planının ihtiyaca cevap vermediği hallerde veya planın vizyonu, amacı, hedefleri, stratejileri, ilke ve politikaları açısından plan ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğünü etkilemesi halinde çevre düzeni planı bütününde revizyon yapılır. Çevre düzeni planı revizyonu; a) Nüfusun yerleşim ihtiyaçlarının karşılanamaması, b) Planın temel strateji ve politikalarını değiştirecek bölgesel ölçekli yatırımların ortaya çıkması, c) Yeni verilere bağlı olarak, sonradan ortaya çıkabilecek ve bölgesel etkiye yol açabilecek arazi kullanım taleplerinin oluşması, ç) Yeni gelişmeler ve bölgesel dinamiklerde değişiklik olması, durumunda yapılır." düzenlemesine, 2. fıkrasında da, "Çevre düzeni planı ana kararlarını, sürekliliğini, bütünlüğü bozmayacak nitelikte, plan değişikliği yapılabilir. Çevre düzeni planı değişikliklerinde; a) Kamu yatırımlarına, b) Çevrenin korunmasına, c) Çevre kirliliğinin önlenmesine, ç) Planın uygulanmasında karşılaşılan güçlükler ve maddi hataların giderilmesine, d) Değişen verilere bağlı olarak planın güncellenmesine, dair yeterli, geçerli ve gerekçeleri açık olan, altyapı etkilerini değerlendiren raporu içeren teklif ve talepler; idarece planın temel hedef, ilke, strateji ve politikaları kapsamında teknik ve yasal çerçevede değerlendirmeye alınarak sonuçlandırılır." düzenlemesine yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: UYAP ortamında yapılan inceleme sonucu; TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası Başkanlığı tarafından, ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... Mevkiinde yer alan ... hektar yüzölçümüne sahip ... ada ... parsel, ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazların 253,095595 hektarlık kısmında ... Plastik İhtisas Organize Sanayi Bölgesi kurulması için taşınmazların tarım dışı amaçla kullanılmasının uygun görülmesine ilişkin Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğünce tesis edilen... tarihli, ... sayılı işlemin iptali istemiyle Tarım ve Orman Bakanlığına karşı açılan davada, dava konusu işlemin iptaline ilişkin ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K... sayılı kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı karar ile reddine dair kararın Danıştay Onuncu Dairesinin 13.12.2022 tarih ve E: 2022/5067, K:2022/5978 sayılı kararı ile onanarak kesinleştiği görülmüştür. Yukarıda anılan iptal kararından sonra uyuşmazlık konusu alandaki taşınmazların tarım dışı amaçla kullanılmasının uygun görülmesine ilişkin Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğünün ...arih ve -... sayılı işleminin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ...tarihli E:..., K:... sayılı kararı ile," dava konusu alanın I. Sınıf Mutlak Tarım Arazisi olduğu ve 13/03/2017 tarih ve 2017/10001 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile ilan edilen ... ili, ... Ovası büyük ova koruma alanı içerisinde bulunduğu, ... il sınırları içinde 14 adet Organize Sanayi Bölgesi (OSB) bulunduğu ve bunlardan dava konusu taşınmazların bulunduğu bölgeye yakın civarda bulunan 5 adet OSB'nin doluluk oranlarına bakıldığında yaklaşık olarak yarı yarıya boş olduğu tespiti dikkate alındığında, dava konusu alanın ... Plastik Sanayi İhtisas Organize Sanayi Bölgesi kurulması için alternatifi olmayan zaruri bir yer kapsamında değerlendirilemeyeceği, dolayısıyla birinci sınıf mutlak tarım arazisi niteliğindeki dava konusu taşınmazların tarım dışı amaçla kullanım şartlarının mevcut olmadığı anlaşıldığından, söz konusu taşınmazların tarım dışı amaçla kullanılmasının uygun görülmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır." gerekçesiyle iptal kararı verilmiş olup bakılan davada karar verildiği tarihte istinaf incelemesinde olduğu görülmüştür. Dava konusu ... ili, ... ilçesi, ... Mahallesi, ... Mevkiinde yer alan toplam 274 hektar yüzölçümüne sahip ... ada ... parsel, ... ada ... parsel ve ... ada ... parsel sayılı taşınmazları kapsayan alanın ... Plastik İhtisas Organize Sanayi Bölgesi olarak kesinleştirilmesine ilişkin Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının ... tarih ve E-...sayılı yer seçimine ilişkin kararının iptali istemiyle ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından açılan davada, ... İdare Mahkemesinin... tarihli E:... K:... sayılı kararı ile dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, bakılan davada karar verildiği tarihte istinaf incelemesinde olduğu görülmüştür. Uyuşmazlığa konu alana ilişkin Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) olumlu kararının iptali istemiyle ... Belediye Başkanlığı tarafından açılan davada, dava konusu işlemin iptali yolundaki ... İdare Mahkemesinin... tarihli E:..., K:... sayılı kararının Danıştay Dördüncü Dairesinin 23/11/2023 tarih ve E:2023/12409, K:2023/6498 sayılı kararıyla yeniden keşif yapılması gerektiğinden bahisle bozulduğu, bozma kararı üzerine bakılan davada karar verildiği tarihte anılan dosyanın derdest olduğu anlaşılmıştır. Dosyadaki bilgi ve belgeler, davacının iddiaları ve davalının savunması ile uyuşmazlıkla ilgili yukarıda açıklanan mahkeme kararları birlikte ele alınarak uyuşmazlığın incelenmesine geçildiğinde aşağıda yer verilen sonuçlara ulaşılmıştır. Çevre düzeni planı kararları kurumlardan ve arazi çalışmalarından elde edilen veriler, nüfus projeksiyonları ve yerel idarelerin imar planları, bölgesel yatırım kararları, koruma statülü alanlar, ulaşım ağları gibi plana girdi sağlayan verilerin değerlendirilmesi sonucunda oluşturulmalı, dolayısıyla nüfus projeksiyonlarına göre yerleşim alanları belirlenmeli, bu doğrultuda, tarım alanları, orman alanları, meralar, jeolojik açıdan sakıncalı alanlarının korunması sağlanarak, bu tür alanlarda münferit kentsel gelişme taleplerinin ise plan bütünlüğü gözönünde bulundurularak değerlendirilmesi gerekmektedir. Genel ilke olarak, plan kararları ile fiziksel çevreyi sağlıklı bir yapıya kavuşturmak, yatırımların yer seçimlerini ve gelişme eğilimlerini yönlendirmek ve toprağın korunma, kullanma dengesini en rasyonel biçimde belirlemek amaçlanmış olup, Çevre Düzeni Planı ölçeğinde hangi usül ve esaslara göre planlama yapılacağı ayrıntıları ile ilgili mevzuatta düzenlenmiştir. 1/100.000 Ölçekli Trakya Alt Bölgesi ... Havzası Revizyon Çevre Düzeni Planı Plan Açıklama Raporunda sayfa 6'da verilen Planlama Yaklaşımı ve Hedefleri kapsamında yer alan ifadeler ve plan vurgusu:“Türkiye'nin tarım merkezi olan Trakya Alt Bölgesi'nin, verimli tarım topraklarının yitirilmemesi açısından duyarlılıkların dikkate alınması ve değerlendirmelerin kamu yararını öne çıkaran yaklaşımlarla ve özenle yapılması gerekmektedir. Bu nedenle, Trakya Alt Bölgesi ... Havzası 1/100.000 Ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planı; bölgesel plan yaklaşımları belirleyerek, bölgenin ülkesel anlamda en büyük potansiyeli olan tarımsal üretimi desteklemeyi, tarım dışındaki fonksiyonları da bu doğrultuda düzenleyerek, küresel ölçekte önemi günden güne artan tarım sektörünü yarışabilir bir noktaya getirmeyi hedeflemektedir. Bölgesel ölçekte ise plan; tarım ağırlıklı bir yerleşim dokusu dolayısı ile tarımsal üretim odaklı ekonomik kaynağı ile öne çıkan Trakya Alt Bölgesi'ni, bugün bölgenin en önemli sorunlarından olan “kırsal nüfus kaybı”nın önüne geçilebilmesi amacı ile desteklemektedir. Bu doğrultuda, tarımsal üretim standartlarının ve üretim-pazarlama sürecinin destekleneceği ve kolaylaştırılacağı TAB (Tarımsal Alt Bölgeler) ve TOB (Tarımsal Organize Bölgeler) alanlarının kurulması önerilmiştir. Bu alanlar üniversiteler ve Ar-Ge çalışmaları ile desteklenecek ve tarımsal üretimde “yarışabilir”lik hedeflenecektir. Aynı şekilde, tarımsal üretimin ön plana çıktığı alanlarda tarım, agro-turizm ya da ekolojik turizmle desteklenecek ve markalaşması sağlanacaktır.” şeklindedir. Dava konusu çevre düzeni planı değişikliğinden önce yürürlükte bulunan 1/100.000 ölçekli Revizyon Çevre Düzeni Planında uyuşmazlık konusu taşınmazların büyük bir kısmı tarım alanı, bir kısmı serbest bölge alanında ve aşırı yer altı suyu çekim alanı ile yer altı suyu besleme alanı sınırları içerisinde yer almaktadır. Dava konusu plan değişikliğinin dayanağı olan ... Plastik İhtisas Organize Sanayi Bölgesi kurulması için taşınmazların tarım dışı amaçla kullanılmasının uygun görülmesine ilişkin Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğünce tesis edilen ... tarihli, ... sayılı işlemin Mahkemece iptaline karar verilerek anılan kararın kesinleştiği, anılan iptal kararından sonra uyuşmazlık konusu alandaki taşınmazların tarım dışı amaçla kullanılmasının uygun görülmesine ilişkin Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğünün ... tarih ve -... sayılı işleminin de ... İdare Mahkemesinin ... tarihli E:..., K:... sayılı kararı ile iptaline karar verildiği, diğer yandan söz konusu alanın organize sanayi bölgesi olarak belirlenmesine ilişkin yer seçimine ilişkin kararın da mahkemece iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır. İdari işlemlerin iptali yolunda verilen yargısal kararların, bu işlemler dayanak alınmak suretiyle tesis edilen, aralarında sebep-sonuç ilişkisi bulunan idari işlemleri de hukuken sakatlayacağı açıktır. Bu itibarla, anılan yargısal kararlarla birlikte sebep unsuru ortadan kalkan dava konusu çevre düzeni planı değişikliklerinde ve bu değişikliklere davacı tarafından yapılan itirazın zımnen reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Dava konusu işlemin İPTALİNE, 2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...TL yargılama giderinin davalı idareden tahsili ile davacıya verilmesine, davalı ve davalı yanında müdahiller tarafından yapılan yargılama giderlerinin üzerlerinde bırakılmasına, 3.Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...TL vekâlet ücretinin davalı idareden tahsili ile davacıya verilmesine, 4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya, davalıya ve davalı yanında müdahillere iadesine, 5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 14/10/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.