Danıştay Kararı · E. 2022/126 · K. 2024/2249

Danıştay 10. Daire Başkanlığı         2022/126 E.  ,  2024/2249 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONUNCU DAİRE Esas No : 2022/126 Karar No : 2024/2249 DAVACI : ... VEKİLİ : Av. ... DAVALI : .... Bakanlığı (... Bakanlığı) VEKİLİ : Huk. Müş. Av. ... DAVANIN KONUSU: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (Mülga Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı) Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı, "Özel Bakım Merkezlerinde Kalite Yönetimi ve Hizmet Standartları ile Erişilebilirlik Belgesi Hk." konulu Genelgesinin; "Genelge yayımlandıktan sonra halen faaliyetine devam eden ve TS EN ISO 9001:2015 KYS Belgesine sahip olan merkezlere 31/12/2021 tarihine kadar teşvik ödemesi yapılır. Teşvik ödemesinin 31/12/2021 tarihinden sonra devam ettirilebilmesi için, bu merkezler tarafından 31/12/2021 tarihine kadar TS EN ISO 9001:2015 KYS Belgesine ek olarak erişilebilirlik mevzuatına uygunluğu komisyonca belirlenerek Valilik tarafından verilen Erişilebilirlik Belgesinin de alınması gerekir. 31/12/2021 tarihinden sonra TS EN ISO 9001:2015 Belgesi ve Erişilebilirlik Belgesi bulunmayan merkezlere teşvik ödemesi yapılmaz. Ancak; daha sonraki bir tarihte ilgili belgelerin alınması durumunda belge tarihi itibarıyla teşvik ödemesi tekrar başlatılır. Söz konusu belgeleri daha önce almış olan merkezler teşvikten yararlanmaya devam edeceklerdir." kısmının tamamının; "Genelge yayımlandıktan sonra yeni açılan merkezler, engelli kabulünden itibaren teşvik almaya başlar. Bu merkezlere ilk engelli kabul tarihinden itibaren belge alımı için 6 ay süre verilir. Bu süre sonunda TS EN ISO 9001:2015 KYS Belgesi ve Erişilebilirlik Belgesi alamayan merkezlere teşvik ödemesi yapılmaz. Ancak; daha sonraki bir tarihte belge alınması durumunda belge tarihi itibari ile teşvik ödemesi tekrar başlatılır. Yeni açılan merkezlerin Bakanlık tarafından onaylanmış olan güncel doküman üzerinden belgelendirme işlemlerini yürütmesi zorunludur." kısmında yer alan "ve Erişilebilirlik Belgesi" ibaresinin; a) "Belgelendirme veya gözetim tetkikinde tespit edilen eksiklikler, takip tetkikinde öngörülen süre içerisinde yerine getirilemez ve TS EN ISO 9001:2015 KYS Belgesi veya Erişilebilirlik Belgesi askıya alınması veya iptali halinde merkezlere teşvik ödemesi yapılmayacaktır.", b) "TS EN ISO 9001:2015 KYS Belgesi veya Erişilebilirlik Belgesi askıya alınan veya iptal edilen merkezler, tekrar belge yenilemesi halinde belgeyi aldığı tarihten itibaren teşvik ödemesi yapılır.", c) "TS EN ISO 9001:2015 KYS Belgesi veya Erişilebilirlik Belgesi iptali, yenilenmesi ya da askıya alınması vb. durumlar merkez tarafından takip eden 5 iş günü içerisinde İl Müdürlüğüne bildirilecektir." kısımlarında yer alan "veya Erişilebilirlik Belgesi" ibarelerinin, iptaline karar verilmesi istenilmektedir. DAVACININ İDDİALARI : Dava konusu Genelgenin dayanağını oluşturan ve 04/11/2016 tarih ve 29878 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği’nin Geçici 8. maddesi uyarınca 07/06/2017 tarih ve 2017/06 sayılı Genelgenin yayımlandığı ve özel bakım merkezlerinin bu genelgeye uygun hale getirildiği, 2017 tarihli Genelge ile Yönetmeliğin Geçici 8. maddesinin tüketildiği, dava konusu Genelge ile anılan Yönetmelik maddesinde verilen yetkinin dışına çıkılarak süre verildiği, 17/05/2012 tarihinden itibaren mevzuata uygun bir şekilde bakım merkezi işletmekte olduğu, süreç içerisinde mevzuatta yapılan değişiklikler çerçevesinde gerekli iyileştirmelerin yapıldığı ve büyük masraflara girildiği, dava konusu Genelge ile getirilen standartların altından kalkılamayacak derecede mali külfet getirdiği, teşvik uygulamasının bertaraf edilerek kazanılmış hakların ihlal edildiği, 04/11/2016 tarih ve 29878 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği’nin 39. maddesinin 2. fıkrası ile Bakanlığa verilen yetkinin ölçülebilir ve kazanılmış haklara getirilen yükümlülükler açısından orantılı olması gerektiği, aksi halde hiçbir ölçü ve orantılılık gereklerine uymayan standart belirlenmesinin keyfiliğe yol açacağı, dava konusu Genelgede yer almamakla birlikte Bakanlıkça yayınlanan “Erişilebilirlik Kılavuzu" nda erişilebilirlik standartlarının ilke ve esaslarının ayrıntılı olarak belirlendiği, kılavuzun büyük bir kısmının binaya ilişkin standartlardan oluştuğu, binanın bu standartlara uygun olarak yeniden yapılandırılmasının neredeyse imkansız olduğu, dava konusu Genelgenin asıl amacının erişilebilirlik standartlarına ulaşmaktan çok teşvik ödemesinin kısıtlanması olduğu, hukuk devleti ilkesi gereğince kuruluş esnasındaki mevzuatta esaslı bir değişikliğin olmayacağına duyulan güven ve inançla bu işe girişildiği, dava konusu Genelge ile kuruluş aşamasında olmayan ve mevcut bina standartlarında esaslı değişiklikler gerektiren şartlar getirildiği, kalite yönetim ve hizmet standartları bakımından erişilebilirlik belgesinin istenilebileceği fakat bunun makul bir süreye yayılması gerektiği aksi takdirde bundan engellilerin de olumsuz etkileneceği ileri sürülmektedir. DAVALININ SAVUNMASI : Dava konusu Genelgenin, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile tanınan görev ve yetkiler uyarınca yayımlandığı, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun'da umuma açık hizmet veren her türlü yapının bu Kanunun yürürlüğe girdiği 07/07/2005 tarihinden itibaren sekiz yıl içinde engellilerin erişebilirliğine uygun duruma getirileceği kuralına yer verildiği, söz konusu sürenin 07/07/2013 tarihinde dolduğu, 20/07/2013 tarih ve 28713 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği ile umuma açık hizmet veren her türlü yapılar ve açık alanlar ile toplu taşıma araçlarında erişilebilirliğin sağlanıp sağlanmadığının kurulan komisyonlar eliyle denetleneceğinin düzenlendiği, özel bakım merkezlerinin de Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği çerçevesinde umuma açık olarak engelli bireylere hizmet verdiği dikkate alındığında bu merkezlerin hizmet binalarının erişilebilirlik standartlarına uygun olarak faaliyet göstermesi gerektiği, 04/11/2016 tarih ve 29878 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği'nin 7. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendi uyarınca halihazırda hizmet vermekte olan ve yeni açılacak özel bakım merkezlerinin tümünün hizmet binalarının erişilebilirlik standartlarına uygun olması gerektiği, dava konusu Genelge ile özel bakım merkezlerine yapılacak teşvik ödemesi için erişilebilirlik belgesi alınması şartı getirilerek engellilerin hizmet aldığı bakım merkezlerinde toplumsal hayata katılımlarının sağlanmasının ve bakım merkezinin engelli bireylere verdiği hizmetin kalitesinin artırılmasının amaçlandığı, erişilebilirlik belgesine sahip olan merkezlerde engellilerin merkez içerisinde bağımsız hareket etme imkânına sahip olduğu, aynı zamanda bir afet anında tahliyelerinin de kolaylaşacağı, 2013 yılı itibarıyla sağlanması gereken erişilebilirlik standartlarına ilişkin belgenin alınması için 2021 yılı sonuna kadar süre verilmesi karşısında dava konusu Genelgede öngörülen sürenin kısa olduğu yönündeki iddianın gerçek dışı olduğu, dava konusu Genelgede özel bakım merkezlerinin hak ediş ücretlerine ilişkin bir düzenleme ve değişikliğin bulunmadığı, sadece teşvik ödemesine ilişkin düzenleme yapılmış olması nedeniyle kazanılmış hak ihlalinin söz konusu olmadığı savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ: ... DÜŞÜNCESİ :.Dava konusu Genelgenin 27/07/2022 tarih ve 2022/04 sayılı Genelge ile yürürlükten kaldırılmış olması nedeniyle konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığı yönünde karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. DANIŞTAY SAVCISI: ... DÜŞÜNCESİ : Dava, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğünün Özel Bakım Merkezlerinde Kalite Yönetimi ve Hizmet Standartları ile Erişilebilirlik Belgesi Hakkındaki 23/03/2021 tarih ve 2021/2 sayılı Genelgesi'nin; ikinci sayfasında yer alan "Genelge yayımlandıktan sonra halen faaliyetine devam eden ve TS EN ISO 9001:2015 KYS Belgesine sahip olan merkezlere 31/12/2021 tarihine kadar teşvik ödemesi yapılır. Teşvik ödemesinin 31/12/2021 tarihinden sonra devam ettirilebilmesi için, bu merkezler tarafından 31/12/2021 tarihine kadar TS EN ISO 9001:2015 KYS Belgesine ek olarak erişilebilirlik mevzuatına uygunluğu komisyonca belirlenerek Valilik tarafından verilen Erişilebilirlik Belgesinin de alınması gerekir. 31/12/2021 tarihinden sonra TS EN ISO 9001:2015 Belgesi ve Erişilebilirlik Belgesi bulunmayan merkezlere teşvik ödemesi yapılmaz. Ancak; daha sonraki bir tarihte ilgili belgelerin alınması durumunda belge tarihi itibarıyla teşvik ödemesi tekrar başlatılır. Söz konusu belgeleri daha önce almış olan merkezler teşvikten yararlanmaya devam edeceklerdir." şeklindeki düzenlemenin tamamının, "Genelge yayımlandıktan sonra yeni açılan merkezler, engelli kabulünden itibaren teşvik almaya başlar. Bu merkezlere ilk engelli kabul tarihinden itibaren belge alımı için 6 ay süre verilir. Bu süre sonunda TS EN ISO 9001:2015 KYS Belgesi ve Erişilebilirlik Belgesi alamayan merkezlere teşvik ödemesi yapılmaz. Ancak; daha sonraki bir tarihte belge alınması durumunda belge tarihi itibari ile teşvik ödemesi tekrar başlatılır. Yeni açılan merkezlerin Bakanlık tarafından onaylanmış olan güncel doküman üzerinden belgelendirme işlemlerini yürütmesi zorunludur." yönündeki düzenlemede yer alan "ve Erişilebilirlik Belgesi" ibaresinin; "Belgelendirme veya gözetim tetkikinde tespit edilen eksiklikler, takip tetkikinde öngörülen süre içerisinde yerine getirilemez ve TS EN ISO 9001:2015 KYS Belgesi veya Erişilebilirlik Belgesi askıya alınması veya iptali halinde merkezlere teşvik ödemesi yapılmayacaktır.", "TS EN ISO 9001:2015 KYS Belgesi veya Erişilebilirlik Belgesi askıya alınan veya iptal edilen merkezler, tekrar belge yenilemesi halinde belgeyi aldığı tarihten itibaren teşvik ödemesi yapılır.", " TS EN ISO 9001:2015 KYS Belgesi veya Erişilebilirlik Belgesi iptali, yenilenmesi ya da askıya alınması vb. durumlar merkez tarafından takip eden 5 iş günü içerisinde İl Müdürlüğüne bildirilecektir." yönündeki düzenlemelerde yer alan "veya Erişilebilirlik Belgesi" ibaresinin iptali istemiyle açılmıştır. Davacı tarafından, Davalı idarenin Yönetmelik ile kendisine verilen yetkinin dışına çıkması sebebiyle işlemin yetki unsuru yönünden hukuka aykırı olduğu, 17/05/2012 tarihinden beri o tarihteki mevzuata uygun bir şekilde bakım merkezi işletildiği, bu güne kadar yönetmelik ve genelgelerle yapılan değişiklikler çerçevesinde gerekli iyileştirmelerin yapıldığı ve büyük masraflara girildiği, dava konusu Genelge ile getirilen standartların altından kalkılamayacak derecede mali külfet getirdiği, teşvik uygulamasının bertaraf edilerek kazanılmış hakların ihlal edildiği, 04/11/2016 tarih ve 29878 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği’nin 39. maddesinin 2. fıkrasında, “merkezlerin kalite yönetim ve hizmet standartlarının Bakanlık tarafından belirleneceği” düzenlenmesi ile yetinildiği, Bakanlıkça yayınlanan “Erişilebilirlik Kılavuzu" nda erişilebilirlik standartlarının ilke ve esaslarının ayrıntılı olarak belirlendiği, kılavuzun büyük bir kısmının binaya ilişkin standartlardan oluştuğu, binanın bu standartlara uygun olarak yeniden yapılandırılmasının neredeyse mümkün olmadığı, dava konusu Genelgenin asıl amacının erişilebilirlik standartlarına ulaşmaktan çok teşvik ödemesinin kısıtlanması olduğu, hukuk devleti ilkesi gereğince kuruluş esnasındaki mevzuatta esaslı bir değişikliğin olmayacağına duyulan güven ve inançla bu işe girişildiği, dava konusu Genelge ile kuruluş aşamasında olmayan ve mevcut bina standartlarında esaslı değişiklikler gerektiren şartlar getirildiği, kalite yönetim ve hizmet standartları bakımından erişilebilirlik belgesinin istenilebileceği fakat bunun makul bir süreye yayılması gerektiği aksi takdirde bundan engellilerin de olumsuz etkileneceği belirtilerek dava konusu düzenlemede hukuka uyarlık bulunmadığı ileri sürülmektedir. (1) sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin "Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü" başlıklı 71. maddesinde; "a) Bakanlığın engellilere ve yaşlılara yönelik koruyucu, önleyici, eğitici, geliştirici, rehberlik ve rehabilite edici sosyal hizmet faaliyetlerini yürütmek ve koordine etmek, g) Yaşlıların ve bakıma muhtaç engellilerin, yaşamlarını evlerinden ve sosyal çevrelerinden ayrılmadan sürdürebilecekleri sosyal desteklerin verilmesi için gerekli mekanizmaları kurmak, var olanları standartize etmek, uygulamaları takip etmek ve denetlemek, h) Kamu kurum ve kuruluşları, gönüllü kuruluşlar ile gerçek ve tüzel kişilerce engellilere ve yaşlılara yönelik yürütülen sosyal hizmet faaliyetlerine ilişkin ilke, usûl ve standartları belirlemek ve bunlara uyulmasını sağlamak", Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün görev ve yetkileri arasında sayılmıştır. 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun "Açılış izni ve standartlar" başlıklı 34. maddesinde; Kurum dışındaki kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişilerince bu Kanun kapsamına giren sosyal hizmet kuruluşlarının kurulmasına, teşvik edilmesine ve açılış izinlerinin verilmesine, varsa ücret tarifelerinin tespitine ilişkin usul ve esaslar ile bu kuruluşların hizmet ve personel standartlarının bir yönetmelikle düzenleneceği, aynı Kanunun Ek 7. maddesinin 3. fıkrasında; Bakıma ihtiyacı olan engellilere sunulacak bakım hizmet modeline ve kapsamına, bakım hizmetinden yararlanabileceklerin başvuru şekline, bu hizmetleri verecek olan gerçek ve tüzel kişiler tarafından açılacak kuruluşlara açılış izni verilmesine, çalışmasına, denetimine, ücretlendirilmesine, idari para cezalarının ve kapatılma işlemlerinin uygulanmasına, özel bakım merkezlerine bakım hizmeti karşılığı yapılacak ödemelere ve bakım hizmeti veya resmi kurumlara yapılacak yardımlara ilişkin usul ve esasların, Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak, Maliye Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığınca müşterek çıkarılan yönetmelikle belirleneceği kurala bağlanmıştır. 2828 sayılı Kanun,5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun 6 ncı maddesi ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 71 inci maddesine dayanılarak çıkarılan 04/11/2016 tarih ve 29878 sayılı resmi gazetede yayımlanan Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliğinin "Tanımlar" başlıklı 3/ğ maddesinde "Merkez" in Engelli bireylerin bakımı için yatılı veya gündüzlü hizmet veren, gerçek kişi ve özel hukuk tüzel kişileri tarafından açılan sosyal hizmet kuruluşu statüsündeki özel bakım kuruluşlarını ifade ettiği,7. maddesinin 2. fıkrasının (b) bendinde; Merkez binasının Bakanlık tarafından TSE standartları ve hizmet verilen engelli gruplarının özellikleri dikkate alınarak hazırlanan uygulama kılavuzunda belirlenen erişilebilirlik standartlarına uygun olmasının gerektiği belirtilmiş, devamındaki müteakip maddelerde de engelli bireylerin hizmetlere erişilebilirliğinin ve güvenliğin sağlanması için ne gibi özelliklere sahip olması gerektiği açıklanmıştır, 39. maddesinin 2. fıkrasında; Merkezlerin kalite yönetim ve hizmet standartlarının Bakanlık tarafından belirleneceği, 66. maddesinde; Bakıma ihtiyacı olan engelli bireylerin yeterli yaşam standardına ulaştırılması, yaşam kaliteleri ile aldıkları hizmetlerin iyileştirilmesi, memnuniyet düzeylerinin artırılması ile yatılı özel bakım merkezlerinin personel, hizmet ve kalite standardının yükseltilmesi amacıyla, bu Yönetmeliğin 39. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen standartları sağlayan anılan merkezlere bakıma ihtiyacı olan her bir engelli birey için her ay 5251 gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı sonucu bulunacak tutarda teşvik verileceği, geçici 8. maddesinde; 39. maddenin ikinci fıkrasında belirtilen standartların, Bakanlık tarafından bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde belirleneceği, merkezlerin, Bakanlık tarafından belirlenen bu standartlara altı ay içinde uygunluk sağlamak zorunda olduğu, geçici 9. maddesinde; Bu Yönetmeliğin yayımı tarihinde faaliyette bulunan yatılı özel bakım merkezlerine 39. maddenin ikinci fıkrasında belirtilen standartları sağlayıncaya kadar teşvik ödemesi yapılacağı, ancak, geçici 8. maddede belirlenen sürenin sonunda 39. maddenin ikinci fıkrasında belirtilen standartları sağlayan merkezlere, 66. madde hükümlerine göre teşvik ödemesine devam olunacağı, Geçici 8. maddesinin 1. fıkrasında 39 uncu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen standartların, Bakanlık tarafından bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde belirleneceği Merkezlerin, Bakanlık tarafından belirlenen bu standartlara altı ay içinde uygunluk sağlamak zorunda oldukları, 2. Fıkrasında da  Merkezlere, Bakanlık tarafından belirlenen ve yayımlanan Bakım Hizmetleri Kalite Standartları (BHKS) ölçeklemesine uyum sağlamak ve erişilebilirlik belgesi almak üzere bu Yönetmeliğin yayımlandığı tarih itibarıyla bir yıl süre verileceği, Anılan süreye kadar merkezlere 66 ncı maddenin ikinci fıkrasında belirlenen ilave teşvik ödemesi verilebileceği kurala bağlanmıştır. 7/7/2005 tarih ve 25868 sayılı resmi gazetede yayımlanan 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun'un "Tanımlar" başlıklı 3. Maddesinde "Bu Kanunun uygulanmasında;... f) Erişilebilirlik: Binaların, açık alanların, ulaşım ve bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin, engelliler tarafından güvenli ve bağımsız olarak ulaşılabilir ve kullanılabilir olmasını, g) Erişilebilirlik standartları: Türk Standardları Enstitüsünün erişilebilirlikle ilgili yayımladığı standartları, ... l) Umuma açık hizmet veren yapı: Kamu hizmeti için kullanılan resmî binalar, ibadet yerleri, özel eğitim ve özel sağlık tesisleri; sinema,...genel otopark ve buna benzer umuma ait binaları ....            ifade eder." hükmüne,"Destek ve bakım" başlıklı 6. Maddesinde "...Destek ve bakım hizmetlerinin standardizasyonu, geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için gerekli olan çalışmalar Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığınca yürütülür." hükmüne, "Erişilebilirlik " başlıklı 7. maddesinde; Yapılı çevrede engellilerin erişebilirliğinin sağlanması için planlama, tasarım, inşaat, imalat, ruhsatlandırma ve denetleme süreçlerinde erişilebilirlik standartlarına uygunluk sağlanır. ..." hükmüne, geçici 2. maddesinde; "Kamu kurum ve kuruluşlarına ait mevcut resmî yapılar,  mevcut tüm yol, kaldırım, yaya geçidi, açık ve yeşil alanlar, spor alanları ve benzeri sosyal ve kültürel alt yapı alanları ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılmış ve umuma açık hizmet veren her türlü yapılar bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren sekiz yıl içinde engellilerin erişebilirliğine uygun duruma getirilir. ..." hükmüne, 5378 sayılı Kanunun geçici 2 ve geçici 3. maddelerine dayanılarak hazırlanan Erişebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliğinin " Tanımlar" başlıklı 4. Maddesinin 1/j bendinde "Komisyon"un Erişilebilirlik standartlarının uygulanmasını izleyen ve denetleyen komisyonu, ifa ettiği ,5. Maddesinde komisyonun valilik bünyesinde kurulacağı ve kimlerden oluşacağı belirtilmiş,6. Maddesinde, Kamu kurum ve kuruluşlarına ait mevcut resmî yapı,... gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılmış ve umuma açık hizmet veren her türlü yapıları izleme ve denetleme formlarına göre izlemek, denetlemek ve rapor hazırlamak, izleme ve denetleme sonucu eksiklik bulunmaması halinde erişilebilirlik belgesi düzenlemek komisyonun görevleri arasında sayılmış,aynı yönetmeliğin 14/c maddesinde de, yerinde yapılan İnceleme sonucu uygunluğu belirlenen umuma açık hizmet veren her türlü yapı için erişilebilirlik kararı ve komisyonca uygunluğu belirlenenlere valilik tarafından erişilebilirlik belgesi verileceği düzenlenmiştir. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğünün, "Özel Bakım Merkezlerinde Kalite Yönetimi ve Hizmet Standartları ile Erişilebilirlik Belgesi" hakkındaki 2021/2 sayılı Genelgesinde; "Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliğinin Geçici 8 ve 9'uncu maddelerinde öngörülen teşvik uygulaması hükümleri uyarınca; -Genelge yayımlandıktan sonra halen faaliyetine devam eden ve TS EN ISO 9001:2015 KYS Belgesine sahip olan merkezlere 31/12/2021 tarihine kadar teşvik ödemesi yapılır, Teşvik ödemesinin 31/12/2021 tarihinden sonra devam ettirilebilmesi İçin, bu merkezler tarafından 31/12/2021 tarihine kadar TS EN ISO 9001:2015 KYS Belgesine ek olarak erişilebilirlik mevzuatına uygunluğu komisyonca belirlenerek Valilik tarafından verilen Erişilebilirlik Belgesinin de alınması gerekir. 31/12/2021 tarihinden sonra TS EN ISO 9001:2015 Belgesi ve Erişilebilirlik Belgesi bulunmayan merkezlere teşvik ödemesi yapılmaz. Ancak; daha sonraki bir tarihte ilgili belgelerin alınması durumunda belge tarihi itibariyle teşvik ödemesi tekrar başlatılır. Söz konusu belgeleri daha önce almış olan merkezler teşvikten yararlanmaya devam edeceklerdir..." düzenlemesine yer verilmiştir. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin incelenmesinden; Sosyal hizmet kuruluşlarının kurulmasına, teşvik edilmesine ve açılış izinlerinin verilmesine, varsa ücret tarifelerinin tespitine ilişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenleneceği, özel bakım merkezlerine bakım hizmeti karşılığı yapılacak ödemelere ve bakım hizmeti veren resmi kurumlara yapılacak yardımlara ilişkin usul ve esasların Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak, Maliye Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığınca müştereken çıkarılan yönetmelikle belirleneceği, anılan hükümler uyarınca çıkarılan Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliğine göre de, merkezlerin kalite yönetim ve hizmet standartlarının Bakanlık tarafından belirleneceği, Bakanlık tarafından belirlenen standartları sağlayan merkezlere teşvik verileceği, öte yandan, 5378 sayılı Kanun hükümleri uyarınca da, her türlü yapının engellilerin erişebilirliğine uygun duruma getirilmesinin gerektiği anlaşılmaktadır. Uyuşmazlıkta, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı olarak faaliyet gösteren özel bakım merkezlerinin, 2848 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu gereği engelli bireylerin bakımı için yatılı veya gündüzlü hizmet veren sosyal hizmet kuruluşu statüsündeki özel bakım kuruluşlarından olup, Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği hükümlerine tâbi olduğu, buna göre, Bakanlık Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü'nün düzenleme yapma yetkisinin bulunduğu, engellilerin toplumsal hayata tam katılımlarını amaçlayan erişilebilirlik hakkının, mevzuattaki pek çok düzenleme ile güvence altına alındığı, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun hükümleri gereği, umuma açık hizmet veren her türlü yapının bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren sekiz yıl içinde engellilerin erişebilirliğine (erişilebilirlik standartlarına) uygun duruma getirilmesinin gerektiği, engellilere hizmet vermek üzere faaliyette bulunan özel bakım merkezlerinin ise, evleviyetle bu standarda sahip olmasının gerektiği, nitekim, "Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme Yönetmeliği"nde; umuma açık hizmet veren her türlü yapılar ve açık alanlar ile toplu taşıma araçlarında erişilebilirliğin sağlanıp sağlanmadığının kurulan komisyonlar eliyle denetleneceğinin düzenlendiği, özel bakım merkezlerinin de anılan Yönetmelik çerçevesinde umuma açık olarak engelli bireylere hizmet verdiği dikkate alındığında, bu merkezlerin hizmet binalarının erişilebilirlik standartlarına uygun olarak faaliyet göstermesi gerektiğinin açık olduğu, özel bakım merkezlerine ödenen teşvik ücretinin; hizmet alan engellilerin yeterli yaşam standardına ulaştırılması, yaşam kaliteleri ile aldıkları hizmetlerin iyileştirilmesi, memnuniyet düzeylerinin ve hizmet kalitesinin arttırılması amacıyla verildiği, öte yandan 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği gereğince; özel bakım merkezlerinin, hizmet binalarındaki erişilebilirlik standartlarını, 2013 yılı itibarıyla sağlamış olmaları gerekirken, halen bir kısım özel bakım merkezinin erişilebilirlik belgesine sahip olmadığının tespit edilerek, dava konusu düzenlemenin yapıldığı, aksi halin, merkez binasına yatırım yaparak erişilebilirlik belgesini almış olan merkezler açısından haksızlık oluşturacağı, ayrıca teşvik ödemesinin amacı ve niteliği göz önünde bulundurulduğunda, teknolojik gelişmeler ve yeni ortaya çıkan ihtiyaçlar dikkate alınarak idarenin hizmet alan engellilerin merkez içerisinde bağımsız hareket etme imkânına sahip olabilmeleri, yeterli yaşam standardına ulaştırılması ve aldıkları hizmet kalitesinin arttırılması amacıyla düzenlemeler yapabileceği, bu kapsamda dava konusu düzenlemelerin 2828 ve 5378 sayılı Kanunların verdiği yetki çerçevesinde yapıldığı anlaşılmış olup anılan düzenlemelerde kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle; Teşvik ödemesinin 31/12/2021 tarihinden sonra devam ettirilebilmesi için, merkezler tarafından KYS belgesine ek olarak, erişilebilirlik mevzuatına uygunluğu komisyonca belirlenerek valilik tarafından verilen Erişilebilirlik Belgesinin de alınması gerektiğine yönelik iptali istenen düzenlemelerde üst hukuk normlarına ve hukuka aykırılık görülmediğinden davanın reddine karar verilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ: 04/11/2016 tarih ve 29878 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliği uyarınca özel bakım merkezlerinin kalite yönetimi ve hizmet standartları ile teşvik şartları, bu merkezlerde kullanılacak defter ve formlara dair usul ve esaslar, 07/06/2017 tarih ve 2017/06 sayılı Genelge ile belirlenmişken; dava konusu 23/03/2021 tarih ve 2021/2 sayılı, "Özel Bakım Merkezlerinde Kalite Yönetimi ve Hizmet Standartları ile Erişilebilirlik Belgesi Hk." konulu Genelge ile anılan Genelge yürürlükten kaldırılmış ve özel bakım merkezlerinde kalite yönetimi, hizmet standartları, erişilebilirlik belgesi ve teşvik şartları hususlarında yeni düzenlemeler yapılmıştır. Davacı tarafından; 23/03/2021 tarih ve 2021/2 sayılı Genelgenin, "davanın konusu" başlığı altında belirtilen kısımlarının iptaline karar verilmesi istemiyle bakılan dava açılmıştır. İNCELEME VE GEREKÇE: 04/11/2016 tarih ve 29878 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliğinin "Hizmet içi eğitim, kalite standartları" başlıklı 39. maddesinin 2. fıkrasında, "Merkezlerin kalite yönetim ve hizmet standartları Bakanlık tarafından belirlenir."; "Teşvik" başlıklı 66. maddesinin dava konusu Genelgenin yayımlandığı tarihte yürürlükte olan halinde, "(1) Bakıma ihtiyacı olan engelli bireylerin yeterli yaşam standardına ulaştırılması, yaşam kaliteleri ile aldıkları hizmetlerin iyileştirilmesi, memnuniyet düzeylerinin artırılması ile yatılı özel bakım merkezlerinin personel, hizmet ve kalite standardının yükseltilmesi amacıyla, bu Yönetmeliğin 39 uncu maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen standartları sağlayan anılan merkezlere bakıma ihtiyacı olan her bir engelli birey için her ay 5251 gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı sonucu bulunacak tutarda teşvik verilir."; "Kalite yönetim ve hizmet standartlarına geçiş süresi" başlıklı Geçici 8. maddesinin 1. fıkrasında, "39 uncu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen standartlar, Bakanlık tarafından bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde belirlenir. Merkezler, Bakanlık tarafından belirlenen bu standartlara altı ay içinde uygunluk sağlamak zorundadır."; "Kalite yönetim ve hizmet standartlarına göre teşvik uygulanması" başlıklı Geçici 9. maddesinde ise, "Bu Yönetmeliğin yayımı tarihinde faaliyette bulunan yatılı özel bakım merkezlerine 39 uncu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen standartları sağlayıncaya kadar teşvik ödemesi yapılır. Ancak, geçici 8 inci maddede belirlenen sürenin sonunda 39 uncu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen standartları sağlayan merkezlere, 66 ncı madde hükümlerine göre teşvik ödemesine devam olunur." düzenlemeleri yer almaktadır. Dava konusu Genelge ile, Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliğinin Geçici 8. ve 9. maddelerinde öngörülen teşvik uygulaması hükümleri uyarınca; halen faaliyetine devam eden ve TS EN ISO 9001:2015 KYS Belgesine sahip olan merkezlere 31/12/2021 tarihinden sonra teşvik ödemesinin devam ettirilebilmesi için, bu merkezler tarafından 31/12/2021 tarihine kadar 07/06/2017 tarih ve 2017/06 sayılı Genelgede belirtilen TS EN ISO 9001:2015 KYS Belgesine ek olarak erişilebilirlik mevzuatına uygunluğu komisyonca belirlenerek Valilik tarafından verilen Erişilebilirlik Belgesinin de alınması şartı getirilmiş, anılan tarihten sonra TS EN ISO 9001:2015 KYS Belgesi ve Erişilebilirlik Belgesi bulunmayan merkezlere teşvik ödemesi yapılmayacağı düzenlenmiş; 31/12/2021 tarihinde alınan Bakan oluru ile de Erişilebilirlik Belgesi alınmasına ilişkin süre 31/12/2022 tarihine kadar uzatılmıştır. 23/07/2022 tarih ve 31901 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikle 66. maddeye ek fıkralar eklenmiş ve bu ek fıkralarla dava konusu Genelgeden farklı olarak erişilebilirlik belgesi 66. maddenin 1. fıkrası kapsamında yapılan teşvik ödemesinin bir şartı olarak değil, 66. maddeye yeni eklenen 2. fıkra uyarınca yapılacak ilave teşvik ödemesinin bir şartı olarak düzenlenmiştir. Engelli Bireylere Yönelik Özel Bakım Merkezleri Yönetmeliğinde 23/07/2022 tarihinde yapılan değişiklikleri takiben davalı idarece yayımlanan 27/07/2022 tarih ve 2022/04 sayılı Genelgede; Yönetmeliğin 66. maddesinin 1. fıkrası kapsamında teşvik ödemesinin devam ettirilebilmesi için TS EN ISO 9001:2015 KYS Belgesine sahip olmak yeterli görülmüş, anılan madde kapsamında ana teşvik ödemesi yapılabilmesi için Erişilebilirlik Belgesi alınması şartına yer verilmemiş, Erişilebilirlik Belgesi 66. maddenin 2. fıkrası kapsamında yapılacak ilave teşviğin bir şartı olarak kabul edilmiş ve dava konusu Genelge yürürlükten kaldırılmıştır. Bu itibarla; 27/07/2022 tarih ve 2022/04 sayılı Genelge ile gerek özel bakım merkezlerine yapılacak teşvik ödemelerine ilişkin olarak dava konusu Genelgede öngörülenden daha farklı bir yöntemin belirlenmiş olması gerekse de dava konusu Genelgenin tümüyle yürürlükten kaldırılmış olması nedeniyle esasının incelenme olanağı kalmayan dava hakkında karar verilmesine hukuken olanak bulunmamaktadır. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Konusu kalmayan dava hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, 2..Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam .... TL yargılama giderinin davanın açılmasına sebebiyet veren davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine, 5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 29/05/2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.