Danıştay Dava Dairesi · E. 2023/10713 · K. 2024/7586

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/10713 E.  ,  2024/7586 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2023/10713 Karar No : 2024/7586 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Genel Müdürlüğü VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACI) : ... İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: 07/11/2012 tarih ve 28460 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2012/3857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile uygulama alanı ilan edilen Burdur İli, Gölhisar İlçesi, ... Mahallesi'ne yapılan toplulaştırma işleminin ... Mevkii ... ada, ... parsel ve ... Mevkii ... ada,... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin kısmının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti:... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacının iştirak halinde mülkiyetinde bulunan kök ... ada ... parsel yönünden; davacının eski parsel ile yeni parselinin verimlilik, konum ve değer açısından aynı özelliğe sahip ise de ... ada ... nolu parselin arazi derece endeksinin 0,84280 dava konusu toplulaştırma işlemi neticesinde tahsis edilen ... ada ... nolu taşınmazın arazi derece endeksinin ise 0,788820 olduğu, ... ada ... nolu parselinin şehir merkezine olan uzaklığının 2,69 km., eski parsele karşılık tahsis edilen yeni ... ada ... nolu parselin ise 3,24 km. olduğu, ... ada ... parselin umumi yola cephesinin bulunması, toprak derecelendirme ve sınıflandırması, ulaşım, konum, rayiç bedel bakımından tahsis edilen parsele göre tarımsal açıdan daha değerli olduğu gözetildiğinde, tahsis edilen parselin kök parsel ile eş değer olmadığı anlaşıldığından davacının iştirak halinde malik olduğu Burdur ili, Gölhisar ilçesi, ... Mahallesi ... Mevkii ... ada ... parsel ve Enikuyusu Mevkii ... ada ... parsel sayılı taşınmazlarını kapsayan alanda yapılan toplulaştırma işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: Bölge İdare Mahkemesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğu ve davalı tarafından ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : İdari yargının idareyi belli bir yönde işlem tesisine ve eylem yapmaya zorunlu kılacak biçimde yargı kararı vermeleri halinde, hukuka uygunluk denetimi aşılarak yerindelik denetimi yapılmış olacağı ve yapılan toplulaştırma işleminin hukuka uygun olduğu ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir. TETKİK HÂKİMİ : ... DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE : 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır. Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir. Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, toplulaştırma alanındaki işletme yapı ve tesisleri ile bağ, bahçe vb. sabit tesislerin imkan ölçüsünde maliklerine verilmesi, birden fazla sabit tesisi bulunan maliklerin bu arazi parçalarından mümkün olduğu kadar birinin etrafında tercih vermek zorunda olması, her parselin yol ve sudan faydalanacak şekilde planlanması, küçük işletmelere ait parsellerin, yol ve sudan faydalanabilmesi için, gerektiğinde hisselendirilmesi, parsel şeklinin zorunlu durumlar dışında dikdörtgen olmasına ve en/boy oranının 1/3 - 1/7 arasında bulunmasına dikkat edilmesi, toplulaştırma yapılan köyler arasında sınır düzeltmesinin 3083 sayılı Kanunun 14. maddesine göre ve değer eşitliği sağlanarak yapılması, değişiklik yapıldığında köy sınırlarının yol, kanal gibi sabit sınırlara dayandırılmasına çalışılması, ancak zorunlu hallerde parsel sınırının köy sınırı olarak değerlendirilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi, maliklerin istekleri halinde tek parselde payları oranında adlarına hisseli olarak tescil edilmesi, parsel yerleştirilmesinde hısım ve hasım ilişkilerine dikkat edilmesi, arazi maliklerinden birden fazla ve komşu köylerde arazisi bulunanların arazilerinin ikamet ettikleri köyün sınırına yakın olacak şekilde planlanmaya çalışılması, blokların düzgün şekilli olmayan kısımlarına büyük parsellerin yerleştirilmeye çalışılması, düşük dereceli arazinin mümkün olduğu ölçüde eski sahiplerine bırakılması veya kendi aralarında toplulaştırılması, verasete iştiraklerden aynı maliklere ait olan arazinin bir işletme olarak değerlendirilmesi, davalı arazinin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilmesi, hisse uyuşmazlıkları giderilemeyen parsellerin her birinin ayrı bir işletme olarak değerlendirilerek eski maliklerine aynı hisselerle tescil ettirilmesi, bu araziden malik ve hisse oranları aynı olanların bir arada toplulaştırılabilmesi, Talimatın 9. maddesi kapsamında yer alan tesislerin bulunduğu parsellerin, planlamada öncelikle bulunduğu yerde bırakılmaya çalışılması hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir. Dava dosyasının incelenmesinden; Burdur İli, Gölhisar İlçesi, ... Mahallesi'ne yapılan toplulaştırma işleminin ... Mevkii ... ada, ... parsel ve ... Mevkii ... ada, ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin kısmının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. Dava konusu toplulaştırma işlemiyle davacının iştirak halinde mülkiyetinde bulunan 6.811,42m2 alanlı ... ada ... sayılı parselin iştirak payına düşen 1.513,65m2 ve 1.222,00m2 alanlı ... ada ... parsele karşılık ortak tesislere katılım payı düşüldükten sonra 2.66545m2 alanlı ... ada ... parsel sayılı taşınmazın tahsis edildiği edildiği görülmektedir. İdare Mahkemesi'nce mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonrası düzenlenen Bilirkişi Raporu'nda özetle;" Burdur İli, Gölhisar İlçesi, ... Köyü, ... Mevkiinde bulunan ... ada ... parselin toplam alanı 6.811,42m2 olduğu, parsel içerisinde herhangi bir muhdesatın bulunmadığı, ... Mevkii ... ada ... parselin toplam alanı 1.222,00m2 olduğu içerisinde Trafo Binası bulunduğu, davacının iştirak halinde mülkiyetinde olan taşınmazlarının bulunduğu alanda yapılan arazi toplulaştırma işlemlerinin, davacıya ait eski ... ada ... ve ... ada ... nolu ve yeni ... ada ... nolu parsellerde, 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlemesine Dair Tarım Reformu Kanunu ve uygulama yönetmeliğinde öngörüldüğü şekilde yapıldığı, dava konusu Projenin, mevzuat çerçevesinde başlatıldığı, mevzuatın öngördüğü usul ve koşular yerine getirilerek sonuçlandırıldığı, proje kapsamında yapılan ortak tesislere katılma payı kesinti miktarının %5,8690 olduğu, bu kesinti oranının yasal sınırlar içinde olduğu ve projeye dâhil edilen tüm taşınmaz maliklerinden eşit olarak alındığı, uygulama alanında %5,8690 oranında yasal sınırlar içinde kesinti yapıldığı değerlendirildiğinde, davacının eski ... ada ... ve ... ada ... nolu parsellerinin tapu alanındaki azalmanın katılım payından kaynaklandığı, davacının eski ... ada ... ve ... ada ... nolu parselleri ile dağıtım sonucu verilen ... ada ... nolu yeni parsel karşılaştırıldığında; ... ada ... nolu parselin geometrik şeklinin düzensiz olduğu parselin içerisinde herhangi bir sabit tesis vs. bulunmadığı, ... ada ... nolu parselin yol kenarında 5 kişi ile hisseli bir parsel olduğu ve davacıya yeni tahsis edilen yer değerlendirildiğinde, yeni verilen yerin geometrik olarak düzgün olmasına rağmen, toprak derecelendirme ve sınıflandırmasının, sulama, konum, ulaşım, toprak verimliliği, rayiç bedel ve toprak özellikleri bakımından uygun olmadığı, ... ada ... nolu parselin yol kenarında bulunduğu, ulaşım yönünün daha kolay olduğu, yerleşim yerine daha yakın olduğu 1650 m. uzakta bulunan ... parsele yanına götürülmesinde herhangi bir zorunluluk bulunmadığı, eski ... ada ... ve ... ada ... nolu parseller ile tahsis edilen ... ada ... nolu yeni parselin... parsel yönüyle hukuka ve fiili duruma uygun olduğu, ancak ... parsel yönüyle uygun olmadığı, Proje aşamasında dava konusu eski ... ada ... ve ... ada ... nolu parsellerin hisseli sahibi davacı ile mülakat yapıldığı dava dosyasında bulunan mülakat formundan anlaşıldığı, mülakat formunda davaya konu olan parsellerle ilgili olarak; “... nolu parselimin yanına ... parseli eğer mümkün ise getirilmesi, getirilmez ise yerlerinde değerlendirilmesi talep edilmektedir” şeklinde talep edildiği, yapılan incelemede, davacı talebinin tam aksine bir planlama yapıldığı, davacı ... ada, ... nolu parselinin yanında veya her parselin olduğu yerde planlanmasını talep ettiği halde ... ada ... parsel yanında birleştirilerek, ... nolu parsele tahsisinin yapıldığının tespit edildiği, sonuç olarak dava konusu parsellerin mülakat aşamasında malik tarafından istenildiği şekilde tahsisin yapılmadığı, dolayısıyla davaya konu ... ada ... nolu parsellerin bulunduğu yerde oluşturulan ... ada, ... nolu yeni parselin tahsisinin, ... parsel yönüyle “a” maddesine uygun olmasına rağmen, yerinden verilemeyen ... ada ... nolu eski parselin a ve “b” maddelerine göre uygun olmadığı, ancak parselin ortasında bulunan pilon yeri tarımsal faaliyet ve işleyiş açısından olumsuzluk oluşturmakta ise de ... ada ... parselin daha değerli olduğunun değerlendirildiği, ... ada, ... nolu parselin Umumi yola (asfalt, şose) bitişik olduğu, herhangi bir zorunluluk olmamasına rağmen yerinden verilmediği, dolayısıyla bu madde kapsamında yapılan planlamanın ... ada ... parsel özelinde uygun olmadığı, toplulaştırmaya giren eski ... ada ... ve ... ada ... numaralı parseller dağıtım yönünden değerlendirildiğinde, projenin tamamlanmasından sonra davacıya yapılan yeni tahsislerin ... ada ... parsel yönüyle uygun olduğu, yapılan tahsis karşılaştırıldığında, eski parsel ile yeni tahsis edilen parselin eşdeğer olduğu, ... ada ... nolu parselin yol ve verimlik avantajları olmasına rağmen, ... parsel yanına götürülerek ... nolu yeni tahsis edilen parselin ... ada ... nolu parsele eşdeğer olmadığı, incelemede, dava konusu proje sürecinde usul koşulları tamamlanarak derecelendirilmenin kesinleştirildiği, proje çerçevesinde düzenlemeye giren eski ... ada ... nolu parselin arazi derece endeksinin 0,84280 olduğu ve düzenleme sonrası davacıya tahsis edilen ... ada ... nolutaşınmazın arazi derece endeksinin 0,788820 olduğu, buradan anlaşılan değerli bir arazi ya da yüksek derece katsayısına sahip bir arazi, kendisinden daha düşük derecede puana sahip bir arazi yanına taşındığı,... nolu parselin arazi derece endeksinin 0,79240 ve düzenleme sonrası davacıya tahsis edilen ve ... ada ... nolu taşınmazın arazi derece endeksinin 0,788820 olduğu ve arazi derece puanlarının ve arazi endeks katsayılarının yasal mevzuata uygun olarak hesaplandığı ve hesaplamalarda bir adaletsizlik ve uygunsuzluk olmadığı, dava konusu ... nolu parselin toprak derecelendirme ve sınıflandırmasının ürün çeşidi, yerleşim yerine ve sulama alanına uzaklığı, konumu, rayiç bedel, verimlilik ve toprak özellikleri bakımından uygun olduğu, ancak... ada ... nolu parselin toprak derecelendirme ve sınıflandırmasının, konum, verimlilik ve yerleşim yerine yakınlık, yol kenarında bulunması, ulaşım gibi kriterler dikkate alındığında yeni tahsis parselin uygun olmadığı, kök parseller ile tahsis edilen parsel arasında eğim farkı bulunmadığı, ... nolu parselin arazi derece endeksinin 0,79240 ve düzenleme sonrası davacıya tahsis edilen ve ... ada ... nolu taşınmazın arazi derece endeksinin 0,788820 olduğu ve arazi derece puanlarının ve arazi endeks katsayılarının yasal mevzuata uygun olarak hesaplandığı ve hesaplamalarda bir adaletsizlik ve uygunsuzluk olmadığı, dava konusu ... nolu parselin toprak derecelendirme ve sınıflandırmasının ürün çeşidi, yerleşim yerine ve sulama alanına uzaklığı, konumu, rayiç bedel, verimlilik ve toprak özellikleri bakımından uygun olduğu, ancak ... ada ... nolu parselin toprak derecelendirme ve sınıflandırmasının, konum, verimlilik ve yerleşim yerine yakınlık, yol kenarında bulunması, ulaşım gibi kriterler dikkate alındığında yeni tahsis parselin uygun olmadığı, netice itibariyle tahsis işlemlerinin toplulaştırma ilke ve kurallarına ... parsel yönüyle uygun olduğu, ancak ... parsel yönüyle uygun olmadığı" yönünde görüş bildirilmiştir. Bu durumda; davacıya eski parsellerinin bulunduğu alandan parsel verilmediği gibi, buna ilişkin hukuki ve teknik gerekçelerin açıklanmadığı, toplulaştırma işleminden önceki taşınmazın bulunduğu yerden müstakil olarak yer verilme imkânı bulunduğu halde verilmediği, yeni tahsis edilen parselin de hisseli olduğu dikkate alındığında, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen karara yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararında sonucu itibariyle hukuki isabetsizlik görülmemiştir. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Temyiz isteminin reddine, 2. Temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdare Dava Dairesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının yukarıda belirtilen gerekçeyle ONANMASINA, 3. Temyiz giderlerinin istemde bulunan üzerinde bırakılmasına, 4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 50. maddesi uyarınca, kararın taraflara tebliğini ve bir örneğinin de İdare Dava Dairesine gönderilmesini teminen dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesine, 18/12/2024 tarihinde oyçokluğuyla kesin olarak karar verildi. (X) KARŞI OY : 07/11/2012 tarih ve 28460 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2012/3857 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile uygulama alanı ilan edilen Burdur İli, Gölhisar İlçesi, ... Mahallesi'ne yapılan toplulaştırma işleminin ... Mevkii ... ada, ... parsel ve ... Mevkii ... ada, ... parsel sayılı taşınmazlara ilişkin kısmının iptali istemiyle açılan davada verilen iptal kararı, davalı idare tarafından temyiz edilmiştir. 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu'nun, işlem tarihinde yürürlükte olan haliyle 1. maddesinde, bu Kanunun amacının, sulama alanları ile Bakanlar Kurulunca gerekli görülen alanlarda; toprağın verimli şekilde işletilmesini, işletilmesinin korunmasını, birim alandan azami ekonomik verimin alınmasını, tarım üretiminin sürekli olarak artırılmasını, değerlendirilmesini ve buralarda istihdam imkanlarının artırılmasını, ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalanan tarım topraklarının gerektiğinde ve imkanlar ölçüsünde genişletilmesi suretiyle de toplulaştırılmasını, tarım arazisinin ailenin geçimini sağlamaya ve aile iş gücünü değerlendirmeye yeterli olmayacak derecede parçalanmasının ve küçülmesinin önlenmesini ... sağlamak olduğu hüküm altına alınmıştır. Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu Uygulama Yönetmeliğinin, işlem tarihinde yürürlükte olan "Toplulaştırma" başlıklı 20. maddesinde, toplulaştırmanın, uygulama alanında ekonomik üretime imkan vermeyecek şekilde parçalı ve hisseli arazinin birleştirilmesi ve bu amaçla kamulaştırma, az topraklı veya topraksız çiftçinin topraklandırılması, sahibine bırakılacak arazinin belirlenmesi, köy gelişme ve yeni köy yerleşme alanlarına yer ayrılması gibi arazi düzenlemesine dair diğer hususları kapsayacağı; "Talimat Hazırlanması" başlıklı 71. maddesinde, Genel Müdürlüğün bu Yönetmeliğin uygulamasını sağlamak, kolaylaştırmak, tamamlamak ya da açıklamak maksadıyla talimat çıkarmaya yetkili olduğu düzenlenmiştir. Tarım Reformu Genel Müdürlüğü tarafından Haziran 2010'da çıkarılan "Arazi Toplulaştırması Teknik Talimatı"nın "Yeni Parsel Planlarının Hazırlanması" başlıklı 19. maddesinde yer alan "Yeni Parselasyon Planlamasında Dikkat Edilecek Hususlar" başlıklı bölümde, maliklere mümkün olduğu ölçüde eski arazisine eşdeğer ve tek parselde arazi verilmeye çalışılması, maliklerin istekleri dikkate alınarak arazisinin yoğun olduğu bölgede veya en büyük parselinin etrafında toplanarak arazi verilmeye çalışılması, umumi yola (asfalt, şose) bitişik olan parsellerin yine imkanlar ölçüsünde aynı yerde verilmesi, işletmeyi oluşturan maliklere ait arazinin bir arada değerlendirilebilmesi hususlarına dikkat edilmesi gerektiği kurallarına yer verilmiştir. Dosyanın incelenmesinden; davacının hisseli malik olduğu ... ada ... ve ... ada ... parsellerin uygulamaya girdiği ve davacının en büyük parselinin bulunduğu ... ada ... parselinin bulunduğu yerde oluşturulan yeni parselin tahsis edildiği, dava konusu toplulaştırma işleminde yol, kanal, tahliye kanalı gibi proje gereği ihtiyaç duyulan ve kamunun ortak kullanacağı yerler için proje kapsamında % 5,86 oranında yapılan kesintinin yasal mevzuata uygun olduğu, bu kesintinin projeye dahil edilen tüm taşınmaz maliklerinden eşit olarak alındığı, davaya konu ... ada ... parselin toplulaştırma öncesi alanının 6.811,42 m2 olduğu, davacının bu parselde 6 kişi ile hissedar olduğu, toplulaştırma sonrasında bu parselin düzenlemesi ile büyük hisseye sahip olan kişinin eski yerinde kaldığı, diğer 5 kişinin hisseleri toplamı 1.513,65 m2 ile davacının diğer hisseli malik olduğu ... ada ... parsel (1.222 m2) birleştirilerek bu parsellere karşılık ... ada ... parselin verildiği, davacının eski parseli ile yeni tahsis edilen parseli arasında eğim farkı bulunmadığı dikkate alındığında yapılan toplulaştırma işleminin hukuka uygun olduğu görüşüyle, Bölge İdare Mahkemesi Dava Dairesi kararının bozulması gerektiği görüşüyle Dairemiz kararına katılmıyorum. (XX) KARŞI OY : Temyiz dilekçesinde öne sürülen hususlar 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yazılı nedenlerden hiçbirisine uymadığından, temyiz isteminin reddi ile Bölge İdare Mahkemesi İdare Dava Dairesi kararının aynen onanması gerektiği oyuyla, çoğunluk kararına katılmıyorum.