Danıştay Kararı · E. 2023/2751 · K. 2024/6767

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2023/2751 E.  ,  2024/6767 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ALTINCI DAİRE Esas No : 2023/2751 Karar No : 2024/6767 DAVACI : ... Derneği VEKİLİ : Av. ... DAVALI : ... Bakanlığı - ANKARA VEKİLİ : Av. ... DAVANIN KONUSU : 14/03/2023 tarih ve 32132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in 13. maddesi ile 11/12/2020 tarih ve 31331 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliği'ne eklenen "Ek madde 1" in 1. ve 2. fıkralarının iptali istenilmektedir. DAVACININ İDDİALARI : Dava konusu düzenleme ile yapı denetim ücretlerine "etiket bedeli" adı altında yeni bir sarf masrafı eklendiği, bu bedelin kanuni dayanağının bulunmadığı, yapı denetim ücretlerinden laboratuvar deney ücretlerinin kaynakta kesileceği ve bu kesinti miktarının da öngörülebilir olmaktan uzak bırakıldığı, yapı denetim ücretlerinin 4708 sayılı Kanun 2001 yılından itibaren birçok defa değiştirildiği, ilk hüküm ile son hüküm karşılaştırıldığında yapılan işin değişmediği ancak ücretlerin yarı yarıya azaltıldığı, yapı denetim şirketlerine etiket bedeli adı altında yeni bir mali yük getirilmesi ve deney ücretlerinin hakediş hesabından kesilmesinin kanunilik ilkesine, hukuk devleti ve hukuk güvenliği ilkesine aykırı olduğu, 4708 sayılı Kanunun 5. maddesinin 5. fıkrasının Anayasaya aykırı olduğu ve Anayasa Mahkemesi nezdinde incelenmesi gerektiği ileri sürülmüştür. DAVALININ SAVUNMASI : Dava konusu edilen Yönetmelik hükümlerinin hukuka uygun olarak tesis edildiği, haksız ve mesnetsiz davanın reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Davanın konusu kalmadığından, dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. DANIŞTAY SAVCISI ...'İN DÜŞÜNCESİ : Dava, 14.03.2023 tarih ve 32132 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 13. maddesi ile 11.12.2020 tarih ve 31331 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğine eklenen "Ek madde 1" in birinci ve ikinci fıkralarının iptali istemiyle açılmıştır. 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 1. maddesinin 1. fıkrasında, "Bu Kanunun amacı; can ve mal güvenliğini teminen, imar plânına, fen, sanat ve sağlık kurallarına, standartlara uygun kaliteli yapı yapılması için proje ve yapı denetimini sağlamak ve yapı denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir." hükmüne, 5. maddesinin 5. fıkrasında, "Yapı denetimi hizmeti için yapı denetim kuruluşuna ödenecek hizmet bedeli, yapı denetimi hizmet sözleşmesinde belirtilir. (Değişik cümle:11/5/2018-7143/19 md.) Bu bedel, hizmet bedeline esas yapı yaklaşık maliyetinin %1,5’i kadardır. Hizmet bedeli oranı, yapım süresi iki yılı aşan iş için yıllık %5 artırılır ve yapım süresi iki yıldan daha az olan işler için yıllık %5 azaltılır. Bu bedele, laboratuvarlara yaptırılacak olan taşıyıcı sisteme ilişkin deneylerden Bakanlıkça belirlenenlerin masrafları dâhil olup, katma değer vergisi ile yapı denetim kuruluşu tarafından talep edilen ve taşıyıcı sisteme ilişkin olmayan malzeme ve imalâtlar konusunda yapı müteahhidince yaptırılacak olan laboratuvar deneylerinin masrafları dâhil değildir. Yapı denetim kuruluşu, yapı sahibinden başka bir ad altında, ayrıca hiçbir bedel talebinde bulunamaz..." hükmü, 12. maddesinin 2. fıkrasında, "İlgili idarelerin bu Kanunda belirtilen hususlara ilişkin görevleri ile çalışma usul ve esasları; yapı denetim kuruluşlarının sınıflandırılması, kuruluşlar arasında adaletli iş dağılımını temin etmek üzere bir ilde faaliyet gösterebilecek olan yapı denetim kuruluşu ve laboratuvar kuruluşu sayısının belirlenmesi ile kuruluş safhasında sahip olunması gereken asgarî nitelikler; yapı denetim izin belgesinin geçici olarak geri alınmasına ilişkin şartlar, yapı denetim kuruluşları ve laboratuvarların görevleri ile çalışma usul ve esasları; denetçi belgesi verilmesine ilişkin usul ve esaslar ile yapı denetim ve laboratuvar kuruluşlarında görev alacak personelde aranacak nitelik, tecrübe ve bunların istihdam şartları ile görev ve sorumlulukları; diğer yapı sorumlularının nitelikleri, görevleri ile çalışma usul ve esasları; Merkez ve İl Yapı Denetim Komisyonunun görevleri ile çalışma usul ve esasları; yapı denetimi hizmet sözleşmesine ve feshine ilişkin esaslar; hizmet bedelinin ödenmesi, beton deneyine ilişkin laboratuvarca verilen hizmetlerin azami bedeli ve bu bedelin kimin tarafından karşılanacağı, bu Kanun uyarınca denetlenerek inşa edilen yapılara bina kimlik sertifikası verilmesi ve düzenlenecek meslek içi eğitimlere ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça hazırlanan yönetmeliklerle düzenlenir." hükmü yer almıştır. 11.12.2020 günlü, 31331 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğine, 14.03.2023 tarih ve 32132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 13. maddesi ile "Laboratuvar deneylerine ilişkin hizmet bedeli ve ödenmesi" başlıklı "Ek madde 1" eklenmiş olup madde içeriği, "(1) Beton deneylerinin izlenmesine yönelik kullanılacak etiket bedelleri ile yapının taşıyıcı sistemine ilişkin taze beton, sertleşmiş beton (karot) ve betonarme çeliği deney bedelleri yapı denetim hizmet bedeline dahildir. (2) Yapı denetim kuruluşu tarafından yapı müteahhidinden yaptırılması istenilen muayene ve deneyler belgelendirilir. Laboratuvarlar tarafından her bir hakedişe konu yapı bölümündeki taşıyıcı sisteme ilişkin muayene ve deneyler ayrı ayrı faturalandırılır. Yapı denetim kuruluşları tarafından bu faturalar ilgili hakediş ekine konulur ve taşıyıcı sisteme ilişkin deneylerin fatura tutarı kadar bedel hakediş tahakkuka bağlandıktan sonra laboratuvar kuruluşunun hesabına aktarılır. (3) Laboratuvar kuruluşuna ödenecek olan taze ve sertleşmiş beton deneyi bedelleri bu Yönetmeliğe ekli Ek-9 Tarife Cetvelinde yer alan birim fiyatları geçemez. Bu birim fiyatlar Bakanlıkça her yıl bir önceki yılın yurt içi üretici fiyat endeksi esas alınarak güncellenir. Küsuratlar bir üst tamsayıya tamamlanır. Her yıl 1 Ocak tarihinden geçerli olmak üzere Bakanlığın ilgili biriminin elektronik adresinden yayınlanır.” şeklinde iken anılan "Ek madde 1" 09.09.2023 ve 22.02.2024 tarihlerinde değiştirilmiş ve madde metni, "(1) (Değişik:RG-22/2/2024-32468)Betonarme yapıların beton deneylerinin izlenmesine yönelik kullanılacak etiket bedelleri ile betonarme yapının taşıyıcı sistemine ilişkin taze beton, sertleşmiş beton (karot) ve betonarme çeliği deney bedelleri yapı müteahhidi tarafından karşılanır. Bu kapsamda yapı müteahhidi ile laboratuvar kuruluşu arasında Ek-10’da yer alan sözleşme akdedilir. Betonarme yapılar dışında kalan diğer yapıların taşıyıcı sistemine ilişkin deney bedelleri, yapı denetimi hizmet bedeline dahildir. (2) (Değişik:RG-22/2/2024-32468) Yapı denetim kuruluşu tarafından yapı müteahhidinden yaptırılması istenilen muayene ve deneyler belgelendirilir. Laboratuvarlar tarafından, betonarme yapıların taşıyıcı sistemine ilişkin muayene ve deneyler ayrı ayrı faturalandırılır. Yapı müteahhidi tarafından betonarme yapının taşıyıcı sistemine ilişkin deneylerin fatura tutarı kadar bedel laboratuvar kuruluşunun hesabına aktarılır. Laboratuvarlar tarafından betonarme yapılar dışında kalan diğer yapıların her bir hakedişe konu yapı bölümündeki taşıyıcı sistemine ilişkin muayene ve deneyler ayrı ayrı faturalandırılır. Yapı denetim kuruluşları tarafından betonarme yapılar dışında kalan diğer yapıların taşıyıcı sistemine ilişkin muayene ve deneylerin faturaları ilgili hakediş ekine konulur ve fatura tutarı kadar bedel hakediş tahakkuka bağlandıktan sonra laboratuvar kuruluşunun hesabına aktarılır. (3) Laboratuvar kuruluşuna ödenecek olan taze ve sertleşmiş beton deneyi bedelleri bu Yönetmeliğe ekli Ek-9 Tarife Cetvelinde yer alan birim fiyatları geçemez. Bu birim fiyatlar Bakanlıkça her yıl bir önceki yılın yurt içi üretici fiyat endeksi esas alınarak güncellenir. Küsuratlar bir üst tamsayıya tamamlanır. Her yıl 1 Ocak tarihinden geçerli olmak üzere Bakanlığın ilgili biriminin elektronik adresinden yayınlanır. (Ek cümle:RG-9/9/2023-32304) Bu fiyatlara katma değer vergisi dahil değildir." şeklini almıştır. Davacı tarafından, yapı denetim kuruluşlarına ödenecek hizmet bedelinin düşük olduğu, bu bedelin içine yasal dayanağı olmadığı halde "etiket bedelleri"nin eklendiği gibi yapı denetim ücretlerinden, laboratuvar ücretlerinin de kaynakta kesileceği düzenlendiğinden, yapı denetim kuruluşlarının giderlerine yeni bir sarf masrafının daha ilave edildiği iddiaları ile bu dava açılmış olup Yönetmelik maddesinde, davanın açılmasından sonra, 22.02.2024 tarihinde yapılan değişiklikle anılan bedellerin, yapı müteahhidi tarafından karşılanacağı düzenlenmiştir. Bu durumda dava konusu edilen Yönetmelik kuralları yürürlükten kalktığından davanın konusunun kalmadığı anlaşılmaktadır. Öte yandan bu aşamada Anayasa'ya aykırılık iddiasının incelenmesi de mümkün değildir. Açıklanan nedenlerle, dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince duruşma için taraflara önceden bildirilen 20/11/2024 tarihinde, davacı vekili Av. ...'ın ve davalı idare vekili Av. ...'ün geldiği, Danıştay Savcısının hazır olduğu görülmekle, açık duruşmaya başlandı. Taraflara usulüne uygun olarak söz verilerek dinlendikten ve Danıştay Savcısının düşüncesi alındıktan sonra taraflara son kez söz verilip, duruşma tamamlandı. Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY: 14/03/2023 tarih ve 32132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in 13. maddesi ile 11/12/2020 tarih ve 31331 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliği'ne eklenen "Ek madde 1" in 1. ve 2. fıkralarının iptali talebiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT ve HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun 1. maddesinin 1. fıkrasında "Bu Kanunun amacı; can ve mal güvenliğini teminen, imar plânına, fen, sanat ve sağlık kurallarına, standartlara uygun kaliteli yapı yapılması için proje ve yapı denetimini sağlamak ve yapı denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir." hükmüne yer verilmiş, aynı Kanunun 1. maddesinin 2. fıkrasının (m) bendinde; laboratuvar, "inşaat ve yapı malzemeleri ile ilgili ham madde ve mamul madde üzerinde ilgili standartlarına veya teknik şartnamelerine göre ölçüm, muayene, kalibrasyon yapabilen ve diğer özelliklerini tayin eden, Bakanlıktan izin almış tesis" şeklinde tanımlanmıştır. Aynı Kanunun 5. maddesinin 5. fıkrasında Yapı denetimi hizmeti için yapı denetim kuruluşuna ödenecek hizmet bedeli, yapı denetimi hizmet sözleşmesinde belirtilir. (Değişik cümle:11/5/2018-7143/19 md.) Bu bedel, hizmet bedeline esas yapı yaklaşık maliyetinin %1,5’i kadardır. Hizmet bedeli oranı, yapım süresi iki yılı aşan iş için yıllık %5 artırılır ve yapım süresi iki yıldan daha az olan işler için yıllık %5 azaltılır. Bu bedele, laboratuvarlara yaptırılacak olan taşıyıcı sisteme ilişkin deneylerden Bakanlıkça belirlenenlerin masrafları dâhil olup, katma değer vergisi ile yapı denetim kuruluşu tarafından talep edilen ve taşıyıcı sisteme ilişkin olmayan malzeme ve imalâtlar konusunda yapı müteahhidince yaptırılacak olan laboratuvar deneylerinin masrafları dâhil değildir..." hükmü, 12. maddesinin 2. fıkrasında "İlgili idarelerin bu Kanunda belirtilen hususlara ilişkin görevleri ile çalışma usul ve esasları; yapı denetim kuruluşlarının sınıflandırılması, kuruluşlar arasında adaletli iş dağılımını temin etmek üzere bir ilde faaliyet gösterebilecek olan yapı denetim kuruluşu ve laboratuvar kuruluşu sayısının belirlenmesi ile kuruluş safhasında sahip olunması gereken asgarî nitelikler; yapı denetim izin belgesinin geçici olarak geri alınmasına ilişkin şartlar, yapı denetim kuruluşları ve laboratuvarların görevleri ile çalışma usul ve esasları; denetçi belgesi verilmesine ilişkin usul ve esaslar ile yapı denetim ve laboratuvar kuruluşlarında görev alacak personelde aranacak nitelik, tecrübe ve bunların istihdam şartları ile görev ve sorumlulukları; diğer yapı sorumlularının nitelikleri, görevleri ile çalışma usul ve esasları; Merkez ve İl Yapı Denetim Komisyonunun görevleri ile çalışma usul ve esasları; yapı denetimi hizmet sözleşmesine ve feshine ilişkin esaslar; hizmet bedelinin ödenmesi, beton deneyine ilişkin laboratuvarca verilen hizmetlerin azami bedeli ve bu bedelin kimin tarafından karşılanacağı, bu Kanun uyarınca denetlenerek inşa edilen yapılara bina kimlik sertifikası verilmesi ve düzenlenecek meslek içi eğitimlere ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça hazırlanan yönetmeliklerle düzenlenir." hükmü yer almaktadır. 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun uyarınca çıkarılan ve 11.12.2020 günlü, 31331 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğine, 14/03/2023 tarih ve 32132 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 13. maddesi ile "Laboratuvar deneylerine ilişkin hizmet bedeli ve ödenmesi" başlıklı "Ek madde 1" eklenmiş olup ilgili maddenin dava konusu 1. ve 2. fıkrası; "(1) Beton deneylerinin izlenmesine yönelik kullanılacak etiket bedelleri ile yapının taşıyıcı sistemine ilişkin taze beton, sertleşmiş beton (karot) ve betonarme çeliği deney bedelleri yapı denetim hizmet bedeline dahildir. (2) Yapı denetim kuruluşu tarafından yapı müteahhidinden yaptırılması istenilen muayene ve deneyler belgelendirilir. Laboratuvarlar tarafından her bir hakedişe konu yapı bölümündeki taşıyıcı sisteme ilişkin muayene ve deneyler ayrı ayrı faturalandırılır. Yapı denetim kuruluşları tarafından bu faturalar ilgili hakediş ekine konulur ve taşıyıcı sisteme ilişkin deneylerin fatura tutarı kadar bedel hakediş tahakkuka bağlandıktan sonra laboratuvar kuruluşunun hesabına aktarılır.” şeklinde iken 22.02.2024 tarih ve 32468 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan "Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik"in 1.maddesi ile ilgili Yönetmelik kuralında yapılan değişiklikle; Yapı Malzemeleri ve Zemin Laboratuvarları Uygulama Yönetmeliğinin "Laboratuvar deneylerine ilişkin hizmet bedeli ve ödenmesi" başlıklı "Ek madde 1" maddesinin 1. ve 2. fıkrası; "(1)Betonarme yapıların beton deneylerinin izlenmesine yönelik kullanılacak etiket bedelleri ile betonarme yapının taşıyıcı sistemine ilişkin taze beton, sertleşmiş beton (karot) ve betonarme çeliği deney bedelleri yapı müteahhidi tarafından karşılanır. Bu kapsamda yapı müteahhidi ile laboratuvar kuruluşu arasında Ek-10’da yer alan sözleşme akdedilir. Betonarme yapılar dışında kalan diğer yapıların taşıyıcı sistemine ilişkin deney bedelleri, yapı denetimi hizmet bedeline dahildir. (2)(Değişik:RG-22/2/2024-32468) Yapı denetim kuruluşu tarafından yapı müteahhidinden yaptırılması istenilen muayene ve deneyler belgelendirilir. Laboratuvarlar tarafından, betonarme yapıların taşıyıcı sistemine ilişkin muayene ve deneyler ayrı ayrı faturalandırılır. Yapı müteahhidi tarafından betonarme yapının taşıyıcı sistemine ilişkin deneylerin fatura tutarı kadar bedel laboratuvar kuruluşunun hesabına aktarılır. Laboratuvarlar tarafından betonarme yapılar dışında kalan diğer yapıların her bir hakedişe konu yapı bölümündeki taşıyıcı sistemine ilişkin muayene ve deneyler ayrı ayrı faturalandırılır. Yapı denetim kuruluşları tarafından betonarme yapılar dışında kalan diğer yapıların taşıyıcı sistemine ilişkin muayene ve deneylerin faturaları ilgili hakediş ekine konulur ve fatura tutarı kadar bedel hakediş tahakkuka bağlandıktan sonra laboratuvar kuruluşunun hesabına aktarılır." şeklinde son halini almıştır. Davacı tarafından, yapı denetim kuruluşlarına ödenecek hizmet bedelinin düşük olduğu, bu bedelin içine yasal dayanağı olmadığı halde "etiket bedelleri"nin eklendiği gibi yapı denetim ücretlerinden, laboratuvar ücretlerinin kaynakta kesileceği düzenlendiğinden, yapı denetim kuruluşlarının giderlerine yeni bir sarf masrafının daha ilave edildiği iddiaları ile bu dava açılmış olup Yönetmelik maddesinde, davanın açılmasından sonra, 22.02.2024 tarihinde yapılan değişiklikle anılan bedellerin, yapı müteahhidi tarafından karşılanacağı düzenlenmiştir. Bu durumda dava konusu edilen Yönetmelik kuralları yürürlükten kalktığından davanın konusunun kalmadığı anlaşılmaktadır. Öte yandan; dava konusu edilen Yönetmelik hükümlerinin, dava açıldıktan sonra yürürlüğe giren yeni Yönetmelikle ortadan kaldırıldığı dikkate alındığında, yargılama giderlerinin davanın açılmasına sebebiyet veren davalı idare üzerinde bırakılması gerekmektedir. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. Dava hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, 2. Ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...TL yargılama giderinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen ...TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 4. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine, 5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 gün içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kuruluna temyiz yolu açık olmak üzere, 20/11/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.