Danıştay Altıncı Dairesi · E. 2023/3520 · K. 2024/6973

Danıştay 6. Daire Başkanlığı         2023/3520 E.  ,  2024/6973 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ALTINCI DAİRE Esas No : 2023/3520 Karar No : 2024/6973 TEMYİZ EDEN (DAVALILAR) : 1- ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ... 2- ... Valiliği (...Müdürlüğü) VEKİLİ : Av. ... 3- ... Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : Danıştay Altıncı Dairesinin 24/02/2022 tarih ve E:2018/7373, K:2022/2236 sayılı bozma kararına uyularak; ...İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararın temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ: Dava konusu istem: Antalya İli, Muratpaşa İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın 1/1000 ölçekli uygulama imar planında ilkokul alanı olarak belirlenmesi nedeniyle taşınmazın kamulaştırılması için yapılan başvurunun reddine ilişkin Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile Antalya İl Milli Eğitim Müdürlüğünün ... tarih ve ... sayılı işlemi ve Muratpaşa Belediye Encümenin ... tarih ve ... sayılı işleminin iptali istemiyle açılmıştır. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda, davacının plan değişikliği istemi yönünden yapılan incelemede; plan değişiklik başvurusunun belediye meclisince incelenip karara bağlanması gerekirken yetkili olmayan Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı ile Muratpaşa Belediye Encümeni tarafından tesis edilen işlemlerde hukuka uyarlık bulunmadığı, öte yandan plan değişiklik başvurusunun değerlendirme yetkisi belediye meclislerinde olduğundan Antalya Valiliği tarafından tesis edilen (kararda sehven Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı yazılmıştır.) plan değişiklik başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı davacının kamulaştırma istemi yönünden yapılan incelemede; Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Muratpaşa Belediye Başkanlığı yönünden taşınmazın kullanım kararına göre yatırımcı kuruluşun Milli Eğitim Bakanlığı olduğu, dolayısıyla kamulaştırma veya uzlaşma seçeneklerinin Milli Eğitim Bakanlığına yöneltilmesi gerektiği, davalı Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığının ve Muratpaşa Belediye Başkanlığının bu yolda herhangi bir sorumluluğu bulunmadığından yapılan başvuruların reddine ilişkin işlemlerde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı, davalı Antalya Valiliği yönünden ise davacının kamulaştırma yapılması veya uzlaşma sağlanması isteminin davalı idarece ilgili yatırımcı kuruluş olan Milli Eğitim Bakanlığına iletilerek davacı talebi hakkında bir değerlendirme yapılması gerekirken Milli Eğitim Bakanlığına izafeten Antalya Valiliğine yapılan başvurunun doğrudan ilgili Valilikçe reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Muratpaşa Belediye Başkanlığına yönelik yapılan plan değişikliği başvurularının reddine ilişkin işlemlerin ve Antalya Valiliğinin kamulaştırma başvurusunun reddine ilişkin işlemin iptaline, Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Muratpaşa Belediye Başkanlığı tarafından kamulaştırma talebinin reddine ilişkin işlemler ile Antalya Valiliğinin plan değişiklik başvurusunun reddine ilişkin işlem yönünden davanın reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından; dava konusu taşınmaza taraflarınca el atılmadığı, 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu kapsamında kendilerinin sorumluluk alanında kalmadığı, davacının plan değişikliğine yönelik talebinin bir diğer davalı Muratpaşa Belediyesince değerlendirilmesi gerektiği sebebiyle temyize konu kararın plan değişikliği istemi yönünden kısmen iptaline yönelik kısmının usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. Muratpaşa Belediye Başkanlığı tarafından; İdarelerinin hasım mevkiinden çıkarılması gerektiği, davacının plan değişikliği talebinin usule uygun olmadığı iddialarıyla temyize konu kararın plan değişikliği başvurusunun reddine ilişkin işleme yönelik kısmının usul ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. Antalya Valiliği (İl Milli Eğitim Müdürlüğü) tarafından; idari davaya konu edilebilir nitelikte bir işlem bulunmadığı, okul alanı olarak belirlenen alanlarda imar planının hayata geçirilmesi ve kamulaştırma işlemlerinin yapılmasından İmar Kanuna göre ilgili belediyenin sorumlu olduğu iddialarıyla gerekçesiyle temyize konu kararın kamulaştırma ve uzlaşma istemine yönelik kısmının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Altıncı Dairesince, Tetkik Hakiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY: Davacı tarafından, Antalya İli, Muratpaşa İlçesi, ... Mahallesi, ... ada ... parsel sayılı taşınmaza yönelik Muratpaşa Belediye Başkanlığı, Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığına izafeten Antalya İl Milli Eğitim Müdürlüğüne yapılan başvurular ile taşınmazın 1/1000 ölçekli uygulama imar planında okul alanı işlevi getirilerek kısıtlandığından bahisle taşınmazın kamulaştırılarak bedelinin ödenmesi, kamulaştırılmaması halinde imardan doğan kısıtlamanın kaldırılarak yapılaşma izninin verilmesi yönünde yapılan başvuruların davalı idarelerce reddedilmesi üzerine taşınmazın kamulaştırılması yada üzerindeki kısıtlamanın kaldırılması taleplerinin reddi işlemlerinin iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile 2577 sayılı Kanunun 3 ve 5. maddelerine uygun bulunmayan dava dilekçesinin reddine karar verilmiştir. Bu karar uyarınca ayrı ayrı dilekçelerle ile iki farklı dava açılmıştır. Bu davalardan birinde, imar planı değişikliği yapılarak dava konusu taşınmaz üzerindeki kısıtlılığın kaldırılması isteminin reddine yönelik işlemlerin iptali istemiyle açılan davada, dava konusu işlemlerin iptaline dair ...İdare Mahkemesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı, Danıştay Altıncı Dairesinin 14/05/2018 tarih ve E:2016/652, K:2018/4578 sayılı kararıyla onanmıştır. Dava konusu taşınmazın kamulaştırılması talebinin reddine ilişkin işlemlerin iptali istemiyle ise bakılmakta olan işbu dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İdari dava türleri ve idari yargı yetkisinin sınırı” başlıklı 2. maddesinin 1. fıkrasında, İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edilenler tarafından açılan davalar, iptal davaları; İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan davalar da, tam yargı davaları olarak sayılmıştır. 3194 sayılı İmar Kanununun 10. maddesinde: "Belediyeler; imar planlarının yürürlüğe girmesinden en geç 3 ay içinde, bu planı tatbik etmek üzere 5 yıllık imar programlarını hazırlarlar. Beş yıllık imar programlarının görüşülmesi sırasında ilgili yatırımcı kamu kuruluşlarının temsilcileri görüşleri esas alınmak üzere Meclis toplantısına katılır. Bu programlar, belediye meclisince kabul edildikten sonra kesinleşir. Bu program içinde bulunan kamu kuruluşlarına tahsis edilen alanlar, ilgili kamu kuruluşlarına bildirilir. Beş yıllık imar programları sınırları içinde kalan alanlardaki kamu hizmet tesislerine tahsis edilmiş olan yerleri ilgili kamu kuruluşları, bu program süresi içinde kamulaştırırlar. Bu amaçla gerekli ödenek kamu kuruluşlarının bütçelerine konulur. İmar programlarında, umumi hizmetlere ayrılan yerler ile özel kanunları gereğince kısıtlama konulan gayrimenkuller kamulaştırılıncaya veya umumi hizmetlerle ilgili projeler gerçekleştirilinceye kadar bu yerlerle ilgili olarak diğer kanunlarla verilen haklar devam eder." hükmüne yer verilmek suretiyle, belediyelere, imar planlarını uygulamak üzere belirtilen süre içerisinde imar programını hazırlama; programı uygulamaya koyma, ilgili yatırımcı kamu kuruluşlarına ise imar programlarında kendi görev alanlarındaki kamu hizmeti için ayrılan özel mülkiyete ait arsaları program süresi içinde kamulaştırma zorunluluğu yüklenmiştir. 04/07/2019 tarihli yapılan değişiklikle 3194 sayılı İmar Kanununun "İmar planlarında umumi hizmetlere ve kamu hizmetlerine ayrılan yerler" başlıklı 13. maddesinde; "Özel hukuk kişilerinin mülkiyetinde olup uygulama imar planında düzenleme ortaklık payına konu kullanımlarda yer alan taşınmazlar; a) Bu kullanımlardan umumi hizmetlere ayrılan alanlar öncelikle 18 inci maddeye göre arazi ve arsa düzenlemesi yapılarak, b) 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu kapsamında sırasıyla, ilgisine göre Hazine veya ilgili idarelerin mülkiyetindeki taşınmazlar ile trampa yapılmak veya satın alınmak suretiyle, ilgili kamu kurum ve kuruluşunca kamulaştırılarak kamu mülkiyetine geçirilir. Düzenleme ortaklık payına konu kullanımlardan yol, meydan, ibadet yerleri, park ve çocuk bahçeleri hariç olmak üzere yapı yapılabilecek diğer alanlarda; alanların kamuya geçişi sağlanıncaya kadar maliklerinin talebi hâlinde ilgili kamu kuruluşunun uygun görüşü alınarak plandaki kullanım amacına uygun özel tesis yapılabilir. İlgili mevzuat uyarınca hiçbir şekilde yapı yapılamayacak alanlarda muvakkat da olsa yapı yapılmasına izin verilmez. Mevcut yapılar kamulaştırılıncaya kadar korunabilir. Bu alanlarda beş yıllık imar programı süresi içinde, birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerine göre işlem tesis edilerek parsel, kamu mülkiyetine geçirilmek zorundadır. Bu süre en fazla bir yıl uzatılabilir. Parsel maliklerinin hisselerini idareye hibe etmeleri veya bedelsiz devretmeleri durumunda, idare devir işlemlerini bedel almaksızın gerçekleştirmekle yükümlüdür. Bu işlemler için parsel maliklerinden hiçbir vergi, resim, harç, döner sermaye ücreti ve herhangi bir ad altında bedel alınmaz. Kamu kullanımına ait sosyal, kültürel ve teknik altyapı alanlarının, Hazine veya kamu mülkiyetindeki alanlarla trampa yapılması hâlinde, şahıs veya özel hukuk kişilerinden hiçbir vergi, resim, harç, ücret, döner sermaye ücreti ve herhangi bir ad altında bedel alınmaz. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça hazırlanan yönetmelikle belirlenir. " düzenlemesi yer almaktadır. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun Ek 1. maddesinde; "Uygulama imar planlarında umumi hizmetlere ve resmi kurumlara ayrılmak suretiyle mülkiyet hakkının özüne dokunacak şekilde tasarrufu hukuken kısıtlanan taşınmazlar hakkında, uygulama imar planlarının yürürlüğe girmesinden itibaren beş yıllık süre içerisinde imar programları veya imar uygulamaları yapılır ve bütçe imkânları dâhilinde bu taşınmazlar ilgili idarelerce kamulaştırılır veya her hâlde mülkiyet hakkını kullanmasına engel teşkil edecek kısıtlılığı kaldıracak şekilde imar planı değişikliği yapılır/yaptırılır." hükmü yer almaktadır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı ile Muratpaşa Belediye Başkanlığının temyiz istemi yönünden; Dosyanın incelenmesinden; İdare Mahkemesince davanın konusunun taşınmazın imar planında ilkokul alanı olarak belirlenmesi nedeniyle öncelikle taşınmaz üzerindeki kısıtlığılığın kaldırılması, bu talebin kabul edilmemesi halinde ise taşınmazın kamulaştırılması yönünde yapılan başvuruların reddine ilişkin işlemler olarak alındığı görülmekle birlikte, anılan istemle davacı tarafından açılan davada,...İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile 2577 sayılı Kanunun 3 ve 5. maddelerine uygun bulunmayan dava dilekçesinin reddine karar verilmesi üzerine ayrı ayrı dilekçelerle 2 farklı dava açıldığı, bu davalardan plan değişiklik başvurusunun reddine ilişkin işlemlerin iptali istemiyle açılan davanın ...İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında incelenerek karar bağlandığı, işbu davanın ise dava konusu taşınmazın kamulaştırılması talebinin reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan bir dava olduğu hususunun gözardı edildiği anlaşıldığından davanın konusunun yanlış tespit edildiği sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, işbu dava, dava konusu taşınmazın kamulaştırılması talebinin reddine ilişkin işlemlerin iptali istemiyle açıldığından imar planı değişiklik başvurusunun reddine ilişkin işlemler yönünden değerlendirme yapılarak karar verilmesinde isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Antalya Valiliği'nin temyiz istemi yönünden ; UYAP üzerinden yapılan araştırmada, davacı tarafından uyuşmazlık konusu taşınmazına yönelik kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davasında,... Asliye Hukuk Mahkemesinin ... tarih ve E:..., ... sayılı kararıyla davacı lehine tazminata hükmedildiği görüldüğünden bu durum değerlendirilerek bir karar verilmesi gerekirken bu hususa dair gerekli inceleme yapılmadan verilen kararın bu kısmında da isabet bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1.2577 sayılı Kanunun 49. maddesine uygun bulunan davalıların temyiz isteminin kabulüne, 2.Davanın yukarıda özetlenen gerekçeyle Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Muratpaşa Belediye Başkanlığına yönelik yapılan plan değişikliği başvurularının reddine ilişkin işlemlerin ve Antalya Valiliğinin kamulaştırma başvurusunun reddine ilişkin işlemin iptaline, Antalya Büyükşehir Belediye Başkanlığı ve Muratpaşa Belediye Başkanlığı tarafından kamulaştırma talebinin reddine ilişkin işlemler ile Antalya Valiliğinin plan değişiklik başvurusunun reddine ilişkin işlemler yönünden davanın reddine ilişkin temyize konu ...İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının iptale ilişkin kısmının BOZULMASINA, 3. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 4. 2577 sayılı Kanunun (Geçici 8. maddesi uyarınca uygulanmasına devam edilen) 54. maddesinin 1. fıkrası uyarınca bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere 25/11/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.