Danıştay Kararı · E. 2023/5038 · K. 2024/4650

Danıştay 8. Daire Başkanlığı         2023/5038 E.  ,  2024/4650 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y SEKİZİNCİ DAİRE Esas No : 2023/5038 Karar No : 2024/4650 Temyiz İsteminde Bulunan (Davacı) : ... Genel Müdürlüğü Vekili : Av. ... Karşı Taraf (Davalı) : ... Bakanlığı Vekili : Av. ... Davalı Yanında Davaya Katılan: ... Özel Eğitim Öğretim A.Ş. Vekili : Av. ... İstemin Özeti: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının hukuka aykırı olduğu öne sürülerek, 2577 sayılı Kanunun 49. maddesi uyarınca temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. Savunmanın Özeti: İstemin reddi gerektiği savunulmaktadır. Danıştay Tetkik Hakimi : ... Düşüncesi : İstemin kabulü ile Mahkeme kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Hüküm veren Danıştay Sekizinci Dairesince işin gereği görüşüldü: Dava; Nesan Özel Eğitim Öğretim Anonim Şirketi'ne ait İzmir İli, Gaziemir İlçesi, ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde eğitim faaliyeti yapılması amacıyla anılan şirkete kurum açma izni verilmesine ilişkin 07/05/2014 tarihli Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü işleminin iptali istemiyle açılmıştır. İdare Mahkemesince; dava konusu taşınmazın Tahtalı Barajı Su Koruma Havzası içinde bulunduğu hususu tartışmasız ise de; faaliyetine izin verilen okulun gerek İzmir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Su Havzaları Koruma Yönetmeliği'nin 3.17. maddesinde ve gerekse 1/25.000 ölçekli İzmir Büyükşehir Bütünü Çevre Düzeni Plan notlarının 7.38.9.1.7. kısmında nitelikleri belirtilen yerleşik nüfusun ihtiyacını karşılayacak, ilgili Bakanlığın yatırım proğramlarında yer alan temel eğitim ve orta eğitim gibi eğitim tesisler kapsamında olması, özel eğitim-öğretim kurumlarının da salt ticari amaçla faaliyet gösteren kurumlardan olmayıp, 5580 sayılı Kanun'un 6. maddesinde yer aldığı şekilde 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nda ifade edilen Türk Millî Eğitiminin genel amaç ve temel ilkelerine uygun olarak yürütüleceğinin, kurumlarda uygulanacak öğretim programı ve haftalık ders çizelgesinin, resmî kurumlarda uygulanan usûl ve esaslar çerçevesinde belirleneceğinin, Bakanlıkça uygun bulunması durumunda farklı öğretim programları ve haftalık ders çizelgesi de uygulanabileceği yönünde getirilen düzenlemelere göre faaliyet göstermesi zorunlu kılındığından, İzmir Valiliği tarafından yapılan tespitler, bölgedeki nüfus, eğitim kurumları gibi hususlar neticesinde verilen 07/04/2015 tarihli kurum açma izni ve işyeri açma ve çalışma ruhsatında hukuka aykırılık bulunmadığından davanın reddine karar verilmiştir. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi" başlıklı 42. maddesinde; "Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir. Eğitim ve öğretim, Atatürk ilkeleri ve inkılapları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre, Devletin gözetim ve denetimi altında yapılır. Bu esaslara aykırı eğitim ve öğretim yerleri açılamaz. Eğitim ve öğretim hürriyeti, Anayasaya sadakat borcunu ortadan kaldırmaz. İlköğretim kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır..." hükmüne yer verilmiştir. 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 3. maddesinde "Bir kurumda öğretime başlayabilmek için kurum açma izni alınması zorunludur. İzin başvuruları ilgili millî eğitim müdürlüğüne yapılır. Valilikçe yapılan inceleme sonucunda açılması uygun görülen okullar dışındaki kurumlara kurum açma izni verilir. Valilikçe açılması uygun görülen okullara ilişkin başvurular ise kurum açma izni verilmek üzere Bakanlığa gönderilir. Kurum açma izni talebinin valilikçe reddedilmesi hâlinde, kurucu veya kurucu temsilcisi tarafından taleplerinin reddine ilişkin işlemin tebliğinden itibaren onbeş iş günü içinde Bakanlığa itirazda bulunulabilir. İtiraz, Bakanlıkça onbeş iş günü içinde karara bağlanır. Kurum açma izni alınmadıkça, kuruma öğrenci kaydı yapılamaz." hükmü yer almaktadır. İzmir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Su Havzaları Koruma Yönetmeliği'nin 3.17. maddesinde; "Orta ve uzun mesafeli koruma alanlarında yerleşik nüfusun ihtiyacına yanıt verecek, ilgili bakanlıkların yatırım programlarında yer alan, ticari niteliği olmayan ve yatılı olmayan temel eğitim tesislerine (ilköğretim ve lise), dispanser ve sağlık ocağı yapılmasına ilgili Bakanlıkların tip projelerine uygun olması, ilgili kurum tarafından imar mevzuatı açısından değerlendirilmesi koşullarıyla ve atıkları ile ilgili olarak, bu Yönetmelik ve Yönerge hükümleri dahilinde bütün teknik tedbirleri almak kaydıyla, İZSU Yönetim Kurulu’nca uygun görüldüğü taktirde izin verilebilir." düzenlemesi yer almakta iken, 1/25.000 ölçekli İzmir Büyükşehir Bütünü Çevre Düzeni Plan notlarının 7.38.9.1.7.kısmında "Orta ve uzun mesafeli koruma alanlarında; yerleşik nüfusun gereksinimlerine yanıt verecek, kamu yararı içeren kamu yatırımlarına gereksinim ortaya çıkması durumunda, ticari nitelik taşımayan belediye hizmet alanı, kapalı tesis alanı olmayan açık spor alanları, atık transfer tesis alanları ile ilgili Bakanlıkların yatırım programlarında yer alan ticari niteliği bulunmayan temel eğitim ve orta öğretim gibi eğitimi tesislerine, dispanser ve sağlık ocaklarının yapılmasına, ilgili Bakanlıkların tip projelerine uygun olmak ve İZSU'nun uygun görüşü alınmak koşuluyla bu planda değişiklik yapılmasına gerek kalmaksızın alt ölçekli imar planlarının hazırlanıp ilgili idarece onaylanabileceği" düzenlemesi yer almaktadır. Dosyanın incelenmesinden, İzmir İli, Gaziemir İlçesi, ... pafta, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde 1990 yılında düzenlenen yapı ruhsatına göre imalat sanayii olarak kullanılmak üzere yapılan ancak müdahil şirketin anılan taşınmazda özel öğretim kurumu açmak istemiyle davalı idareye başvuru yaptığı, bunun üzerine Özel Nesan Anaokulu hakkında İzmir İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nün ... tarihli ve ... sayılı, Özel Nesan İlkokulu hakkında ... tarihli ve ... sayılı, Özel Nesan Ortaokulu hakkında ... tarihli ve ... sayılı, Özel Nesan Anadolu Lisesi hakkında ise ... tarihli ve ... sayılı inceleme raporunun düzenlendiği, anılan raporlarda özetle Özel Nesan Eğitim Kurumları bahçesi ve binası Tahtalı Barajı Su Havzası içinde ve ruhsatlı olduğundan Özen Nesan Eğitim Kurumlarının açılıp açılmayacağı ile ilgili İzmir Su ve Kanalizasyon İdaresi (İZSU) Genel Müdürlüğü'nün görüş belirtme yetkisinin bulunmadığı, özel öğretim kurumlarına kurum açma izni verilip verilemeyeceği konusunda 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 3. maddesi uyarınca Bakanlığın veya Bakanlığın izniyle valiliklerin yetkili olduğu; Özel Nesan Anaokulu-İlkokulu-Ortaokulu ve Anadolu Lisesi'nin açılmasında ilgili mevzuat hükümlerinin yerine getirildiği, İZSU Genel Müdürlüğü'nün ... tarihli ve ... sayılı yazısındaki görüşün Milli Eğitim Bakanlığınca değerlendirilmesinin uygun olacağı; İzmir İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından düzenlenen ... tarihli ve ... sayılı inceleme raporunda ise İZSU Genel Müdürlüğünce söz konusu taşınmazda özel okul açılmasının uygun bulunmamasına rağmen rapor ekinde yer alan belgeler ve özellikle Google Earth çıktısındaki görüntülerin değerlendirilmesi neticesinde 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 3. ve 4. maddesinde, Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 5. ve 6. maddesinde ve Özel Öğretim Kurumları Standartlar Yönergesi'nin 1-19. maddesinde yer alan şartların yerine getirilmesi nedeniyle bahsi geçen özel öğretim kurumlarının açılmasının uygun olduğu hususuna yer verildiği, bunun üzerine anılan özel öğretim kurumlarının açılmasında Valilikçe bir sakınca bulunmadığı hususunun İzmir Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nün ... tarihli ve ... sayılı yazısıyla Bakanlığa bildirildiği, anılan özel öğretim kurumlarına Milli Eğitim Bakanlığınca 07/05/2014 tarihli kurum açma izninin verilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti uyruklu gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişiler tarafından açılacak özel öğretim kurumlarına kurum açma izni verilmesi, bu kurumların eğitim-öğretim, yönetim, denetim, gözetim ve personel çalıştırılmasına ilişkin usul ve esaslar 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nda kurala bağlanmış olup; anılan Kanunu dayanak almak suretiyle yürürlüğe giren Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği ve Özel Öğretim Kurumları Standartlar Yönergesi'nde de her derece ve türdeki özel öğretim kurumlarının açılış ve işleyişiyle ilgili usul ve esaslara yer verilmiştir. Yukarıda yer verilen Kanun hükümlerinin değerlendirilmesi neticesinde; bir kurumda öğretime başlayabilmek için kurum açma izni alınmasının zorunlu olduğu, izin başvurularının ilgili millî eğitim müdürlüğüne yapılacağı, okullar dışındaki kurumlara Valilikçe kurum açma izni verileceği, valilikçe açılması uygun görülen okullara ilişkin başvuruların ise kurum açma izni verilmek üzere Milli Eğitim Bakanlığı'na gönderileceği anlaşılmaktadır. Diğer yandan; içme ve kullanma suyu temin edilen ve edilecek olan yer üstü ve yer altı suyu kaynaklarının evsel, endüstriyel, tarımsal, hayvancılık gibi her tür faaliyetten kaynaklanan atık sular ile kirlenmesini önlemek için, bu kaynakların koruma alanlarında alınacak tedbirlerle toplum sağlığının korunması amacıyla yürürlüğe giren İzmir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü Su Havzaları Koruma Yönetmeliği'nde, orta mesafeli ve uzun mesafeli koruma alanlarında ticari niteliği olmayan ve yatılı olmayan temel eğitim tesislerine İZSU Yönetim Kurulu’nca uygun görüldüğü taktirde izin verilebileceği düzenlemesine yer verilmiştir. Davalı idarece 5580 sayılı Kanun uyarınca dava konusu işlemin tesisi yönünden Milli Eğitim Bakanlığı'nın yetkili olduğu ve İZSU Genel Müdürlüğünce yetki alanının dışına çıkılarak bir eğitim kurumunun açılışı konusunda görüş verildiği ileri sürülmekte ise de; özel öğretim kurumlarının açılış ve işleyişine ilişkin genel kuralların, 5580 sayılı Kanun ve bu Kanun uyarınca yürürlüğe giren düzenleyici işlemler ile belirlenmiş olması farklı mevzuatlarda yer alan özel düzenlemelerin dikkate alınmayacağı anlamına gelmemektedir. Bu bağlamda; orta mesafeli ve uzun mesafeli koruma alanlarında açılacak eğitim tesisleri yönünden Su Havzaları Koruma Yönetmeliği'nde yer alan özel düzenlenmenin dikkate alınması gerektiği açıktır. Somut olayda; İzmir Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü'nün ... tarihli ve ... sayılı yazısı ile Özel Nesan Eğitim Kurumlarının açılması konusunda İZSU Genel Müdürlüğü'nün görüşünün talep edildiği, İZSU Genel Müdürlüğü'nün ... tarihli ve ... sayılı yazısında anılan eğitim kurumlarının açılacağı taşınmazın Tahtalı Barajı uzun mesafeli koruma alanında ve 1/25000 ölçekli İzmir Büyükşehir Bütünü Çevre Düzen Planına göre depolama alanı leke kararı getirilen alanda kaldığı ve Su Havzaları Koruma Yönetmeliği'nin 3.17. maddesi uyarınca yerleşik nüfusun ihtiyacına izin verecek ticari niteliği olmayan temel eğitim tesislerine izin verilebileceği gerekçesiyle olumsuz görüş verildiği anlaşılmaktadır. Bu aşamada; Su Havzaları Koruma Yönetmeliği'nde yer alan " ticari niteliği bulunmayan temel eğitim tesisi" ifadesinden ne anlaşılması gerektiği önem arz etmektedir. Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde; resmi veya özel öğretim kurumu farketmeksizin eğitim ve öğretim kurumlarının faaliyet alanlarının "eğitim, öğretim, araştırma ve inceleme ile ilgili faaliyetler" olduğu, eğitim ve öğretimin Devletin gözetim ve denetimi altında yapılacağı, özel ilk ve orta dereceli okulların bağlı olduğu esasların kanunla düzenleneceği, bu kapsamda gerçek kişiler, özel hukuk tüzel kişileri veya özel hukuk hükümlerine göre yönetilen tüzel kişiler tarafından açılacak özel öğretim kurumlarının kuruluş ve işleyişine ilişkin esasların 5580 sayılı Kanun'da düzenlendiği, bu Kanun kapsamında açılan özel öğretim kurumlarında da eğitim ve öğretimin 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nda ifade edilen Türk Millî Eğitimi'nin genel amaç ve temel ilkelerine uygun olarak yürütüleceği anlaşılmaktadır. Bu itibarla; özel öğretim kurumlarının faaliyet alanının "eğitim ve öğretim" ile sınırlandırıldığı, anılan kurumların eğitim ve öğretim hizmetini devletin gözetimi altında yürüteceği ve bu kurumların faaliyetlerini sadece kazanç sağlamak için düzenleyemeyeceği anlaşılmakla birlikte; özel öğretim kurumlarının her yıl mevzuata uygun olarak ilan edilen öğrenim ücreti mukabilinde eğitim hizmet verdiği de dikkate alındığında anılan hususların bu kurumların ticari niteliğini ortadan kaldırmadığı, Su Havzaları Koruma Yönetmeliği'nde yer alan "ticari niteliği bulunmayan temel eğitim tesisi" ifadesi ile özel öğretim kurumlarının kastedilmediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu durumda; İZSU Genel Müdürlüğünce Su Havzaları Koruma Yönetmeliği'nin 3.17. maddesi uyarınca yerleşik nüfusun ihtiyacına izin verecek ticari niteliği olmayan temel eğitim tesislerine izin verilebileceği gerekçesiyle anılan kurumların açılması yönünden olumsuz görüş verilmesine rağmen tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uyarlık, temyize konu İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle; .... İdare Mahkemesinin temyize konu kararının bozulmasına, dosyanın yeniden bir karar verilmek üzere anılan Mahkemeye gönderilmesine, bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (onbeş) gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 19/09/2024 tarihinde oyçokluğu ile karar verildi. KARŞI OY : (X)- İdare ve vergi mahkemeleri tarafından verilen kararların temyiz yolu ile incelenip bozulabilmeleri 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesinin 1. fıkrasında yazılı nedenlerin bulunmasına bağlıdır. İdare Mahkemesince verilen karar ve dayandığı gerekçe usul ve kanuna uygun olup, bozulmasını gerektiren bir neden bulunmadığından, temyiz isteminin reddi ile anılan kararın onanması gerektiği görüşüyle çoğunluk kararına katılmıyorum.