Danıştay Kararı · E. 2023/9382 · K. 2024/3760

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2023/9382 E.  ,  2024/3760 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2023/9382 Karar No : 2024/3760 DAVACI : ... Ticaret Anonim Şirketi VEKİLİ: Av. ... DAVALI: ... Genel Müdürlüğü VEKİLİ: ... DAVANIN KONUSU: 31/12/2013 tarih ve 28868 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren, Türkiye Radyo Televizyon Kurumu Mali Denetçi Yönetmeliği'nin 32. Maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan "İmalatçı ve ithalatçı mükelleflerin kuruma ödemeleri gereken bandrol ücretlerini tam ve zamanında ödeyip ödemediklerinin tespiti amacıyla, bandrole tabi cihazın alım satımı ile sınırlı olmak üzere defter ve belgeleri üzerinde sınırlı inceleme yapmak." hükmünün ve 55. maddesindeki "Bu Yönetmelik hükümlerini Türkiye Radyo Televizyon Kurumu Genel Müdürü yürütür." hükmünün iptali istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Davada, Danıştay Onuncu Dairesince verilen 09/09/2021 tarih ve E:2017/3706, K:2021/3978 sayılı karar ile; 31/12/2013 tarih ve 28868 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Mali Denetçiliği Yönetmeliği'nin 32. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi ile 55. maddesinin iptali istemiyle açılan davanın reddine karar verilmiştir. Davacı tarafından kararın, temyiz edilmesi üzerine; Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 08/06/2022 günlü, E:2022/410, K:2022/2091 sayılı kararı ile; "Kurum denetim elemanlarının, imalatçı ve ithalatçı mükelleflerin Kuruma ödemeleri gereken bandrol ücretlerini tam ve zamanında ödeyip ödemediklerinin tespiti amacıyla bandrole tabi cihazların alım satımı ile sınırlı da olsa; söz konusu mükelleflerin defter ve belgeleri üzerinde inceleme yapabilecekleri yönünde yasal bir düzenleme bulunmadığı" gerekçesiyle dava konusu Yönetmeliğin 55. maddesine ilişkin kısmının onanmasına, 32. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendine ilişkin kısmının ise bozulmasına karar verilmiş ve yeniden bir karar verilmek üzere dosya Dairemize gönderilmiştir. DAVACININ İDDİALARI : Davacı tarafından, 3093 sayılı Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Gelirleri Kanunu'nun 10. maddesinin 2. fıkrasında bu Kanunun uygulaması ile ilgili olarak; ( ...) imalatçı, ithalatçı ve ihracatçıların (...) denetimlerinin TRT Kurumunun talebi üzerine 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 135. maddesinde belirtilen incelemeye yetkililer tarafından yapılacağı ve sonucunun Kuruma bildirileceği hükmünün yer aldığı, buna karşın dava konusu Yönetmeliğin 32. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan ithalatçı ve imalatçıları bandrol yükümlülüğü yönünden inceleme yetkisinin davalı idarenin kendi bünyesinde bulunan mali denetçilere devredilmesine yönelik düzenlemenin anılan Kanun maddesi hükmüne aykırı olduğu, Kanunda dayanağı olmayan bir hususta, Yönetmelikle kural ihdas edilmesinin hukuka açıkça aykırılık teşkil ettiği, 3093 sayılı Kanun'un "Yürütme" başlıklı 12. maddesinde, "Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür." hükmünün yer aldığı, Bakanlar Kuruluna verilen yetkinin TRT Genel Müdürüne devredilmesinin de usul ve kanuna aykırı olduğu belirtilerek, dava konusu düzenlemelerin iptalinin gerektiği ileri sürülmektedir. DAVALININ SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, 3093 sayılı Kanun'un 10. maddesinin 2. fıkrasında yer verilen; "Bu Kanunun uygulanması ile ilgili olarak, bandrole tabi cihazları, satın alan, devralan, toptan veya perakende satışını yapan firmalar ile bu cihazları kullananların kontrol ve denetimleri Kurumun görevlendireceği denetim elemanlarınca yapılır." hükmü uyarınca, denetim işleminin TRT Kurumu denetçileri tarafından yapılmasının esas olduğu, Vergi Usul Kanunu'nun 135. maddesinde belirtilen incelemeye yetkili kişiler tarafından inceleme yapılmasının ise ancak kurumun ihtiyaç duyması ve talebi üzerine mümkün olduğu, başka deyişle, imalatçı, ithalatçı ve ihracatçıların denetiminin, vergi denetim elemanlarınca yapılmasına yönelik kanun hükmünün, bir zorunluluk içermediği, 3093 sayılı Kanun'un 10. maddesinin 1. fıkrasının 1. cümlesinde yer alan "Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar ile beyanname, bandrol ve etiketler ile ilgili diğer hususlar Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu tarafından tesbit edilir." hükmü karşısında, Yönetmeliğin 55. maddesinde hukuka aykırılık bulunmadığı, haksız ve hukuki dayanağı olmayan davanın reddi gerektiği savunulmaktadır. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ: ... DÜŞÜNCESİ : 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 49. maddesinin 4. fıkrasında, Danıştayın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davaların temyizen incelenmesinde bu madde ile ısrar hariç 50. madde hükümlerinin kıyasen uygulanacağı hüküm altına alınmış olup, bu itibarla İdare Dava Daireleri Kurulu bozma kararına uyularak ayrıca Yönetmeliğin 32. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan düzenlemenin, üst norm olan kanun hükmüne açıkça aykırı olduğu görüldüğünden iptaline karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. DANIŞTAY SAVCISI: ... DÜŞÜNCESİ : 31/12/2013 tarih ve 28868 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Mali Denetçiliği Yönetmeliği'nin 32. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi ile 55. maddesinin iptali istemiyle açılan davanın reddi yolunda verilen Danıştay Onuncu Dairesinin 09/09/2021 tarih ve E:2017/3715, K:2021/3979 sayılı kararın temyiz edilmesi üzerine Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 22/09/2022 günlü, E:2022/1095, K:2022/2565 sayılı kararıyla dava konusu Yönetmeliğin 32. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendine ilişkin kısmının bozulduğu anlaşıldığından, bozma kararı uyarınca dava konusu Yönetmeliğin 32. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi yönünden dosyanın esası incelendi: 2954 sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunu'nun dava konusu düzenlemelerin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle "Personel işlemleri ve personel hizmet tanımları" başlıklı 56. maddesinde, "Türkiye Radyo - Televizyon Kurumu personelinin işe alınmasındaki usul, şartlar, atanma, terfi, nakil, işe son verme, disiplin cezaları ve sicil ile ilgili konuları personel yönetmeliğinde düzenlenir. Kurum hizmetlerinin tanımı, bu hizmetlere atanacaklarda aranacak özel nitelikler ve atama şartları bir yönetmelik ile düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir. Bu düzenlemeye dayanılarak hazırlanan Türkiye Radyo - Televizyon Kurumu Mali Denetçiliği Yönetmeliği 31/12/2013 günlü ve 28868 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Anılan Yönetmeliğin dava konusu "Mali denetçilerin görev ve yetkileri" başlıklı 32. maddesinin (b) bendinde; "İmalatçı ve ithalatçı mükelleflerin Kuruma ödemeleri gereken bandrol ücretlerini tam ve zamanında ödeyip ödemediklerinin tesbiti amacıyla, bandrole tabi cihaz alımı satımı ile sınırlı olmak üzere defter ve belgeleri üzerinde sınırlı inceleme yapmak" hükmüne yer verilmiştir. 3093 sayılı Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Gelirleri Kanunu'nun 10. maddesinde, "Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar ile beyanname, bandrol ve etiketler ile ilgili diğer hususlar Türkiye Radyo - Televizyon Kurumu tarafından tesbit edilir. Bu Kanunun uygulanması ile ilgili olarak, bandrole tabi cihazları, satın alan, devralan, toptan veya perakende satışını yapan firmalar ile bu cihazları kullananların kontrol ve denetimleri Kurumun görevlendireceği denetim elemanlarınca yapılır ve tespit edilen bandrolsüz her bir cihaz için Kurumca bu Kanunun 6 ncı maddesindeki hükümler uygulanır. İmalatçı, ithalatçı ve ihracatçıların, Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. ve Türkiye Elektrik Üretim-İletim A.Ş. ile bu kuruluşların dışında kanunla elektrik üretimi ile iletimi tesisleri kurmaya ve işletmeye, dağıtım ve ticaretini yapmaya yetkili kılınan diğer kurum, kuruluş ve işletmelerin denetimleri, Türkiye Radyo-Televizyon Kurumunun talebi üzerine 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 135 inci maddesinde belirtilen incelemeye yetkililer tarafından yapılır ve sonuçları Kuruma bildirilir." hükümleri bulunmaktadır. 3093 sayılı Kanunun 10. maddesinde; bu Kanunun uygulanması ile ilgili olarak, bandrole tabi cihazları satın alan, devralan, toptan veya perakende satışını yapan firmalar ile bu cihazları kullananların kontrol ve denetimlerinin Kurumun görevlendireceği denetim elemanlarınca yapılacağı ve tespit edilen bandrolsüz her bir cihaz için Kurumca bu Kanunun 6. maddesindeki hükümlerin uygulanacağının kurala bağlanmış olduğu dikkate alındığında, Kurum denetim elemanlarının denetim yetkilerinin, imalatçı ve ithalatçı mükelleflerin Kuruma ödemeleri gereken bandrol ücretlerini tam ve zamanında ödeyip ödemediklerinin tespiti ile sınırlı olduğu, söz konusu mükelleflerin defter ve belgeleri üzerinde inceleme yapabilecekleri yönünde bir yetkilerinin bulunmadığı sonucuna varıldığından, Kurum denetim elemanlarının, imalatçı ve ithalatçı mükelleflerin Kuruma ödemeleri gereken bandrol ücretlerini tam ve zamanında ödeyip ödemediklerinin tespiti amacıyla bandrole tabi cihazların alım satımı ile sınırlı da olsa; söz konusu mükelleflerin defter ve belgeleri üzerinde inceleme yapabilecekleri yönünde yasal bir düzenleme bulunmadığı dikkate alındığında, yasal dayanağı olmayan bir yetkinin Kurum denetim elemanlarınca kullanılması sonucunu doğuran dava konusu Yönetmeliğin 32. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde hukuka uygunluk bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, dava konusu Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Mali Denetçiliği Yönetmeliği'nin 32. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin iptaline karar verilmesi gerektiği, düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, davanın görüldüğü Danıştay Onuncu Dairesince verilen 09/09/2021 tarih ve E:2017/3706, K:2021/3978 sayılı davanın reddine ikişkin kararın temyiz edilmesi üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'nun 08/06/2022 günlü, E:2022/410, K:2022/2091 sayılı bozma kararına uyularak, bozulan kısım yönünden ve Danıştay Başkanlık Kurulunun 19/07/2023 tarih ve 2023/33 sayılı iş bölümüne ilişkin kararı uyarınca Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: İLGİLİ MEVZUAT : 2954 sayılı Türkiye Radyo ve Televizyon Kanunu'nun dava konusu düzenlemelerin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan haliyle "Personel işlemleri ve personel hizmet tanımları" başlıklı 56. maddesinde; "Türkiye Radyo - Televizyon Kurumu personelinin işe alınmasındaki usul, şartlar, atanma, terfi, nakil, işe son verme, disiplin cezaları ve sicil ile ilgili konuları personel yönetmeliğinde düzenlenir. Kurum hizmetlerinin tanımı, bu hizmetlere atanacaklarda aranacak özel nitelikler ve atama şartları bir yönetmelik ile düzenlenir." hükmünü amirdir. 3093 sayılı Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Gelirleri Kanunu'nun 10. maddesinde ise; "Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar ile beyanname, bandrol ve etiketler ile ilgili diğer hususlar Türkiye Radyo - Televizyon Kurumu tarafından tespit edilir. Bu Kanunun uygulanması ile ilgili olarak, bandrole tabi cihazları, satın alan, devralan, toptan veya perakende satışını yapan firmalar ile bu cihazları kullananların kontrol ve denetimleri Kurumun görevlendireceği denetim elemanlarınca yapılır ve tespit edilen bandrolsüz her bir cihaz için Kurumca bu Kanunun 6 ncı maddesindeki hükümler uygulanır. İmalatçı, ithalatçı ve ihracatçıların, Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş. ve Türkiye Elektrik Üretim-İletim A.Ş. ile bu kuruluşların dışında kanunla elektrik üretimi ile iletimi tesisleri kurmaya ve işletmeye, dağıtım ve ticaretini yapmaya yetkili kılınan diğer kurum, kuruluş ve işletmelerin denetimleri, Türkiye Radyo-Televizyon Kurumunun talebi üzerine 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 135 inci maddesinde belirtilen incelemeye yetkililer tarafından yapılır ve sonuçları Kuruma bildirilir." hükmüne yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Dava konusu Yönetmelik kısmının incelenmesinden, dayanağı alınan 3093 sayılı Kanun'un 10. maddesinin 2. fıkrasında; bu Kanun'un uygulanması ile ilgili olarak, bandrole tabi cihazları satın alan, devralan, toptan veya perakende satışını yapan firmalar ile bu cihazları kullananların kontrol ve denetimlerinin Kurumun görevlendireceği denetim elemanlarınca yapılacağı ve tespit edilen bandrolsüz her bir cihaz için Kurumca bu Kanun'un 6. maddesindeki hükümlerin uygulanacağının kurala bağlandığı dikkate alındığında, Kurum denetim elemanlarının denetim yetkilerinin, imalatçı ve ithalatçı mükelleflerin Kuruma ödemeleri gereken bandrol ücretlerini tam ve zamanında ödeyip ödemediklerinin tespiti ile sınırlı olduğu, söz konusu mükelleflerin defter ve belgeleri üzerinde inceleme yapabilecekleri yönünde bir yetkilerinin bulunmadığı sonucuna varılmaktadır. Bu durumda, Kurum denetim elemanlarının, imalatçı ve ithalatçı mükelleflerin Kuruma ödemeleri gereken bandrol ücretlerini tam ve zamanında ödeyip ödemediklerinin tespiti amacıyla bandrole tabi cihazların alım satımı ile sınırlı da olsa; söz konusu mükelleflerin defter ve belgeleri üzerinde inceleme yapabilecekleri yönünde yasal bir düzenleme bulunmadığı dikkate alındığında, yasal dayanağı olmayan bir yetkinin Kurum denetim elemanlarınca kullanılması sonucunu doğuran dava konusu Yönetmeliğin 32. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinde yer alan; "İmalatçı ve ithalatçı mükelleflerin Kuruma ödemeleri gereken bandrol ücretlerini tam ve zamanında ödeyip ödemediklerinin tespiti amacıyla, bandrole tabi cihaz alımı satımı ile sınırlı olmak üzere defter ve belgeleri üzerinde sınırlı inceleme yapmak" düzenleme kısmında hukuka uyarlık bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Dava konusu Yönetmeliğin 1. dava konusu Yönetmeliğin dava konusu Türkiye Radyo-Televizyon Kurumu Mali Denetçiliği Yönetmeliği'nin 32. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendinin İPTALİNE, 2.Dava ve temyiz aşamasında yapılan ve ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ... TL yargılama giderinin davadaki haklılık oranı dikkate alınarak yarısı olan ... TL tutarının davacı üzerinde bırakılmasına, diğer yarısı olan ... TL tutarın davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 3. Karar tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ... TL vekâlet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 4. Posta giderleri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine, 5. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen otuz (30) gün içinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu nezdinde temyiz yolu açık olmak üzere, 05/06/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.