Danıştay Kararı · E. 2024/1166 · K. 2024/3573

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2024/1166 E.  ,  2024/3573 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2024/1166 Karar No : 2024/3573 TEMYİZ EDEN (DAVACI) :... VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Valiliği VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel mevkiinde yapılması planlanan "Tehlikesiz Atık Toplama Ayırma Tesisi" projesi ile ilgili olarak Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yönetmeliği kapsamında değerlendirme yapılması amacıyla yapılan başvurunun ... Belediye Başkanlığının görüşü doğrultusunda uygun görülmemesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı ... Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü işleminin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; bakılan davada, her ne kadar davacı tarafından, iş yerine ait iş yeri açma ve çalışma ruhsatının hukuken geçerli olduğu, taşınmazın tarla olan vasfını katlı betonarme ticari amaçlı depo ve tarlası olarak değiştirildiği, taşınmazı satın aldığı tarihten işletmesini kurduğu tarihe kadar geçen süreçte yapmış olduğu tüm işlemlerin bizzat belediye tarafından kontrol edildiği, kendisine sırasıyla İnşaat Ruhsatı, Genel İskan Belgesi, Yapı Kullanma İzin Belgesi, İşyeri Açma ve Çalıştırma Belgesi ile 2018-20 nolu Tehlikesiz Atıklar Toplama/Ayırma Belgelerinin verildiği ileri sürülmekte ise de; tesis faaliyet konusuna göre davacının 09/10/2021 tarihinde yayımlanan Atık Ön İşlem ve Geri Kazanım Tesislerinin Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik hükümlerini yerine getirmekle yükümlü olduğu, ilgili Yönetmeliğin 8/b maddesine göre tesisin Çevre İzin ve Lisans belgesi alması gerektiği, davacının da tesis projesinin 2872 sayılı Çevre Kanunu çerçevesinde çıkarılan ÇED Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda değerlendirilmesi için başvuruda bulunduğu, bu nedenle davacı tarafından alındığı belirtilen izin ve belgelerin 2021 tarihinde yayımlanan Yönetmelikte yer alan yükümlülükleri kaldırmayacağından davacının bu itirazlarına itibar edilmediği, davacının tesis projesinin 2872 sayılı Çevre Kanunu çerçevesinde çıkarılan ÇED Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda değerlendirilmesine ilişkin başvurusunun ... Belediye Başkanlığının "İlçemiz Koyuncu Mahallesi, ... ada, ... parsel numaralı taşınmaz yürürlükte olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında tarımsal niteliği korunacak alan olarak ayrılmıştır." şeklindeki görüşü doğrultusunda uygun görülmediği, bu kapsamda Mahkemenin 07/02/2024 tarihli ara kararıyla ... Büyükşehir Belediyesinden ve ... Belediye Başkanlığından yürürlükte olan imar planlarında taşınmazın hangi fonksiyonda kaldığının sorulduğu, söz konusu ara karara karşı ilgili idarelerce verilen cevabi yazılarda taşınmazın gerek 1/5000 ölçekli Nazım İmar Planında gerekse de 1/1000 ölçekli Uygulama İmar Planında Tarımsal Niteliği Korunacak Alanda kaldığının belirtildiği görülmekle, 5403 sayılı Kanun gereğince imar planlarında tarımsal niteliği korunacak alan olarak ayrılan yerlerin izin alınmaksızın bu amaç dışında kullanılamayacağı ve gelinen süreçte tesis projesinin bulunduğu alanı kapsayan imar planlarında bu yönde bir değişiklik yapılmadığı gibi davacı tarafından bu yönde yapılan bir plan değişikliği teklifi yahut plana karşı açılmış bir dava da bulunmadığı anlaşılmıştır. Bu durumda, projenin yapılacağı taşınmazın imar planında Tarımsal Niteliği Korunacak Alanda kalması ve bu yerlerin tarımsal amaç dışında kullanılamayacağı anlaşılmakla, davacının tesis projesinin Çevre Kanunu çerçevesinde çıkarılan ÇED Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda değerlendirilmesi yönündeki başvurusunun, tesisin yürürlükte olan 1/1000 ölçekli uygulama imar planında tarımsal niteliği korunacak alan olarak ayrılan taşınmaz içerisinde kaldığı gerekçesiyle reddedilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir. Belirtilen gerekçelerle, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, kazanılmış haklarının ihlal edildiği, davacının iş yeri açma ve çalışma ruhsatının mevcut ve hukuken geçerli olduğu, nitekim ruhsat almak amacıyla ... Belediye Başkanlığına başvurulduğunda; taşınmazın bulunduğu yerin tarım alanı olduğu, bu haliyle amaçlanan ticari işin yapılamayacağı, cins tahsisi yapılması halinde ruhsat verilebileceğinin söylendiği, bu nedenle taşınmazın tarla vasfının katlı betonarme ticari amaçla depo ve tarlası olarak değiştirildiği, bu nedenle yapı ruhsatının ve inşaatın tamamlanması üzerine de yapı kullanma izin belgesinin verildiği, tehlikesiz atık toplama/ayırma belgesinin verilmesi ile ticari faaliyet gösterildiği, gelinen süreç itibarıyla davacının kazanılmış hakkının bulunduğu, dava konusu işlem ile idari istikrar ve hukuki güvenlik ilkesinin ihlal edildiği belirtilerek, Mahkeme kararının bozulması gerektiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Savunma verilmemiştir. TETKİK HÂKİMİ: ... DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü ile Mahkeme kararının aşağıda yer verilen gerekçe ile bozulması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE : MADDİ OLAY: Davacı adına "Temsil Çevre Danışmanlık ve Yazılım Ltd. Şti." tarafından ... İli, ... İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz üzerinde "tehlikesiz atık toplama ve ayırma" konusunda faaliyet gösterildiği belirtilerek, tesisin ... tarih ve 31907 sayılı Resmi Gazete'de yürürlüğe giren "ÇED Yönetmeliği" kapsamında değerlendirilmesi amacıyla 08/11/2023 tarihinde davalı idareye başvurulmuştur. 16/11/2023 tarihinde söz konusu başvuruya istinaden denetim yapılarak, tesisin kurulu ve faaliyette olduğu, sahada kağıt-karton-plastik atıkların toplama ayırma faaliyetinin yapıldığı, alanda 1 adet 60 tonluk kantarın, 1 adet 2,5 tonluk kantarın, 1 adet hurda pres makinesinin, 1 adet mobil yükleyicinin ve konveyör bant ekipmanlarının kurulu ve faaliyette olduğu hususları tespit edilmiştir. Sonrasında davalı idare tarafından 06/12/2023 tarihinde ... Belediye Başkanlığından söz konusu tesisle ilgili 1/1000 uygulama imar planı kapsamında görüşünün sorulduğu, anılan belediyenin ... tarih ve ... sayılı işlemiyle söz konusu taşınmazın 1/1000 ölçekli uygulama planında "Tarımsal Niteliği Korunacak Alan" kapsamında kaldığı yönünde görüş belirtilmesi üzerine, davalı idarece bu görüş dikkate alınarak, projenin uygun görülmediğine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlem tesis edilmiştir. Bunun üzerine, anılan işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez..." hükmüne yer verilmiştir. 29/07/2022 tarih ve 31907 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve dava konusu işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 4. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelikte geçen; ... ğ) Çevresel etki değerlendirmesi gerekli değildir kararı: Ek-2’deki listede yer alan çevresel etkileri ön inceleme ve değerlendirmeye tabi projelerin, çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucunda ilgili mer’i mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeyde olduğunun belirlenmesi üzerine, projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararını, ... i) Çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı: Çevresel etki değerlendirmesi raporu hakkında Komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararını, ... ifade eder." olarak tanımlanmış, 6. maddesinde; "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için; ÇED Başvuru Dosyasını ve ÇED Raporunu, Çevresel Etkileri Ön İnceleme ve Değerlendirmeye Tabi Projeleri için de Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdikleri taahhütlere uymakla yükümlüdürler. (2) Kamu kurum/kuruluşları, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesi sürecinde proje sahiplerinin veya Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşların isteyeceği konuya ilişkin her türlü bilgi, doküman ve görüşü vermekle yükümlüdürler. (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Ancak bu durum söz konusu teşvik, onay, izin ve ruhsat süreçlerine başvurulmasına engel teşkil etmez." kuralına, 5. maddesinde; "... (2) Bu Yönetmelik hükümlerine göre karar (ÇED Olumlu/ÇED Gerekli Değildir) tesis edilmeden önce; a) Projenin gerçekleştirilmesinin ilgili mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, ÇED süreci aşamasına bakılmaksızın sonlandırılır. ÇED sürecinin sonlandırıldığı Bakanlık ve il müdürlüğü internet sayfasından ilan edilir. ..." kuralına, 7. maddesinde; "(1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-1’deki listede yer alan projelere, b) "ÇED Gereklidir" kararı verilen projelere, c) Kapsam dışı değerlendirilen veya kanunen muafiyeti bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya alan genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesinin Ek-1’deki listede yer aldığı projelere, ÇED raporu hazırlanması zorunludur." kuralına, 15. maddesinde; (1) Bu Yönetmeliğin; a) Ek-2’deki listede yer alan projeler, b) Kapsam dışı değerlendirilen veya kanunen muafiyeti bulunan projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi Ek-2’deki listede belirtilen projeler, için proje tanıtım dosyası hazırlanması zorunludur." kuralına yer verilmiştir. Aynı Yönetmeliğin Ek-3 bölümünde; Çevresel Etki Değerlendirmesi Genel Formatının Bölüm VII Notlar, Kaynaklar ve Ekler kısmının 3. bendinde; "Proje için belirlenen yer ve alternatiflerinin varsa; çevre düzeni, nazım, uygulama imar planı, vaziyet planı veya plan değişikliği teklifleri." düzenlemesi ile Ek-4 bölümünde; Proje Tanıtım Dosyası Genel Formatının Bölüm VI: Notlar ve Kaynaklar ve Ekler kısmının 2. bendinde; "Proje alanı ve yakın çevresinin mevcut arazi kullanımını değerlendirmek için; yerleşim alanlarının, ulaşım ağlarının, enerji nakil hatlarının, mevcut tesislerin ve Ek-5’te yer alan Duyarlı Yöreler Listesinde belirtilen diğer alanların (proje alanı ve yakın çevresinde bulunması halinde) yerlerine ilişkin verileri gösterir bilgiler 1/25000 ölçekli hâlihazır harita (çevre düzeni planı, nazım, uygulama imar planı, vaziyet planı veya plan değişikliği teklifleri, topografik harita) üzerine işlenerek kısaca açıklanması, jeoloji haritası ve depremsellik." düzenlemesi yer almıştır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME : Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden; proje sahipleri tarafından (Yönetmeliğin Ek-1 listesinde yer alan) ÇED sürecine tabi projeler için; ÇED başvuru dosyasının ve ÇED raporunun genel formatı, (Yönetmeliğin Ek-2 listesinde yer alan) Çevresel Etkileri Ön İnceleme ve Değerlendirmeye Tabi Projeleri için de Proje Tanıtım Dosyasının (PTD) genel formatı esas alınarak ÇED başvuru dosyası veya PTD'nin hazırlanması gerektiği, ÇED başvuru dosyasına veya PTD'ye varsa çevre düzeni, nazım, uygulama imar planı, vaziyet planı veya plan değişikliği tekliflerinin ekleneceği, Komisyon tarafından, ÇED başvuru dosyasının veya PTD'nin yeterli ve uygun olup olmadığı, yapılan incelemelerin, hesaplamaların ve değerlendirmelerin yeterli düzeyde veri, bilgi ve belgeye dayandırılıp dayandırılmadığı, projenin çevreye olabilecek etkilerinin kapsamlı bir şekilde incelenip incelenmediği, çevreye olabilecek olumsuz etkilerin giderilmesi için gerekli önlemlerin yer alıp almadığı hususlarında inceleme ve değerlendirme yapılacağı, Yönetmeliğe tabi projeler için "ÇED Olumlu" kararı veya "ÇED Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça proje için yatırıma başlanamayacağı ve ihale edilemeyeceği, proje sahibinin proje kapsamında verdiği taahhütlere uymakla yükümlü olduğu, Yönetmelik hükümlerine göre karar tesis edilmeden önce, projenin gerçekleştirilmesinin mevzuat bakımından uygun olmadığının tespiti halinde, aşamasına bakılmaksızın sürecin sonlandırılacağı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, ÇED sürecinin tamamlanmasından ve ilgili mevzuat uyarınca alınması zorunlu olan ruhsat, izin ve onay gibi gerekli izinler alındıktan sonra yatırımcı tarafından proje inşaatına başlanabileceği dikkate alındığında, proje alanının imar planlarına uygunluğunun, inşaata başlanabilmesi için gerekli olan ruhsat, izin ve onay gibi izinlerin verilmesi aşamasında değerlendirilmesi gereken bir husus olduğunun kabulü gerekmektedir. Uyuşmazlıkta; her ne kadar İdare Mahkemesince, projenin yapılacağı taşınmazın imar planında Tarımsal Niteliği Korunacak Alanda kalması ve bu yerlerin tarımsal amaç dışında kullanılamayacağı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de, ÇED kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemeyeceği, proje için yatırıma başlanamayacağı ve ihale edilemeyeceği dikkate alındığında, proje alanının imar planlarına uygunluğunun, inşaata başlanabilmesi için gerekli olan ruhsat, izin ve onay gibi izinlerin verilmesi aşamasında değerlendirilmesi gereken bir husus olduğu anlaşılmış olup, bu aşamada proje alanının imar planlarına uygunluğu yerine söz konusu projenin çevresel etkilerinin değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu durumda; davalı idarece söz konusu projenin ÇED Yönetmeliğinin eki Ek-1 veya Ek-2 kapsamında bir proje olup olmadığı, ÇED Yönetmeliği kapsamında bir proje ise ÇED başvuru dosyasının mı yoksa PTD'nin mi hazırlanacağı hususları ile hazırlanması gereken ÇED başvuru dosyasında (ve sonrasında ÇED raporunda) veya PTD'de projenin muhtemel çevresel etkileri ile bu etkilere karşı alınması taahhüt edilen önlemlere yer verilip verilmediği, verildi ise yeterli olup olmadığı yönlerinden değerlendirilmesi suretiyle karar verilmesi gerekirken, proje alanının imar planına uygun olmadığından bahisle, projenin yapılmasının da uygun olmadığına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. Öte yandan, işbu kararın; projenin yapılmasının uygun görülmemesine, diğer bir ifadeyle, ÇED sürecinin sonlandırılmasına yönelik işlemin iptaline ilişkin olduğu, davaya konu projeye doğrudan ÇED Gerekli Değildir veya ÇED Olumlu kararı verilmesi sonucunu doğurmayacağı açık olup, davalı idarece projenin, çevreye etkilerinin değerlendirilmesi suretiyle çevresel etki değerlendirmesi sürecinin işletileceği tabiidir. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1.Temyiz isteminin kabulüne, 2.Temyize konu ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA; 2577 sayılı Kanun'un 20/A-2(i) maddesi uyarınca dava konusu işlemin İPTALİNE, 3. Davacı tarafından yapılan ve aşağıda dökümü gösterilen toplam...-TL yargılama giderinin ve hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen ...TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 4.Mahkeme aşamasında kullanılmayan ...TL yürütmenin durdurulması harcının ve isteği halinde artan posta avansının davacıya iadesine, 5.Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 6. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, kesin olarak, 30/05/2024 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi. (X) KARŞI OY : Temyize konu İdare Mahkemesi kararında; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinin 2. fıkrasında sayılan bozma nedenlerinden hiçbirisi bulunmadığından, Mahkeme kararının onanması gerektiği oyu ile aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.