Danıştay Kararı · E. 2024/1554 · K. 2024/3285

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2024/1554 E.  ,  2024/3285 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No:2024/1554 Karar No:2024/3285 TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... VEKİLLERİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Belediyesi (E-Tebligat) VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: "Rezerv Yapı Alanı"nda bulunmakta iken 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında 15/03/2023 tarihinde Hazine tarafından Çumra Belediyesi'ne devredilen Konya ili, Çumra ilçesi, ... Mahallesi ... ada ... parsel sayılı taşınmazın 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca açık teklif usulüyle satışına ilişkin 15/11/2023 tarihli ihalenin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; 2886 sayılı Kanun uyarınca gerçekleştirilecek ihalelerde de idarenin rekabet ve açıklık ilkesine uymasının zorunlu olduğu, kanun koyucu tarafından rekabet ilkesinin gerçekleşebilmesi için ihalenin 17. madde uyarınca ilanı yeterli olmakla birlikte taşınmazın işgalcisine, taşınmazı satın alma talebinde bulunan kişilere veya paydaşlarına ihale ilanının tebliğ edilmesinin ihale usulü açısından gerekli görülmediği, ancak Hazine'ye ait taşınmazların satışında ihale ilanının varsa taşınmazı satın almak isteyen, işgalcisi ve hissedarına da tebliğ edilmesi Millî Emlak Genel Müdürü tarafından, ihalede rekabetin ve ihaleye katılımın artırılması amacıyla, 2008/3 sıra numaralı Genelge ile zorunlu tutulmakla birlikte söz konusu Genelge'nin 2886 sayılı Kanun hükümlerine göre satışa çıkarılan Hazine'ye ait taşınmazların ihalesine ilişkin olduğu, her ne kadar davaya konu taşınmaz 2886 sayılı Kanun hükümleri uyarınca ihaleye çıkartılmış ise de söz konusu taşınmazın mülkiyetinin Çumra Belediyesi'ne ait olduğu, dolayısıyla Hazine'ye ait olmayan taşınmazlara ilişkin Genelge hükümlerinin uygulanmasının mümkün olmadığı, uyuşmazlık konusu ihalenin 2886 sayılı Kanun'a uygun şekilde yürütülerek ilan edildiği ve ihalenin iptalini gerektirecek bir hususun bulunmadığı anlaşıldığından dava konusu ihalede hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, ihale konusu taşınmazın dedesi ...'den beri yaklaşık 80 yıldır ikamet ve tarım amaçlı kullanılagelen bir taşınmaz olduğu, geçmiş yıllarda ecrimisil ödendiği, 4706 sayılı Kanun'un 5. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılan devirlerde de 4706 sayılı Kanun'un uygulanacağı ve yapı sahibinin öncelikli alım hakkı bulunduğu, bu nedenle bildirimde bulunulması gerektiği, satış ilanında taşınmazın "kerpiç ev, avlu ve arsa işgalli" olduğuna dair şerh düşülmesine, taşınmazın aboneliklerinin kendi üzerine kayıtlı olmasına karşın davacıya bildirimde bulunulmaksızın taşınmazın dava dışı üçüncü bir kişiye satıldığı, dava konusu taşınmaz üzerinde fuzuli şagil olduğu, ilgili genelgeye göre fuzuli şagile ihale gün ve saatini bildirir tebliğ gerektiği, ayrıca dava konusu taşınmazın Hazine tarafından 6306 sayılı Kanun kapsamında davalı idareye devredildiği ve taşınmazın devir amacının dışında kullanılamayacağının tapuya şerh düşülmüş olduğu, dolayısıyla taşınmazın devir amacı dışında satışa çıkarılmasının usulsüz ve hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, Maliye Hazinesi mülkiyetinde iken "Rezerv Yapı Alanı"nda bulunan davaya konu taşınmazın 6306 sayılı Kanun'un 3. maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendi uyarınca 15/03/2023 tarihinde Belediye Başkanlığı'na devredilerek elde edilecek gelirin, 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılacak dönüşüm uygulamalarında kullanılması için taşınmazın satış iş ve işlemlerini yürütmek üzere 6306 sayılı Kanun'un 6. maddesinin onikinci fıkrası uyarınca Belediye Başkanlığı'nın yetkilendirildiği, davacı tarafından Belediye'ye ecrimisil ve benzeri ad altında kullanıma dair herhangi bir ödeme yapılmadığı, dava dilekçesinde atıfta bulunulan 2008/3 Sıra Numaralı Genelge'de açıkça Hazine'ye ait taşınmazlarla ilgili ifadelere yer verildiği, oysa davaya konu ihale ile satılan taşınmazın her ne kadar 6306 sayılı Kanun kapsamında Hazine'den Belediye'ye devredilmişse de taşınmazın mülkiyetinin Belediye'ye ait olduğu, bu nedenle davaya konu taşınmazın 2886 sayılı Kanun uyarınca ihale ile satışı yoluna gidildiği, davaya konu taşınmazın da bulunduğu Karkın Mahallesi'nde kayıtlı 47 adet taşınmazın aynı gün ihalesinin yapıldığı, küçük bir yer olan Karkın Mahallesi'nde çok sayıda taşınmazın satışı için aynı anda ilana çıkılması ve sesli ve görsel tüm imkanlar kullanılarak taşınmazların satışının ilanı yapılmasına karşın Karkın Mahallesi'nde ikamet eden davacının davaya konu ihaleden haberinin olmamasının hayatın olağan akışına uygun düşmediği, mevzuatın gerektirdiği işlemlerin yapıldığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: ESAS YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY : Konya ili, Çumra ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel sayılı taşınmaz, "Rezerv Yapı Alanı"nda bulunmakta iken 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında 15/03/2023 tarihinde Hazine tarafından tapuya konulan "Bu taşınmazın mükiyeti Hazineye ait iken 6306 sayılı Afet Riski Afındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun amaçlarında kullanılmak üzere bedelsiz olarak Çumra Belediyesine devredilmiştir. Bu taşınmaz devir amacı dışında kullanılamaz. Devir amacına uygun olarak kullanılmaması halinde devralan kamu idaresinin, gerçek ve tüzel kişilerin muvafakatine veya herhangi bir hükme gerek olmaksızın bedelsiz olarak ve resen tapuda Hazine adına tescil edilir." şerhi ile Çumra Belediyesi'ne devredilerek elde edilecek gelirin, 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılacak dönüşüm uygulamalarında kullanılması için taşınmazın satış iş ve işlemlerini yürütmek üzere 6306 sayılı Kanun'un 6. maddesinin onikinci fıkrası uyarınca Çumra Belediye Başkanlığı yetkilendirilmiş, söz konusu taşınmazın 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca 15/11/2023 tarihinde gerçekleştirilen ihale ile satılması üzerine taşınmaz üzerinde fuzuli şagil olduğunu iddia eden davacı tarafından ihalenin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 31/05/2012 tarih ve 28309 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un "Amaç" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanunun amacı; afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemektir."; "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Kanunun uygulanmasında; a) Bakanlık: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığını, b) İdare: Belediye ve mücavir alan sınırları içinde belediyeleri, bu sınırlar dışında il özel idarelerini, büyükşehirlerde büyükşehir belediyelerini ve Bakanlık tarafından yetkilendirilmesi hâlinde büyükşehir belediyesi sınırları içindeki ilçe belediyelerini, c) Rezerv yapı alanı: Bu Kanun uyarınca gerçekleştirilecek uygulamalarda (…) kullanılmak üzere, TOKİ’nin veya İdarenin talebine bağlı olarak veya resen Bakanlıkça belirlenen alanları, ... e) TOKİ: Toplu Konut İdaresi Başkanlığını, f) Başkanlık: Kentsel Dönüşüm Başkanlığını, ifade eder."; "Tespit, taşınmaz devri ve tescil" başlıklı 3. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Başkanlığın talebi üzerine; 28/12/1960 tarihli ve 189 sayılı Millî Savunma Bakanlığı İskân İhtiyaçları İçin Sarfiyat İcrası ve Bu Bakanlıkça Kullanılan Gayrimenkullerden Lüzumu Kalmıyanların Satılmasına Salâhiyet Verilmesi Hakkında Kanun ve 18/12/1981 tarihli ve 2565 sayılı Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu kapsamında bulunan yerler de dâhil olmak üzere, riskli alanlarda ve rezerv yapı alanlarında olup Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlardan; a) Kamu idarelerine tahsisli olanlar Cumhurbaşkanı kararıyla, b) Kamu idarelerine tahsisli olmayanlar, ilgili kamu idaresinin görüşü alınarak, Başkanlığa devredilir veya Başkanlığın talebi üzerine TOKİ’ye ve İdareye bedelsiz olarak devredilebilir."; "Uygulama işlemleri" başlıklı 6. maddesinin onikinci fıkrasında, "Bakanlık, bu Kanunda belirtilen iş ve işlemlere ilişkin olarak TOKİ’ye veya İdareye yetki devrine ve bu iş ve işlemlerden hangilerinin TOKİ veya İdare tarafından yapılacağını belirlemeye yetkilidir." kurallarına yer verilmiştir. 18/07/2001 tarih ve 24466 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe giren 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un "Satış bedelinin ödenmesi, satış bedelinden pay verilmesi, belediyelere devir" başlıklı 5. maddesinin altıncı fıkrasında, "Belediye ve mücavir alan sınırları içinde olup, Bakanlıkça tespit edilen, Hazineye ait taşınmazlardan, 30/3/2014 tarihinden önce üzerinde yapılanma olanlar; Hazine adına tescil tarihine bakılmaksızın öncelikle yapı sahipleri ile bunların kanunî veya akdi haleflerine satılmak ya da genel hükümlere göre değerlendirilmek üzere ilgili belediyelere bedelsiz olarak devredilir. Bu şekilde devredilen taşınmazlar, haczedilemez ve üzerinde üçüncü kişiler lehine herhangi bir sınırlı ayni hak tesis edilemez. Bu taşınmazlar belediyelerce öncelikle talepleri üzerine yapı sahipleri ile bunların kanunî veya akdi haleflerine, rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. Bu maddenin onbirinci fıkrası kapsamında Hazineye intikal eden yapı ve tesislerin satışında, yapı ve tesis bedeli yapı yaklaşık birim maliyet bedelinin yüzde beşi olarak hesaplanır. Bu suretle yapılacak satışlarda satış bedelinin tamamının peşin ödenmesi hâlinde yüzde yirmi, en az yarısının ödenmesi hâlinde yüzde on indirim uygulanır ve satış bedeli, en az yüzde onu peşin ödenmek üzere beş yıla kadar taksitlendirilebilir. Taksit tutarlarına kanunî faiz oranının yarısı uygulanır. Taksitle satışa esas bedel ile taksit süresi ve sayısını belirlemeye belediyeler yetkilidir. (Ek cümle: 8/4/2022-7394/15 md.) Bu kapsamda 6306 sayılı Kanuna göre yapılan satışlarda da bu fıkra hükümleri uygulanır." kuralı yer almaktadır. Maliye Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü'nün 11/02/2008 tarih ve 07019 sayılı 2008/3 Sıra No'lu Genelgesi'nde, "Bilindiği üzere; 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre satışa çıkarılan Hazine'ye ait taşınmazların ihale gün ve saati satın alma talebinde bulunanlara yazılı olarak bildirilmektedir. Bundan böyle, satın alma talebinde bulunanların yanı sıra taşınmazın varsa işgalcisine ve hissedarına da ihale gün ve saatinin bildirilmesi uygun görülmüştür. ..." kuralına yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Aktarılan mevzuat kurallarının birlikte değerlendirilmesinden, rezerv yapı alanının 6306 sayılı Kanun uyarınca gerçekleştirilecek uygulamalarda yeni yerleşim alanı olarak kullanılmak üzere, TOKİ’nin veya İdarenin talebine bağlı olarak veya re'sen Bakanlıkça belirlenen alanları ifade ettiği, rezerv yapı alanlarında olup Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazların Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Kentsel Dönüşüm Başkanlığı'nın talebi üzerine Başkanlığa veya Başkanlığın talebi üzerine TOKİ’ye ve İdareye bedelsiz olarak devredilebileceği, 4706 sayılı Kanun'un 5. maddesinin altıncı fıkrasında "Bu kapsamda 6306 sayılı Kanuna göre yapılan satışlarda da bu fıkra hükümleri uygulanır." şeklinde yer verilen açık atıf gereği 30/03/2014 tarihinden önce üzerinde yapılanma olup Hazine'ye ait iken 6306 sayılı Kanun kapsamında öncelikle yapı sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerine satılmak ya da genel hükümlere göre değerlendirilmek üzere ilgili belediyelere bedelsiz olarak devredilen taşınmazların öncelikle talepleri üzerine yapı sahipleri ile bunların kanunî veya akdi haleflerine, rayiç bedel üzerinden doğrudan satılacağı anlaşılmaktadır. Dosya içeriği bilgi ve belgelerden uyuşmazlık konusu taşınmazın "Rezerv Yapı Alanı"nda bulunmakta iken 6306 sayılı Kanun'un 3. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca 15/03/2023 tarihinde Hazine tarafından tapuya konulan "Bu taşınmazın mükiyeti Hazineye ait iken 6306 sayılı Afet Riski Afındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun amaçlarında kullanılmak üzere bedelsiz olarak Çumra Belediyesine devredilmiştir. Bu taşınmaz devir amacı dışında kullanılamaz. Devir amacına uygun olarak kullanılmaması halinde devralan kamu idaresinin, gerçek ve tüzel kişilerin muvafakatine veya herhangi bir hükme gerek olmaksızın bedelsiz olarak ve resen tapuda Hazine adına tescil edilir." şerhi ile Çumra Belediyesi'ne devredilerek elde edilecek gelirin, 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılacak dönüşüm uygulamalarında kullanılması için taşınmazın satış iş ve işlemlerini yürütmek üzere 6306 sayılı Kanun'un 6. maddesinin onikinci fıkrası uyarınca davalı Belediye'nin yetkilendirildiği, Belediye'nin bu yetki kapsamında 15/11/2023 tarihinde 2886 sayılı Kanun'un 45. maddesi uyarınca açık teklif usulüyle dava konusu taşınmazın aynı mahallede bulunan diğer 47 adet taşınmazla birlikte satış ihalesini gerçekleştirdiği görülmektedir. Bu kapsamda öncelikle ihale konusu taşınmazın satış usulünün belirlenmesi için 30/03/2014 tarihinden önce üzerinde yapılanma olup olmadığının tespiti gerekmekte olup UYAP/TAKBİS üzerinden alınan taşınmaza ait tapu kaydının "Bağ. Böl. Nitelik" kısmında yer verilen "Kerpiç Ev Ve Avlu Ve Arsa" şeklindeki kaydın taşınmaz üzerinde yapı bulunduğunu ortaya koyar nitelikte olduğu, ihale ilanında da "Taşınmazın Cinsi" kısmında "Kerpiç Ev, Avlu ve Arsa İşgalli" açıklamasına yer verilerek bu durum idarece de kabul edildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda söz konusu yapının hangi tarihte yapıldığı ve yapı sahibinin kim olduğunun tespiti gerekmekte olup davacı tarafından ihale konusu taşınmazın dedesi ...'den beri yaklaşık 80 yıldır ikamet ve tarım amaçlı kullanılagelen bir taşınmaz olduğu, taşınmaz üzerinde yapı olduğu, geçmiş yıllarda ecrimisilinin ödendiğinin iddia edilmiş ve dava dilekçesi ekinde söz konusu taşınmaza ait olduğu iddia edilen muhtelif tahsilat makbuzları (su, elektrik) ve ecrimisil ihbarnameleri sunulmuştur. Mahkeme'ce 12/01/2024 tarihli ara karar ile Çumra Kaymakamlığı'ndan (Milli Emlak Şefliği) dava konusu Konya ili, Çumra ilçesi, ... Mahallesi ... ada ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin ecrimisil işlem dosyası istenmiş, Çumra Kaymakamlığı'nca 17/01/2024 tarihli yazı ile ... Mahallesi ... ada ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin ecrimisil tahakkuku bulunmadığı yönünde cevap verilmiştir. Ancak davacı tarafından 05/02/2024 kayıt tarihli dilekçe ile söz konusu taşınmazda imar/parselasyon uygulaması yapıldığı, imar/parselasyon öncesi parsel numarasının ... olduğunun bildirilmesi üzerine Mahkeme'ce 26/01/2024 tarihli ara kararı ile bu kez ... Mahallesi ... parsel sayılı taşınmaza ilişkin kayıtlar davacıdan ve ilgili idarelerden istenmiştir. Söz konusu ara kararı cevabından ... parselin 6360 sayılı Kanun gereği tüzelkişiliği sona eren Karkın Belediyesi döneminde ifraz işlemi ile üç parçaya ayrıldığı anlaşılmış, Çumra Kaymakamlığı tarafından sunulan ... sayılı parsele ilişkin muhtelif tarihli ecrimisil ihbarnamelerinden ise taşınmaz üzerinde kerpiç ev ve avlu olduğu, işgalin veya tasarrufun 06/09/1989'da başladığı, ... oğulları ..., ..., ... ve ... ile ... oğlu ... (davacı) adına ecrimisil ihbarnameleri düzenlenmiş olduğu tespit edilmiştir. Dairemizce 02/07/2024 tarihli ara kararı ile taraflardan ihale konusu taşınmaza ilişkin olarak, güncel tapu durumu ve ecrimisil bilgileri ile 4706 sayılı Kanun kapsamında ön alım başvurusunda bulunulup bulunulmadığı sorulmuş, idarece davacı veya başka bir kişi tarafından önalım başvurusunda bulunulmadığı yönünde cevap verilmişken, davacı vekili tarafından "Müvekkil, dedesinden beri yıllardır işgalci bulunması, üzerine ev yapması, ağaçlar dikmesi sebebiyle ihale konusu taşınmazı üzerine devralmak istediği gerekçesiyle Belediye'ye gitmiştir. Yaptığı görüşmelerde Belediye yetkilileri, müvekkile "Bu arazilerin devrini sonra yapacağız, sana haber ederiz, sen oturuyorsun zaten" diyerek göndermişlerdir. Müvekkilin de herhangi bir yazılı başvuru yapma imkanı olmamıştır. Bu süreçten kısa bir süre sonra müvekkil, taşınmazın ihale ile satıldığını, alıcı ...'in kötü niyetli şekilde müvekkilin kullanımını bilmesine rağmen ilgili parsele ilişkin Belediye'ye başvuruda bulunduğunu ve ihaleye katılarak devraldığını öğrenmiştir. ... Ayrıca ihale konusu taşınmaza ilişkin yalnızca ... teklifte bulunmuştur. İhale sonrasında satışı öğrenen müvekkil, Belediye'ye ...'in devralmasına ilişkin olarak itiraz dilekçesi sunmuştur. ..." şeklinde beyanda bulunulmuştur. Bu durumda, 06/09/1989'dan beri üzerinde davacı ve/veya üst soyuna ait yapı bulunduğu sabit olan ihale konusu taşınmaz 6306 sayılı Kanun kapsamında Belediye'ye devredilmiş ise de 4706 sayılı Kanun'da yapılan atıf nedeniyle öncelikle talepleri üzerine yapı sahipleri ile bunların kanuni veya akdi haleflerine rayiç bedel üzerinden doğrudan satılması gerektiğinden, davalı idarece bu usul işletilmeksizin 2886 sayılı Kanun'un 45. maddesi uyarınca açık teklif usulüyle gerçekleştirilen dava konusu ihalede hukuka uygunluk, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davacının temyiz isteminin kabulüne; 2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE, 4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece ve temyiz yargılama giderleri toplamı ...-TL ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 5. Posta giderleri avansından artan tutarın ve istemi halinde ilk derece ve temyiz aşamasında kullanılmayan toplam ...-TL (....-TL) yürütmeyi durdurma harcının davacıya iadesine, 6. Dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine, 7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 12/09/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.