Danıştay Kararı · E. 2024/1674 · K. 2024/5742

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2024/1674 E.  ,  2024/5742 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No:2024/1674 Karar No:2024/5742 TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Sanayi ve Ticaret A.Ş. VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALILAR) : 1- ... Başkanlığı VEKİLİ : Av. ... 2- ... Hizmetleri ve Ticaret A.Ş. VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Mülkiyeti Toplu Konut İdaresi Başkanlığına ait İzmir ili, Çeşme ilçesi, ... Mahallesi'nde bulunan ... ada, ... parsel sayılı taşınmazın satışına yönelik 18-19/07/2023 tarihlerinde açık artırma yöntemiyle gerçekleştirilen ihale üzerinde kalan davacının süresi içerisinde satış sözleşmesini imzalamadığından bahisle Satış Şartnamesi'nin 15. maddesi uyarınca ihale katılım teminatı, ek teminat ve hizmet bedelinin irat kaydedilmesi üzerine davacı tarafından ihale katılım teminatı ve ek teminatın iadesi istemiyle yapılan 09/10/2023 tarihli başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (Emlak Dairesi Başkanlığı) işlemi ile hizmet bedelinin iadesi istemiyle yapılan 04/10/2023 tarihli başvurunun reddine ilişkin ... Hizmetleri ve Ticaret Anonim Şirketi'nin 16/10/2023 tarihli işleminin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; ihale üzerinde kalan davacının, sözleşmeyi süresinde imzalamadığından bahisle Satış Şartnamesi'nin 15.maddesi uyarınca yatırmış olduğu ihale katılım teminatı, ek teminat ve hizmet bedelinin irat kaydedilmesi üzerine ihale katılım teminatı ve ek teminatın iadesi istemiyle yapılan 09/10/2023 tarihli başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı işlemi ile hizmet bedelinin iadesi istemiyle yapılan 04/10/2023 tarihli başvurunun reddine ilişkin ... Hizmetleri ve Ticaret Anonim Şirketi'nin 16/10/2023 tarihli işleminin iptali istemiyle açılan davanın ivedi yargılama usulüne tabi olduğu, işbu davada 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesinin uygulanamayacağı, davacının ihale katılım teminatı ve ek teminatının irat kaydedildiğini en geç söz konusu teminatların iadesi istemiyle başvuru yaptığı 09/10/2023 tarihinde; hizmet bedelinin irat kaydedildiğini de en geç bu bedelin iadesi istemiyle başvuru yaptığı 04/10/2023 tarihinde öğrendiğinin kabulü ile bu tarihlerden itibaren 30 gün içerisinde dava açması gerekirken bu süreler geçirildikten sonra 11/12/2023 tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenmesine imkan bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle, davanın süre aşımı yönünden reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, uyuşmalığın ivedi yargılama usulüne tabi olmadığı, dava konusunun ihaleyle bağlantılı ve süratle sonuçlandırılması özel önem taşıyan uyuşmazlık olarak değerlendirilemeyeceği, davanın süresinde açıldığı ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından, uyuşmazlığın ivedi yargılama usulüne tabi olduğu, dava açma süresinin 30 gün olduğu, davanın süresinde açılmadığı; ... Hizmetleri ve Ticaret A.Ş. tarafından, davanın ivedi yargılama usulüne tabi uyuşmazlıklar için öngörülen dava açma süresi içerisinde ikame edilmediği, bu nedenle davacının esasa yönelik iddialarının da dinlenemeyeceği belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NUN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: USUL YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY: 169 Lot numaralı İzmir ili, Çeşme ilçesi, ... Mahallesi'nde bulunan ... ada ve ... parsel sayılı Toplu Konut İdaresi Başkanlığının mülkiyetindeki taşınmazın 18/07/2023 ve 19/07/2023 tarihlerinde ... Hizmetleri ve Ticaret A.Ş. tarafından açık artırma yöntemiyle gerçekleştirilen satış ihalesinde en yüksek teklif davacı şirketçe verilmiş, ihale uhdesinde kalan davacı tarafından satın alma işlemleri gerçekleştirilmemiştir. ... Hizmetleri ve Ticaret A.Ş. Tarafından ... tarih ve ... sayılı "Açık Artırma İrat Tebligatı" konulu işlem tesis edilmiştir. Anılan işlemde "18-19/07/2023 tarihinde tarafımızca düzenlenen 28 ilde 504 Muhtelif Arsa Müzayedesi'nde aşağıda yer alan bilgiler doğrultusunda verdiğiniz teklife müzayedeye katılırken imzalamış olduğunuz Toplu Konut İdaresi Başkanlığı Arsaları Açık Artırma ile Satış Şartnamesi'nin 15. maddesi (...) hükmü gereği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Toplu Konut İdaresi Başkanlığı tarafından yatırmış olduğunuz katılım teminatı ve ek teminatınız irat kaydedilecek olup ... tarafından da hizmet bedeliniz irat kaydedilecektir. Bayrak Numarası: 9331, Teklif Verilen Lot Numarası: ..., Teklif Verilen Lotun İli-İlçe-Mahallesi: İzmir - Çeşme- ..., Teklif Verilen Lotun Ada-Parseli: 127-4, Teklif Tutarı: 64.000.000,00-TL, Ödenen Katılım Teminat Bedeli: 1.500.000,00-TL, Ödenen Ek Teminat: 2.560.000,00-TL, Ödenen Hizmet Bedeli: 1.536.000,00-TL" hususlarına yer verilmiştir. Söz konusu işlemin davacı şirkete tebliğ edildiğini tevsik eden bir belge dosyaya sunulmamış, davacı şirket tarafından da bu işlemin tebellüğ edildiğine dair bir beyanda bulunulmamıştır. ... Hizmetleri ve Ticaret A.Ş. tarafından davacı şirkete ... tarih ve ... numaralı "... /18-19 Temmuz Müzayede Hizmet Bedeline" ilişkin fatura düzenlenmiştir. Söz konusu faturanın davacı şirkete tebliğ edildiğini tevsik eden bir belge dosyaya sunulmamış, davacı şirket tarafından faturanın tebellüğ edildiğine dair bir beyana yer verilmemiştir. Davacı şirket tarafından 09/10/2023 tarihinde 18-19/07/2023 tarihli ihale için ödenen teminat ve ek ödemelerin iadesi için Toplu Konut İdaresi Başkanlığına; hizmet bedelinin iadesi için de 04/10/2023 tarihinde ... Hizmetleri ve Ticaret A.Ş.'ye başvuruda bulunulmuştur. Toplu Konut İdaresi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemiyle davacının başvurusuna "İdaremiz mülkiyetinde bulunan İzmir İli, Çeşme İlçesi, ... Mahallesi tapusuna kayıtlı ... ada ... parsel no.lu taşınmaz için 18-19 Temmuz 2023 tarihinde yapılan ihalede 1. en yüksek teklifi verdiğinizi, taşınmaz için ödediğiniz teminat ve ek ödemelerin, iadesini ilgi yazınız ile talep etmektesiniz. Müzayedeye katılım aşamasında imzalamış olduğunuz Satış Şartnamesinde de görüldüğü üzere, tarafınıza yapılan bildirimlere istinaden belirtilen tarih aralığında Satış Sözleşmesini imzalamanız gerekmekte aksi halde yatırdığınız tutarların irat kaydedileceği açıkça belirtilmektedir. İmzaladığınız Satış Şartnamesi gereği Satış Sözleşmesini imzalamayarak yükümlülüğünüzü yerine getirmediğinizden, söz konusu taşınmaz (İzmir-Çeşme-... ... ada ... parsel) için yatırmış olduğunuz teminat bedelleri İdaremizce irat kaydedilmiştir." şeklinde yanıt verilmiştir. ... Hizmetleri ve Ticaret A.Ş. tarafından Bakırköy ... Noterliği'nin ... tarih ve ... yevmiye numaralı işlemiyle "18/07/2023 ve 19/07/2023 tarihlerinde TOKİ Gayrimenkulleri Müzayedesine katılarak satın almaya hak kazandığınız ... numaralı arsaya ilişkin tapu devri yapılmadığını beyan ederek tarafınızca ödenmiş bulunan 1.536.000,00-TL tutarındaki hizmet bedelinin iadesini talep etmiş bulunmaktasınız. Tarafınızca da bilindiği üzere Şirketiniz tarafından 18/07/2023 ve 19/07/2023 tarihli Müzayedelere katılım gösterilerek İzmir ili Çeşme ilçesi ... Mahallesi ... ada ... parselde bulunan gayrimenkul için ... lot, ... bayrak numarası ile 64.000.000,00-TL ile en yüksek teklif verilmiştir. Ancak buna rağmen devamında tamamlanması gereken işlemler şirketiniz tarafından tamamlanmamış, gerekli ödemeler yapılmamıştır ve Gayrimenkul Satış Sözleşmesi imzalanmamıştır. Nitekim bu çerçevede ... tarih ve ... sayılı yazı düzenlenerek şirketinize gönderilmiştir. Şirketiniz tarafından imzalanmış olan Toplu Konut İdaresi Başkanlığı Arsaları Açık Artırma ile Satış Şartnamesi'nin 15. maddesinde satın almaktan vazgeçen teklif sahibinden tahsil edilen %2 + KDV hizmet bedelinin irat kaydedileceği açıkça belirtilmiştir. Yukarıda izah edilen sebeplerle 04/10/2023 tarihli yazınızda ileri sürdüğünüz ve talep ettiğiniz yasal dayanağı bulunmayan hususların kabulünün ve yerine getirilmesinin mümkün olmadığını tüm yasal haklarımız saklı kalmak üzere ihtaren bildiririz." şeklinde yanıt verilmiştir. Bunun üzerine Toplu Konut İdaresi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile Bakırköy ... Noterliği'nin ... arih ve ... yevmiye numaralı işlemiyle ihtar edilen ... Hizmetleri ve Ticaret A.Ş. işleminin iptali istemiyle 11/12/2023 tarihinde bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü" başlıklı 11. maddesinde, Anayasa hükümlerinin, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kuralları olduğu; "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36. maddesinde, herkesin, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu; "Yargı yolu" başlıklı 125. maddesinde, idari işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin, yazılı bildirim tarihinden başlayacağı kuralına yer verilmiştir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Dava açma süresi" başlıklı 7. maddesinde, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde idare mahkemelerinde altmış gün olduğu, bu sürenin, idari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlayacağı kurala bağlanmış; 11. maddesinde de "İlgililer tarafından idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırılması, geri alınması değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. İsteğin reddedilmesi veya reddedilmiş sayılması hâlinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır." kuralına yer verilmiştir. Aynı Kanun'un "İvedi yargılama usulü" başlıklı 20/A maddesinde ise, ''1. İvedi yargılama usulü aşağıda sayılan işlemlerden doğan uyuşmazlıklar hakkında uygulanır: a) İhaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemleri. (...) 2. İvedi yargılama usulünde: a) Dava açma süresi otuz gündür. b) Bu Kanunun 11 inci maddesi hükümleri uygulanmaz. ...'' kuralı yer almıştır. Öte yandan, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 39. maddesinde, "İçtihatları Birleştirme Kurulu, dava dairelerinin veya idari ve vergi dava daireleri kurullarının kendi kararları veya ayrı ayrı verdikleri kararlar arasında aykırılık veya uyuşmazlık görüldüğü veyahut birleştirilmiş içtihatların değiştirilmesi gerekli görüldüğü takdirde, Danıştay Başkanının havalesi üzerine, Başsavcının düşüncesi alındıktan sonra işi inceler ve lüzumlu görürse, içtihadın birleştirilmesi veya değiştirilmesi hakkında karar verir."; 40. maddesinde, "1. Kurulun, içtihatların birleştirilmesi veya değiştirilmesi hakkındaki kararları, gönderildikleri tarihten itibaren bir ay içerisinde Resmî Gazete'de yayımlanır. Bu kararlara, Danıştay daire ve kurulları ile idari mahkemeler ve idare uymak zorundadır." kurallarına yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 2577 sayılı Kanun'un aktarılan hükümlerinin değerlendirilmesinden, ihaleden yasaklama kararları hariç ihale işlemlerinden kaynaklanan uyuşmazlıkların ivedi yargılama usulüne tabi olduğu, bu usule tabi olan uyuşmazlıklarda dava açma süresinin otuz gün olduğu ve dava açılmadan önce idari işlemin kaldırılması, geri alınması, değiştirilmesi veya yeni bir işlem yapılması istemiyle 2577 sayılı Kanun'un 11. maddesi kapsamında yapılacak bir başvurunun işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmayacağı anlaşılmaktadır. Anayasa'nın 125. ve 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinde, idari işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren başlayacağı kurala bağlanmak suretiyle dava açma süresinin başlamasında "yazılı bildirim"in esas alınması öngörülmüş olup, hak arama özgürlüğünün kullanılması bakımından, idari işlemlerin idare tarafından ilgililere açık ve anlaşılabilir biçimde bildirilmesi gerekmektedir. Öte yandan, Anayasa'nın 40. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, Devletin her türlü işleminde, bu işlemlere karşı başvurulacak yargı yeri veya idari merciler ile başvuru süresinin gösterilmesi anayasal bir zorunluluktur. Nitekim, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 15/03/2022 tarih ve E:2021/2, K:2022/1 sayılı kararı ile yazılı olarak bildirilen özel veya genel dava açma süresine tabi idari işlemlerde dava açma süresinin belirtilmediği hallerde genel dava açma süresinin uygulanması gerektiğine karar verilmiştir. Anayasa'nın bağlayıcılığı karşısında, başvuru süresinin belirtilmesi hususunda idarenin yükümlülüğünün yerine getirilmemesinden kaynaklanan uyuşmazlıkların, hukuki güvenlik ve idari istikrar ile mahkemeye erişim hakkı arasında adil bir denge gözetilerek çözümlenmesi gerekmektedir. Mahkemeye erişim hakkının yasal birtakım şartlara tabi tutulması kabul edilebilir olsa da, mahkemelerin, usul kurallarını, uyuşmazlığın esasında mündemiç hakkı ihlal edecek kadar katı ve bu kuralları ortadan kaldıracak kadar da geniş yorumlamaktan kaçınmaları gerekir (AİHM Kararı, Walchli/Fransa, B. No. 35787/03, § 29). Usul kurallarının, hukuki güvenliğin sağlanması ve yargılamanın düzgün bir şekilde yürütülmesi sonucunda adaletin tecelli etmesine hizmet etmek yerine, bir çeşit engel haline gelmeleri durumunda mahkemeye erişim hakkı ihlal edilmiş olur (AİHM Kararı, Efstathiou ve Diğerleri/Yunanistan, B. No: 36998/02, § 24). Anayasa Mahkemesi kararlarında, usul kurallarının yorumlanması hususunda, mahkemeye erişim hakkının mutlak olmadığı, bazı sınırlamalara tabi tutulabileceği, mahkemelerin söz konusu kısıtlamaları yorumlarken hakkın özünü ortadan kaldıracak, kişinin mahkemeye erişimini engelleyecek, aşırı şekilcilikten ve kanunla öngörülmüş olan usul şartlarının ortadan kalkmasına neden olacak kadar aşırı esneklikten kaçınması gerektiği, mahkemeye erişim hakkının sınırlanmasına ilişkin süre kurallarının yorumunda hukuki güvenlik ve idari istikrar ile mahkemeye erişim hakkı arasındaki hassas dengenin gözetilmesi gerektiği belirtilmektedir (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin 36533/04 başvuru numaralı Mesutoğlu-Türkiye kararı, Anayasa Mahkemesinin, Ayşe Yıldırım, B. No: 2014/5, 25/10/2017, §§ 54, 55; Mustafa Berberoğlu, B. No: 2015/3324, § 49; Yaşar Çoban, B. No: 2014/6673, § 66). Dosyanın incelenmesinden, 18/07/2023 ve 19/07/2023 tarihlerinde açık artırma yöntemiyle gerçekleştirilen taşınmaz satış ihalesinin en yüksek teklifi veren davacı şirketin uhdesinde kaldığı, ihale sonrasında davacı şirket tarafından satış sözleşmesi imzalama yükümlülüğünün yerine getirilmediğinden bahisle Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca ihale için yatırılan teminat bedellerinin; ... Hizmetleri ve Ticaret A.Ş. tarafından ise hizmet bedelinin irat kaydedildiği, katılım teminatı, ek teminat ve hizmet bedelinin irat kaydedileceği yönünde 14/08/2023 tarih ve 8214 sayılı ... Hizmetleri ve Ticaret A.Ş. işlemi tesis edilmiş ise de anılan işlemde davacının ihale kapsamında ödediği teminat ve hizmet bedellerinin irat kaydedildiğin kesin olarak belirtilmediği gibi bu işleme karşı başvuru yolunun ve süresinin de gösterilmediği, anılan işlemin davacı şirkete tebliğ edildiğinin de davalı idarelerce ortaya koyulamadığı, bu işlemin tebellüğ edildiğinin davacı tarafından da beyan edilmediği, nitekim davacı tarafından 04/10/2023 tarihinde hizmet bedelinin iadesi için ... Hizmetleri ve Ticaret A.Ş.'ye; 09/10/2023 tarihinde teminat ve ek ödemelerin iadesi için Toplu Konut İdaresi Başkanlığına başvuruda bulunulduğu, Toplu Konut İdaresi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemiyle ... LOT numaralı arsaya ilişkin ihale için yatırılan teminat bedellerinin irat kaydedildiğinin davacı şirkete 12/10/2023 tarihinde bildirildiği, anılan ihale kapsamındaki hizmet bedelinin irat kaydedildiğinin de ... Hizmetleri ve Ticaret A.Ş. tarafından 16/10/2023 tarihinde davacı şirkete ihtar ve tebliğ edildiği, gerek Toplu Konut İdaresi Başkanlığı gerekse ... Hizmetleri ve Ticaret A.Ş.'nin 11/10/2023 ve 16/10/2023 tarihli işlemlerinde teminatın ve hizmet bedelinin irat kaydedilmesine ilişkin işlemlere karşı başvuru yolları (dava yolu da dahil) ve sürelerinin gösterilmediği, bakılan davanın Toplu Konut İdaresi Başkanlığının ... tarih ve ... sayılı işlemi ile ... Hizmetleri ve Ticaret A.Ş.'nin 16/10/2023 tarihli işleminin iptali istemiyle 11/12/2023 tarihinde açıldığı anlaşılmaktadır. Dava konusu işlemlerde Anayasa'nın 40. maddesinin 2. fıkrası hükmüne aykırı olarak dava açma süresi belirtilmediğinden, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 15/03/2022 tarih ve E:2021/2, K:2022/1 sayılı Danıştay daire ve kurulları ile idari mahkemeler ve idare tarafından uyulması zorunlu kararı uyarınca somut davada özel dava açma süresinin değil genel dava açma süresinin uygulanması gerekmektedir. Davacının teklif verdiği ... Lot numaralı taşınmazın satış ihalesi kapsamındaki ihale teminat bedellerinin irat kaydedilmesine ilişkin işlemin yazılı bildirimi 12/10/2023; hizmet bedelinin irat kaydedildiğinin yazılı bildirimi ise 16/10/2023 tarihinde gerçekleştirilmiştir. İdari işlemlere karşı açılacak davalarda sürenin idari işlemlerin idare tarafından ilgililere açık, kesin ve anlaşılabilir biçimde yazılı olarak bildirilmesini izleyen günden başlayacağı kuralı ile yazılı olarak bildirilen özel dava açma süresine tabi idari işlemlerde dava açma süresinin belirtilmediği hallerde genel dava açma süresinin uygulanması gerektiğine yönelik Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu kararı göz önünde bulundurulduğunda, davacının ihale teminat bedellerinin irat kaydedilmesine ilişkin işlem bakımından 12/10/2023; hizmet bedelinin irat kaydedilmesine ilişkin işlem bakımından 16/10/2023 tarihinde başlayan 60 (altmış) günlük genel dava açma süresinin ihale teminat bedellerinin irat kaydedilmesine ilişkin işlem bakımından 11/12/2023, hizmet bedelinin irat kaydedilmesine ilişkin işlem bakımından 15/12/2023 tarihinde sona erdiğinin ve davanın süresinde açıldığının kabulü gerekirken, süre aşımı nedeniyle davanın reddine karar verilmesinde usul hükümlerine uygunluk bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davacının temyiz isteminin kabulüne; 2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 4. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 23/12/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.