Danıştay Dava Dairesi · E. 2024/1937 · K. 2024/3318

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2024/1937 E.  ,  2024/3318 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No:2024/1937 Karar No:2024/3318 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... İl Özel İdaresi VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACI) : ... Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş. VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: ... Elektrik Üretim A.Ş. adına düzenlenen 01/03/2021 tarihli "Su Kullanım İzin Belgesi"nin hükümsüz hale geldiğinden bahisle anılan şirketin elektrik üretiminin durdurulması istemiyle davalı idareye yapılan başvurunun süresi içerisinde cevap verilmemek suretiyle (zımnen) reddine ilişkin işlemin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davacı şirketin başvurusunun dayanağını ... Elektrik Üretim A.Ş.'nin hisselerinin tamamının hibe yoluyla Üzümlü Belediye Başkanlığı tarafından devralınmasına ilişkin ...tarih ve... sayılı Belediye Meclis kararının iptali istemiyle açılan Mahkemelerinin E:... sayılı dosyasında 08/12/2021 tarihinde verilen yürütmenin durdurulması kararının oluşturduğu, anılan dosyada daha sonra dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, ancak Mahkemelerinin dava konusu işlemin iptali yolundaki kararının ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararı ile kaldırıldığı ve davanın ehliyet yönünden reddine kesin olarak karar verildiği, diğer yandan davacı şirket tarafından, ... Elektrik Üretim A.Ş.'ye su kullanım izni verilmesine ilişkin ...tarih ve ... sayılı Erzincan İl Özel İdaresi işleminin iptali istemiyle açılan Mahkemelerinin E:... sayılı dosyasında, yürütmenin durdurulması isteminin reddine, akabinde de ... tarih ve K:... sayılı kararla davanın reddine karar verildiği; Bu durumda, Mahkemelerinin E:... sayılı dosyasında, davalı idarenin taraf olmadığı gibi uyuşmazlık su kullanım izni belgesinin düzenlenmesi noktasında davalı idarece tesis edilmiş bir işlemden kaynaklanmadığından davalı idare açısından uygulanması zorunlu bir yürütmenin durdurulması kararı verildiğinden bahsedilemeyeceği, davalı idare açısından su kullanım izni belgesinin iptali istemiyle açılan davanın akıbetine göre işlem tesis edilmesinin yerinde olduğu anlaşıldığından, dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nce; her ne kadar 2577 sayılı İdarî Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 5. fıkrasında, bölge idare mahkemesinin ilk derece mahkemesi kararını kaldırıp yeniden karar verilmek üzere dosyayı geri gönderebileceği haller, "ilk inceleme üzerine verilen kararlar", "davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması" gibi durumlarla sınırlanmış ise de Türk hukukunda idari yargılama usulünün kural olarak (ilk derece ve istinaf yargılaması şeklinde) iki dereceli, (istisnai durumlarda ise sadece ilk derece yargılaması şeklinde tek ve ilk derece, istinaf ve temyiz şeklinde üç dereceli) yargılama sistemini benimsemiş olduğu hususu da gözetildiğinde; "dava dilekçesinin 2577 sayılı Kanun'un 3 ve 5. maddelerine uygun olmamasına rağmen karar verilmiş olması", "dava dosyasının 2577 sayılı Kanun'un 16. maddesine uygun olarak tekemmül ettirilmeden karar verilmiş bulunması", "2577 sayılı Kanun'un 17. maddesine aykırı olarak duruşma yapılmadan karar verilmiş olması", "davanın resen ihbarı yapılmadan karar verilmiş bulunması", "2577 sayılı Kanun'un 24. maddesinde sayılan hususların belirtildiği bir mahkeme kararının bulunmaması", "yanlış hasımla (davalıyla) karar verilmesi", "harcı alınmadan yargılama yürütülmüş olması", "tek hakim tarafından verilmesi gereken kararın heyet halinde verilmesi ya da heyet halinde verilmesi gereken kararın tek hakim tarafından verilmesi", "idari işlemin yetki ve/veya şekil unsurları yönünden veya başka bir usuli sebeple hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle iptaline karar verilmiş olması nedeniyle ilk derece mahkemesince işin esasının değerlendirilmemiş olması", "davanın resen ihbarı yapılmadan karar verilmiş bulunması" ve benzeri gibi işin mahiyeti ve özelliği gereği bu nitelikteki yargılama usulüne aykırı kararların da bölge idare mahkemesince kaldırılıp yeniden karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderilebileceği; Bu durumda, işbu davanın sonucundan ... Elektrik Üretim A.Ş. ile Üzümlü Belediye Başkanlığı'nın hukuki menfaatinin etkileneceği açık olup davanın adı geçen şirket ve belediyeye re'sen ihbar edilmesi gerekirken bu yapılmaksızın davanın esası hakkında karar verildiği, bu durumun, ilk derece mahkemesince uyulması zorunlu olan yargılama usulüne aykırı olduğu anlaşıldığından, söz konusu hususlar doğrultusunda yeniden karar verilmek üzere dava dosyasının Mahkemesine gönderilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Öte yandan, işin esası hakkında yeniden karar verilirken, davacı şirket ile işbu davanın re'sen ihbar edileceği ... Elektrik Üretim A.Ş. ve Üzümlü Belediye Başkanlığı arasında aynı konuya ilişkin ortaya çıkan muhtelif uyuşmazlıklar hakkında Erzincan ve Erzurum İdare Mahkemelerince verilen kararların da dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Belirtilen gerekçelerle, istinaf başvurularının kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden bir karar verilmek üzere dava dosyasının Mahkemesi’ne iadesine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, davacı şirket tarafından işbu davaya dayanak gösterilen davanın ehliyet nedeniyle kesin olarak reddedildiği, ... Elektrik Üretim A.Ş.'ye su izni verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Erzincan İl Özel İdaresi işleminin iptali istemiyle açılan davanın reddine karar verildiği ve temyiz incelemesinde olduğu, dolayısıyla ... Elektrik Üretim A.Ş.'ye verilen "su kullanım izni"nin hükümsüz hale geldiğinden bahsedilemeyeceği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY : Üzümlü Belediyesi... tarih ve ... sayılı Meclis kararı ile ... Elektrik Üretim A.Ş.'nin hisselerinin tamamının hibe yoluyla devralmıştır. ... Elektrik Üretim A.Ş., 13/01/2021 tarihli dilekçe ile Erzincan Valiliği'ne başvurmuş, belediyenin mevcut içme suyu isale hattının yenilenmesi gerektiğini ayrıca belediyeye katkı sağlamak amacıyla söz konusu isale hattından elektrik üretimine ilişkin hazırlanan raporun Devlet Su İşleri (DSİ)'ne gönderilmek üzere ekte sunulduğunu belirtmiştir. ... tarih ve ... sayılı DSİ 8. Bölge Müdürlüğü işlemiyle, ... Elektrik Üretim A.Ş. tarafından hazırlanan "Üzümlü İlçesi İçme Suyu HES Yapılabilirlik Raporu" mevcut içme suyu isale hattı üzerinde hat kapasitesinin aşılmaması kaydıyla uygun bulunmuştur. ...tarih ve ... sayılı Erzincan İl Özel İdaresi işlemiyle söz konusu raporun idarelerince uygun bulunduğu bildirilmiş, işlemin ekinde tanzim edilen Su Kullanım İzin Belgesi sunulmuş ve anılan Su Kullanım İzin Belgesi 01/03/2021 tarihinde imzalanmıştır. Üzümlü Belediyesi'nin ... Elektrik Üretim A.Ş.'nin hisselerinin tamamını hibe yoluyla devralmasına ilişkin... tarih ve ... sayılı Meclis kararının iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:... sayılı kararıyla dava konusu işlemin yürütmesinin durdurulmasına ve akabinde ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla iptaline karar verilmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “İstinaf” başlıklı 45. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir. Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak aynı kararı verir."; dördüncü fıkrasında, “Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu halde bölge idare mahkemesi işin esası hakkında yeniden bir karar verir. İnceleme sırasında ihtiyaç duyulması halinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilir. İstinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri öncelikle ve ivedilikle yerine getirir.”; beşinci fıkrasında, “Bölge idare mahkemesi, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hakim tarafından bakılmış olması hallerinde, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderir. Bölge idare mahkemesinin bu fıkra uyarınca verilen kararları kesindir.” kurallarına yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesini değiştiren 28/06/2014 tarih ve 29044 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 6545 sayılı Türk Ceza Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 19. maddesinin gerekçesinde, "...Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verecektir. Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yapacak ve yine istinaf başvurusunun reddine karar verecektir. Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığı takdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verecektir. Bu hâlde bölge idare mahkemesi işin esasına girecek ve esas hakkında yeniden bir karar verecektir. İşin esasına girilerek yapılacak inceleme sırasında ihtiyaç duyulması hâlinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilecektir. Bu durumda, istinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri öncelikle ve ivedilikle yerine getirir. Yukarıda belirtildiği gibi istinaf incelemesinde kural, ilk derece mahkemesince verilen kararda tespit edilen maddi veya hukuki eksikliklerin istinaf mercii tarafından tamamlanarak nihai kararın da istinaf mercii tarafından verilmesidir. Ancak bu kuralın bir istisnası söz konusudur. Şayet ilk derece mahkemesinin 2577 sayılı Kanun'un 14 ve 15'inci maddeleri uyarınca ilk inceleme üzerine vermiş olduğu bir karara karşı istinaf başvurusu yapılmış ve istinaf mercii bu başvuruyu haklı görmüş ise, istinaf mercii bu kararı bozacak ve dosyayı kararı veren mahkemeye geri gönderecektir. Bunun gibi, ilk derece mahkemesindeki davaya görevsiz ya da yetkisiz mahkeme tarafından yahut reddedilmiş ya da yasaklanmış hakim tarafından bakılmış olması hâlinde de, istinaf mercii kararı bozmak suretiyle dosyayı geri gönderecektir. Bölge idare mahkemesinin bu kararları kesindir..." açıklamalarına yer verilmiştir. 6545 sayılı Kanun'un 19. maddesiyle yapılan değişiklikle, 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinde "itiraz usulü" kaldırılarak, "istinaf" kanun yolu getirilmiş olup ilk derece mahkemelerinin kesinleşmemiş nihai kararlarının maddi ve hukuki yönlerden denetlenerek, hukuka aykırılıklarını ortadan kaldırmak amacıyla istinaf kanun yolu düzenlenmiştir. İstinaf mercii tarafından, ilk derece mahkemesi kararı hukuka uygun bulunursa istinaf başvurusunun reddine, aksi halde ise kararın kaldırılmasına karar verilmesi, istinaf mercii tarafından ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verildiği durumlarda ise kural olarak, mahkeme kararında tespit edilen maddi veya hukuki eksiklikler tamamlanarak nihai karar verilmesi gerekmektedir. Bölge idare mahkemesinin, ilk derece mahkemesinin kararını hukuka uygun bulmayarak, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verdiği hallerde, kural olarak, davanın esası hakkında yeniden bir karar vermesi, istisnai olarak, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hakim tarafından bakılmış olması hallerinde ise dosyayı ilgili mahkemeye göndermesi gerekmektedir. Başka bir anlatımla, istinaf merciinin, istinaf başvurusunu kabul edip ilk derece mahkemesinin kararını kaldırdıktan sonra, dava dosyasını yeniden karar verilmek üzere ilgili mahkemeye gönderebileceği haller, bunlarla sınırlıdır. Nitekim Anayasa Mahkemesi; "uyuşmazlığın bir kısmı hakkında inceleme yapılmadan hüküm kurulması, dava hakkında eksik hüküm kurulması, dava dosyasının tekemmül ettirilmeden uyuşmazlık hakkında karar verilmesi, davanın konusunun hatalı nitelendirilmesi suretiyle yargılama yapılması, duruşma yapılmadan karar verilmesi, dava dilekçesinin reddini veya merciine tevdiini gerektiren sebeplerin bulunmasına rağmen esas hakkında karar verilmiş olması, dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına veya davanın incelenmeksizin reddine dair kararların hukuka aykırı bulunması, eksik veya yanlış hasımla davanın görülmesi, gerekçe ile hüküm fıkrası arasında uyumsuzluk bulunması, görüşme tutanağı ile kararın çelişkili olması ve benzeri usule ilişkin durumlarda ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak yeniden karar verilmek üzere dava dosyasının bu mahkemeye gönderilmesi gerektiği, bu eksikliklerin istinaf merciince giderilerek işin esası hakkında bir karar verilmesinin hukuki güvenlik ve belirlilik ilkesine, adil yargılanma hakkına, gerekçeli karar hakkına, kanuni hâkim ve iki dereceli yargılama ilkelerine aykırılık teşkil ettiği" iddialarıyla yapılan ve 2577 sayılı Kanun'un 45. maddesinin 5. fıkrasının birinci cümlesinin "...İlk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hâllerinde,..." bölümünün iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itirazın, temyize tabi kararlar yönünden reddine karar vermiştir (AYM, E:2022/89, K:2022/129, Karar Tarihi: 26/10/2022, 29/12/2022 tarih ve 32058 sayılı Resmî Gazete). Anılan kararda, Kanun'un 45. maddesinin 5. fıkrasında yer alan hallerin dışındaki usul hatalarının bulunması durumunda bölge idare mahkemesinin dosyayı ilk derece mahkemesine gönderemeyeceği ve davanın esasını da kendisinin karara bağlayacağı gerekçesine yer verilmiş (§ 20), Kanun'da belirtilen haller dışında istinafın gerekli incelemeyi yaparak nihai karar vereceğinin açık olarak düzenlendiği vurgulanmıştır (§ 37). Dosyanın incelenmesinden, ... Elektrik Üretim A.Ş. adına düzenlenen 01/03/2021 tarihli "Su Kullanım İzin Belgesi"nin hükümsüz hale geldiğinden bahisle anılan şirketin elektrik üretiminin durdurulması istemiyle davalı idareye yapılan başvurunun süresi içerisinde cevap verilmemek suretiyle (zımnen) reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı; İdare Mahkemesi'nce, dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verildiği; Bölge İdare Mahkemesi'nin temyize konu kararında ise, işbu davanın sonucundan Üzümlü Elektrik Üretim A.Ş. ile Üzümlü Belediye Başkanlığı'nın hukuki menfaatinin etkileneceği açık olup davanın adı geçen şirket ve belediyeye re'sen ihbar edilmesi gerekirken bu yapılmaksızın davanın esası hakkında karar verilmesinin ilk derece mahkemesince uyulması zorunlu olan yargılama usulüne aykırı olduğu, söz konusu hususlar doğrultusunda yeniden karar verilmek üzere dava dosyasının Mahkemesine gönderilmesi gerektiği gerekçesiyle "davacının istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden bir karar verilmek üzere dava dosyasının Mahkemeye gönderilmesine" karar verildiği görülmektedir. Anılan davada, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunun haklı bulunması, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hakim tarafından bakılmış olması hallerinin gerçekleşmediği; bu bakımdan Bölge İdare Mahkemesi'nce, istinaf başvurusunun kabulü ile İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verilmekle birlikte, davanın esası hakkında yeniden bir karar verilmesi gerektiği; başka bir anlatımla, işbu davanın ... Elektrik Üretim A.Ş. ile Üzümlü Belediye Başkanlığı'na ihbar edilmek suretiyle uyuşmazlığın esasının incelenmesi görevinin istinaf mercii olan ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'ne ait olduğu sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, davanın reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile Mahkeme kararının kaldırılmasına ve dava dosyasının yeniden bir karar verilmek üzere İdare Mahkemesine gönderilmesine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında usul kurallarına uygunluk bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davalı idarenin temyiz isteminin kabulüne; 2.Davanın reddine ilişkin İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılması ve dava dosyasının yeniden bir karar verilmek üzere Mahkemesi'ne iadesi yolundaki temyize konu ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:...sayılı kararının 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesi'ne gönderilmesine, 16/09/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.