Danıştay Kararı · E. 2024/2077 · K. 2024/4080

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2024/2077 E.  ,  2024/4080 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No:2024/2077 Karar No:2024/4080 TEMYİZ EDEN (DAVACI) : Sınırlı Sorumlu ... Minibüsçüler Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi VEKİLLERİ : Av. ... Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediyesi VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Diyarbakır Büyükşehir Belediyesinin ... tarih ve ... sayılı UKOME kararıyla şehir merkezindeki 4 hatta çalışan 300 adet minibüs sayısının 100 adet arttırılması yönünde karar alınması üzerine, bu hatta çalışan kooperatiflere 100 adet Ticari "M" plaka artırımı yapılarak 400 adete çıkarılmasına, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun ilgili maddeleri kapsamında ihaleyi yapmak ve sonuçlandırmak üzere Belediye Encümenine yetki verilmesine ilişkin Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; Diyarbakır ilinde Diyarbakır Merkez Sur-Bağlar-Kayapınar ve Yenişehir ilçelerine hizmet vermek üzere 100 adet M plakanın 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesine göre açık teklif usulüyle 29 yıl süreyle ihalesinin yapılarak, artan nüfus karşısında vatandaşların ulaşım ihtiyacının karşılanması amacıyla, Diyarbakır merkez ilçelerinde taşımacılık hizmetinde çalışan Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi UKOME kararı ile şehir merkezindeki 4 hatta çalışan 300 adet minibüs sayısının 100 adet arttırılması yönünde karar alınması üzerine bu hatta çalışan kooperatiflere 100 adet Ticari "M" plaka artırımı yapılarak 400 adete çıkarılmasına karar verildiği, 5393 sayılı Belediye Kanunu hükümleri gereği, belediye meclisinin belediyenin karar alma organı olduğu, belediye encümeninin de alınan bu kararları yerine getiren icra organı olduğu, 2886 sayılı Kanun'un ilgili maddeleri kapsamında ihaleyi yapmak ve sonuçlandırmak üzere Belediye Encümenine yetki verilmesine ilişkin dava konusu Belediye Meclisi kararında hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlem hukuka uygun bulunarak davanın reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, Diyarbakır ili merkez ve ilçelerinde hizmet vermek amacıyla kurulan 99 aktif üyeli bir kooperatif oldukları, 100 adet ek plaka mevcut 4 kooperatife verilecekse diğer kooperatiflerin ihaleye katılıp katılmamasının bir öneminin olmadığı, bu durumun rekabet ilkesinin ihlâli niteliğinde olduğu ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'NİN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü ve Sekizinci Dairelerince, 2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun Ek 1. maddesi uyarınca birlikte yapılan toplantıda, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: ESAS YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY : Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Genel Kurulunun 29/09/2022 tarih 2022/5-11 sayılı kararı ile yeni açılan sanayi bölgeleri, alışveriş merkezleri, hastaneler, cezaevi ve yeni yerleşim bölgeleri göz önünde bulundurularak artan nüfus ile birlikte şehrin gelişimine paralel olarak kent merkezindeki toplu taşıma sıkıntısının ivedi bir şekilde çözüme kavuşturulabilmesi için şehir merkezine hizmet veren S.S. 1. Hat Dağkapı-Seyrantepe-Üniversite, S.S. 2. Hat Dağkapı-Bağlar, S.S. 3. Hat Balıkçılarbaşı-Bağlar ve S.S. 6. Hat Şehitlik-Bağlar-Üniversite Şehiriçi Münibüs Kooperatiflerine bağlı minibüslerin mevcut güzergahlarının yeni yerleşim yerlerine uzatılmasına ve bu güzergah düzenlemesinin araç artırımı yapıldığı tarihten itibaren yürürlüğe girmesine karar verildiği; Bu karar sonrasında Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Genel Kurulunun ... tarih ... sayılı kararı ile; şehir merkezine hizmet veren il içi 4 kooperatife bağlı minibüslerin, toplam 300 adet olan şehir içi minibüs sayısının 100 adet artırılmasının toplu taşımada, il merkezindeki arz talep dengesini karşılayacağı öngörülerek, S.S. 1. Hat Dağkapı-Seyrantepe-Üniversite, S.S. 2. Hat Dağkapı-Bağlar, S.S. 3. Hat Balıkçılarbaşı-Bağlar ve S.S. 6. Hat Şehitlik-Bağlar-Üniversite Şehiriçi Münibüs Kooperatiflerinin (M) ticari plaka serisinden minibüs sayısının 100 adet artırılmasının meclise sunulmasına karar verildiği; Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Genel Kurulunun ... tarih ... sayılı kararı ile; S.S. 1. Hat Dağkapı-Seyrantepe-Üniversite, S.S. 2. Hat Dağkapı-Bağlar, S.S. 3. Hat Balıkçılarbaşı-Bağlar ve S.S. 6. Hat Şehitlik-Bağlar-Üniversite Şehiriçi Münibüs Kooperatiflerine yapılacak ilave (M) serisinden tahsisli ticari plakaların 400-499'a kadar (100 adet) tahsis edilmesine karar verildiği; Alınan bu kararlar sonrasında ... tarih ve ... sayılı Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı Belediye Meclis Kararı ile; her bir kooperatife 25'er adet taksim edilmek suretiyle M Plaka verilmesi ile ilgili ihaleyi yapmak ve sonuçlandırmak üzere Belediye Encümenine yetki verilmesine karar verildiği; Diyarbakır Merkez Sur-Bağlar-Kayapınar ve Yenişehir ilçelerine hizmet vermek üzere 100 adet M plakanın 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesine göre açık teklif usulüyle 29 yıl süreyle ihalesinin yapılmasına Diyarbakır Büyükşehir Encümeni tarafından karar verildiği, ihale şartnamesi hazırlanarak Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi internet sitesi, ilan panosu ve yerel gazetede ilanların yapıldığı, davacı tarafından "Diyarbakır Merkez Sur-Bağlar-Kayapınar ve Yenişehir ilçelerine hizmet vermek üzere 29 yıl süre ile 16+1 kapasiteli 100 adet M plaka verilmesi" ihalesinin, ihale şartnamesi ve ihale ilanının iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E...., K:... sayılı kararı ile dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmesi üzerine; Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Genel Kurulunun ... tarih ... sayılı kararı ile ... İdare Mahkemesinin vermiş olduğu kararlara istinaden Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı UKOME Genel Kurulunun ... tarih ... sayılı kararının revize edilmesinin değerlendirilmesi teklifi sonucunda; yapılan incelemeler doğrultusunda, 12/09/2022 tarihli Ulaşım Dairesi Başkanlığı tarafından hazırlanan teknik rapor incelenmiş olup, bu raporda da belirtildiği üzere yeni açılan sanayi bölgeleri, alışveriş merkezleri, hastaneler, cezaevi ve yeni yerleşim bölgeleri göz önünde bulundurularak artan nüfus ile birlikte şehrin gelişimine paralel olarak kent merkezindeki toplu taşıma sıkıntısının ivedi bir şekilde çözüme kavuşturulabilmesi için, şehir merkezine hizmet veren il içi 4 kooperatife bağlı minibüslerin, toplam 300 adet olan şehir içi minibüs sayısının 100 adet artırılmasının toplu taşımada, il merkezinde arz talep dengesini karşılayacağı öngörülerek (M) ticari plaka serisinden minibüs sayısının 100 adet artırılmasının meclise sunulmasının, UKOME Genel Kuruluna katılan üyeler tarafından kabulüne karar verildiği; Alınan bu kararlar sonrasında, bu 4 hatta çalışan kooperatiflere "M" ticari plaka serisinden minibüs sayısının 100 adet artırılması yönünde 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun ilgili maddeleri kapsamında ihaleyi yapmak ve sonuçlandırmak üzere Belediye Encümenine yetki verilmesine ilişkin Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı Belediye Meclisinin 12/04/2023 tarih ve 72 sayılı kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun "Kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "Genel bütçeye dahil dairelerle katma bütçeli idarelerin, özel idare ve belediyelerin alım, satım, hizmet, yapım, kira, trampa, mülkiyetin gayri ayni hak tesisi ve taşıma işleri bu Kanunda yazılı hükümlere göre yürütülür. ..."; "İlkeler" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanması esastır. ..." kurallarına yer verilmiştir. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu'nun "Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları" başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasında, "...f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek. ... p) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek. ..." büyükşehir belediyesinin görev, yetki ve sorumlulukları arasında sayılmıştır. Aynı maddenin ikinci fıkrasında ise, "... Büyükşehir belediyeleri, birinci fıkranın (p) bendinin ikinci cümlesinde yer alan kriterler esas alınarak büyükşehir belediye meclisi kararıyla belirlenen yerlerdeki toplu taşıma hatlarının işletmesinin o bölgede kurulu taşıma birlik veya kooperatiflerinden temin edilmesine karar verebilir. Bu durumda ihaleye katılacaklarda ve kullanılacak taşıma araçlarında aranacak şartlar belediyelerce belirlenir. ..." kuralı yer almıştır. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Aktarılan kurallardan, belediyelerin kira ve taşıma işlerinin Devlet İhale Kanunu'nda yazılı hükümlere göre yürütüleceği, mezkûr Kanun'un yürütülmesinde, ihtiyaçların en iyi şekilde, uygun şartlarla ve zamanında karşılanması ve ihalede açıklık ve rekabetin sağlanmasının esas olduğu; büyükşehir ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamanın ve koordinasyonunu sağlamanın, kara üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçlarının sayılarını, zaman ve güzergâhlarını belirlemenin, toplu taşıma hizmetlerini yürütmenin ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmanın, kurdurmanın, işletmenin veya işlettirmenin, taksi ve servis araçları dahil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermenin, şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermenin büyükşehir belediyelerinin görev ve sorumlulukları arasında bulunduğu; büyükşehir belediyelerinin, belirtilen kriterler esas alınarak büyükşehir belediye meclisi kararıyla belirlenen yerlerdeki toplu taşıma hatlarının işletmesinin o bölgede kurulu taşıma birlik veya kooperatiflerinden temin edilmesine karar verebileceği anlaşılmaktadır. Uyuşmazlık konusu Belediye Meclis kararının, şehir merkezine hizmet veren il içi 4 kooperatife bağlı minibüslerin 4 hatta toplam 300 adet olan sayısının 100 adet arttırılması yönünde karar alınması üzerine bu hatta çalışan kooperatiflere "M" ticari plaka serisinden minibüs sayısının 100 adet artırılması yönündeki ... tarih ve ... sayılı UKOME kararı doğrultusunda alındığı; dava konusu Meclis kararı uyarınca çıkılan ihaleye ilişkin ilan metni ve ihale şartnamesinde, "Diyarbakır kent merkezi içerisinde fiilen faaliyette bulunan Kooperatiflerden birine üye olmak ve üye olduğuna dair yeni tarihli (son 3 ay) belge sunmak" ve "Minibüs işletmecisi olduğuna dair Şoförler ve Otomobilciler Esnaf Odasından alınacak (son 3 ay) belge" ihaleye katılabilme şartları ve istenilen belgeler arasında sayıldığı anlaşılmaktadır. Davacı kooperatif tarafından, işbu davaya konu Belediye Meclisinin ... tarih ve ... sayılı kararı üzerine, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi tarafından, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesine göre açık teklif usulüyle 02/05/2023 tarihinde yapılan "Diyarbakır Merkez Sur-Bağlar-Kayapınar ve Yenişehir ilçelerine hizmet vermek üzere 29 yıl süre ile 100 adet M plaka verilmesi" ihalesinin, İhale Şartnamesi'nin ve İhale İlanı'nın iptali istemiyle açılan davada, ... İdare Mahkemesinin E:... sayılı dosyasında yapılan 27/09/2023 tarihli ara kararına davalı idarece verilen cevabi yazıda, davacı kooperatifin Belediyelerinden taşımacılık konusunda herhangi bir yetki almadığı, kooperatifin çalışan aracının olmadığı ve hiçbir güzergahta taşımacılık yapmadığı, davacı kooperatifin "Diyarbakır kent merkezi içerisinde fiilen faaliyette bulunan kooperatiflerden birine üye olmak" şartını sağlamadığı, dava konusu ihalede yeni bir güzergah açılmadığı, mevcut güzergahtaki minibüs sayısının arttırıldığı belirtilmiş; anılan cevabi yazı ekinde sunulan 30/06/2022 tarih ve 10610 sayılı Ticaret Sicili Gazetesinden, davacı kooperatifin, Diyarbakır il merkezinde kurulan şehir içi minibüsçüler motorlu taşıyıcılar kooperatifi olduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda, dosyada yer alan bilgi belgeler ile yukarıda yapılan açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde; davacı kooperatifin, Diyarbakır ili merkezinde kurulan şehir içi minibüsçüler motorlu taşıyıcılar kooperatifi olarak kurulan bir tüzel kişilik olduğu, mevzuatta ihaleye katılım için "fiilen faaliyette bulunma" koşulunun bulunmadığı; buna karşın, şehir merkezine hizmet veren il içi 4 kooperatife bağlı minibüslerin 4 hatta toplam 300 adet olan sayısının 100 adet arttırılması yönünde karar alınması üzerine bu hatta çalışan kooperatiflere "M" ticari plaka serisinden minibüs sayısının 100 adet artırılması yönündeki ... tarih ve ... sayılı UKOME kararı doğrultusunda alınan dava konusu Belediye Meclis kararında 100 adet ticari "M" plaka artırımının ilgili UKOME kararında düzenleme yapılan güzergahlarda faaliyet gösteren kooperatif üyelerine yönelik olduğunun belirtildiği, nitekim bu kapsamda gerçekleştirilen ihaleye ait dokümanlarda bu hususa yönelik katılım şartı getirildiği dikkate alındığında, davaya konu Meclis kararının objektif bir yarışma ortamı içerisinde en uygun fiyat teklifine ulaşmak için gerçekleştirilen ihalenin temel amacı olan rekabetin sağlanması ilkesine aykırı olduğu ve 2886 sayılı Kanun'a göre ihaleye katılımı daraltıcı ve dolayısıyla rekabetin oluşumuna engel olacak şekilde tesis edildiği anlaşıldığından, dava konusu Belediye Meclis kararının hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, dava konusu işlemde hukuka uygunluk, davanın reddi yolundaki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davacının temyiz isteminin kabulüne; 2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. DAVA KONUSU İŞLEMİN İPTALİNE, 4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ilk derece ve temyiz yargılama giderleri toplamı ...‬-TL ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 5. Posta giderleri avansından artan tutarın ve istemi halinde temyiz aşamasında kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının davacıya iadesine, 6. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 7. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 17/10/2024 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi. (X) KARŞI OY : Dosyanın incelenmesinden, Diyarbakır ilinde S.S. 1. Hat Dağkapı-Seyrantepe-Üniversite, S.S. 2. Hat Dağkapı-Bağlar, S.S. 3. Hat Balıkçılarbaşı-Bağlar ve S.S. 6. Hat Şehitlik-Bağlar-Üniversite şehiriçi minibüs kooperatiflerine bağlı minibüslerin, mevcut güzergahlarının uzatılması, toplam 4 hatta çalışan 300 adet minibüs sayısının 100 adet arttırılması ve (M) serisinden tahsisli ticari plakaların 400-499'a kadar tahsis edilmesi yönünde verilen Diyarbakır Büyükşehir Belediyesinin ... tarih ve ... sayılı UKOME kararı doğrultusunda 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun ilgili maddeleri kapsamında ihaleyi yapmak ve sonuçlandırmak üzere Belediye Encümenine yetki verilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanlığı Belediye Meclis kararının iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmıştır. 2577 sayılı Kanun'un 3. maddesinde, idari davaların, Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına hitaben yazılmış imzalı dilekçelerle açılacağı, dilekçelerde tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları veya unvanları ve adreslerinin, davanın konusu ve sebepleri ile dayandığı delillerin, davaya konu olan idari işlemin yazılı bildirim tarihinin, tam yargı davalarında uyuşmazlık konusu miktarın gösterileceği, dava dilekçelerinin ve bunlara ekli evrakın örneklerinin karşı taraf sayısından bir fazla olacağı; 14. maddesinin 3. fıkrasında, dava dilekçelerinin, görev ve yetki, idari merci tecavüzü, ehliyet, idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet, 3. ve 5. maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği; 15. maddesinin 1. fıkrasının (d) bendinde ise, dilekçelerin 3. ve 5. maddelere uygun olmadıklarının tespiti halinde, yeniden dava açılmak üzere dilekçenin reddedileceği kurala bağlanmıştır. Bu itibarla, dava konusu Belediye Meclisi kararının, daha önce alınan UKOME Genel Kurulu kararlarına dayanılarak verildiği anlaşıldığından, öncelikle UKOME Genel Kurulu kararlarının iptalinin istenilip istenilmediğinin açıklığa kavuşturulmasını teminen dava dilekçesinin reddine karar verilmesi gerekirken davanın esasına girilmesinde usul kurallarına uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle anılan kararın bozulması ve yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın İdare Mahkemesine gönderilmesi gerektiği oyu ile karara katılmıyorum.