Danıştay Kararı · E. 2024/2169 · K. 2024/3248

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2024/2169 E.  ,  2024/3248 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No : 2024/2169 Karar No : 2024/3248 DAVACI: ... Enerji İnşaat Taahhüt Sanayi ve Ticaret A.Ş. VEKİLİ: Av. ... DAVALILAR : 1- ... Bakanlığı (E-Tebligat) 2- ... (...) Genel Müdürlüğü DAVANIN KONUSU : 1- 15/06/2019 tarih ve 30802 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in Ek-1'inde yer alan Hidroelektrik Enerji Üretim Tesisinin Su Kullanım Hakkı ve İşletme Esaslarına İlişkin Anlaşma'nın 4. maddesinde bulunan, "... Değişiklik yapılması hâlinde DSİ söz konusu değişiklikleri şirkete bildirir. Şirket bu planlara uymak zorundadır. Bu durumda şirket, DSİ'den herhangi bir hak talebinde bulunamaz." ibaresi ile 14. maddesinin; 2- Çekerek (Süreyyabey) Barajı ve HES tesisine ilişkin olarak 2023 yılı için 49.776.314,02-TL hidroelektrik kaynak katkı payı tahahkuk ettirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmektedir. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Dava konusu düzenleyici işlemler yönünden davanın süre aşımı nedeniyle reddine, 05/01/2024 tarih ve 4215828 sayılı işlem yönünden ise davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi uyarınca Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: MADDİ OLAY VE HUKUKİ SÜREÇ : Çekerek (Süreyyabey) Barajı ve HES projesine ilişkin olarak 28/07/2015 tarihinde yapılan hidroelektrik kaynak katkı payı teklif verme toplantısında en yüksek teklifin davacı şirket tarafından verilmesi üzerine davacı şirket ile DSİ arasında su kullanım hakkı anlaşması imzalanmış, tesis, inşa aşaması tamamlanıp geçici kabulü yapılarak 2021 yılında devreye alınmıştır. Devam eden süreçte su kullanım hakkı anlaşması ve ilgili mevzuat uyarınca davalı DSİ tarafından 2023 yılı için 49.776.314,02-TL hidroelektrik kaynak katkı payı tahahkuk ettirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlem tesis edilmiş ve tahakkuk ettirilen tutarların ilgili yılın Ocak ayının son gününe kadar ödenmesi istenilmiştir. Verilen süre içerisinde söz konusu tutarların ödenmemesi üzerine davacı şirket aleyhine ... İcra Dairesi'nin E:... sayılı dosyası nezdinde icra takibi başlatılarak ödeme emri düzenlenmiş, bunun üzerine bakılan dava açılmıştır. İNCELEME VE GEREKÇE: USUL YÖNÜNDEN: 1- 15/06/2019 tarih ve 30802 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in Ek-1'inde yer alan Hidroelektrik Enerji Üretim Tesisinin Su Kullanım Hakkı ve İşletme Esaslarına İlişkin Anlaşma'nın 4. maddesinde bulunan, "... Değişiklik yapılması hâlinde DSİ söz konusu değişiklikleri şirkete bildirir. Şirket bu planlara uymak zorundadır. Bu durumda şirket, DSİ'den herhangi bir hak talebinde bulunamaz." ibaresi ile 14. maddesinin incelenmesi; 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin birinci fıkrasında, dava açma süresinin, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde Danıştay'da altmış gün olduğu; dördüncü fıkrasında, ilanı gereken düzenleyici işlemlerde dava açma süresinin ilan tarihini izleyen günden itibaren başlayacağı, ancak bu işlemlerin uygulanması üzerine ilgililerin düzenleyici işlem veya uygulanan işlem yahut her ikisi aleyhine birden dava açabilecekleri; 14. maddesinin üçüncü fıkrasının (e) bendinde, dava dilekçelerinin süre aşımı bulunup bulunmadığı yönünden inceleneceği; 15. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde ise, 14. maddenin üçüncü fıkrasının (e) bendine aykırılık görülmesi hâlinde davanın reddine karar verileceği kurala bağlanmıştır. Aktarılan mevzuat birlikte değerlendirildiğinde, düzenleyici işlemin ilanından sonra dava açma süresi içinde bu işlemin iptali istemiyle dava açılabileceği gibi, dava açma süresinin geçmiş olması hâlinde, düzenleyici işlemin uygulanması niteliğinde yeni bir işlem tesis edildiğinde ilgililerin uygulama işlemini veya dayanağı olan düzenleyici işlemi ayrı ayrı veya birlikte dava edebilecekleri anlaşılmaktadır. 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinde sözü edilen "uygulama işlemi" kavramı, kural koyucu nitelikteki düzenleyici işlemlere dayanılarak ilgililer hakkında tesis edilen ve onların menfaatlerinin ihlâl edilmesi sonucunu doğuran, başka bir ifadeyle hukuksal durumlarında değişiklik doğuran işlemleri ifade etmektedir. Davacı tarafından Çekerek (...) Barajı ve HES tesisinde 2023 yılında su kotunun hiçbir zaman optimum seviyeye ulaşmamış olmasına rağmen DSİ tarafından Hidroelektrik Enerji Üretim Tesisinin Su Kullanım Hakkı ve İşletme Esaslarına İlişkin Anlaşma'nın iptali istenilen maddelerini uygulanmak suretiyle tesisin tam kapasite çalıştığı varsayılarak kaynak katkı payı tahakkuk ettirildiği, şirketin daha önce açmış olduğu davaların ise dava konusu düzenleyici işlemler gerekçe gösterilerek reddedildiğinin iddia edildiği, bu kapsamda düzenleyici işlem niteliğindeki Hidroelektrik Enerji Üretim Tesisinin Su Kullanım Hakkı ve İşletme Esaslarına İlişkin Anlaşma'nın ilgili maddeleri ve söz konusu düzenleyici işlemin uygulanması mahiyetinde olduğu belirtilen kaynak katkı payı tahakkuk işleminin iptali istemiyle bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. Dava konusu Yönetmelik 15/06/2019 tarihinde yayınlanmış olup, ilan tarihinden sonra süresinde dava açılmadığından, iş bu davanın süresinde açılıp açılmadığının tespiti bakımından, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesinin dördüncü fıkrasında yer alan "düzenleyici işlemin uygulanmasına ilişkin yeni bir işlem tesis edildiğinde ilgililerin uygulama işlemini veya dayanağı olan düzenleyici işlemi ayrı ayrı veya birlikte dava edebileceği" kuralı çerçevesinde değerlendirme yapılması gerekmektedir. Davacı tarafından dava dilekçesinde işlemin tebliğ tarihi olarak icra takibi kapsamında gönderilen ödeme emrinin tebliğ tarihine yer verilmekle birlikte kaynak katkı payı tahakkuk işlemlerinin dava konusu düzenleyici işlemin uygulanması mahiyetinde olduğu iddia olunarak bu işlemler de dava konusu edildiğinden, Dairemizin 11/07/2024 tarih ve E:2024/2169 sayılı ara kararı ile 2023 yılı hidroelektrik kaynak katkı payı tahakkuk ettirilmesine ilişkin işlemlerin davacı şirkete tebliğ edilip edilmediği, tebliğ edilmiş ise hangi tarihte ve ne şekilde tebliğ edildiği ve anılan işlemlere karşı dava açılıp açılmadığı sorulmuş olup, davalı DSİ tarafından 31/07/2024 tarihinde UYAP üzerinden gönderilen cevabi yazı ve eklerinin incelenmesinden, 2023 yılı için hidroelektrik kaynak katkı payı tahakkuk ettirilmesine ilişkin işlemin KEP adresi üzerinden davacı şirkete 06/01/2024 tarihinde gönderildiği (davacı şirket tarafından da dava dilekçesinde söz konusu işlemin 06/01/2024 tarihinde tebliğ edildiği belirtilmiştir.) 2023 yılı için hidroelektrik kaynak katkı payı tahakkuk ettirilmesine ilişkin işleme karşı ... İdare Mahkemesi'nin E:... sayılı dosyası ile ... İdare Mahkemesi'nin E:... sayılı dosyasında iki ayrı dava açıldığı, bu davalardan ... İdare Mahkemesi nezdinde açılan davada davanın incelenmeksizin reddine karar verildiği ve bu kararın temyiz edilmeyerek kesinleştiği, ... İdare Mahkemesi nezdinde açılan davada ise davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verildiği, söz konusu karara karşı davacı tarafından istinaf başvurusunda bulunulduğu ve anılan davanın halen derdest olduğu anlaşılmaktadır. Bu itibarla, dava konusu düzenlemelerin 15/06/2019 tarih ve 30802 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandığı, uygulama işlemi niteliğinde olan 2023 yılı için 49.776.314,02-TL hidroelektrik kaynak katkı payı tahahkuk ettirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin ise 06/01/2024 tarihinde davacıya tebliğ edildiği, uygulama işleminin tebliğini müteakiben düzenleyici işleme karşı uygulama işlemi ile birlikte veyahut ayrı olarak dava açılabilecek iken davacı tarafından düzenleyici işleme karşı uygulama işleminin tebliğini müteakiben dava açılmadığı, her ne kadar davacı tarafından dava konusu işlem ile tahakkuk ettirilen borca ilişkin olarak başlatılan icra takibi üzerine dava açıldığı belirtilmekte ise de icra takibinden önce iptali istenilen düzenleyici işlemlerin uygulaması mahiyetinde tesis edilen işlemin mevcut olduğu, bu nedenle 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu kapsamında başlatılan icra takibinin yeni bir uygulama işlemi kabul edilerek dava konusu uygulama işleminin tebliği ile başlamış olan dava açma süresini yeniden başlatmasının mümkün olmadığı göz önüne alındığında, davacı tarafından ... tarih ve ... sayılı işlemin tebliğ edildiği 06/01/2024 tarihinden itibaren 60 gün içinde en geç 06/03/2024 tarihine kadar uygulama işlemi ile birlikte veya yalnız düzenleyici işlemlere karşı dava açılması gerekirken, bu süre geçirildikten çok sonra 08/07/2024 tarihinde UYAP kaydına giren dilekçeyle açılan işbu davanın düzenleyici işlemlere ilişkin kısmının süre aşımı nedeniyle esasının incelenme imkânı bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Öte yandan, davacı tarafından, kaynak katkı payı tahahkuk ettirilmesine ilişkin işlemlerin kesin ve yürütülmesi zorunlu bir işlem olmaması nedeniyle icra takibini müteakiben dava açıldığı belirtilmekte ise de, düzenleyici işleme karşı açılacak dava süresini yeniden başlatacak olan uygulama işleminin, idari davaya konu edilebilecek bir idari işlem olma zorunluluğu bulunmadığından söz konusu iddiaya itibar edilmemiştir. Kaldı ki Çekerek (Süreyyabey) Barajı ve HES tesisine ilişkin olarak 2021 yılı için kaynak katkı payı tahakkuk ettirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işleme karşı davacı tarafından açılan dava Dairemizin E:2024/1031 sayılı dosyası nezdinde derdest olup, söz konusu davada İdare Mahkemesi'nce işin esasına girilerek inceleme yapılmıştır. 2- Çekerek (Süreyyabey) Barajı ve HES tesisine ilişkin olarak 2023 yılı için 49.776.314,02-TL hidroelektrik kaynak katkı payı tahahkuk ettirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlem incelenmesi; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde, "Aynı davanın, daha önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması" kuralına yer verilmek suretiyle "derdestlik" bulunmaması dava açma şartları arasında sayılmış; 115. maddesinde ise, dava şartı noksanlığı tespit edildiğinde mahkemenin davayı usulden reddedeceği kurala bağlanmıştır. 6100 sayılı Kanun'un 114. maddesinin gerekçesinde, "... (ı) bendinde, aynı davanın önceden açılmış ve hâlen görülmekte olmaması hususu yani teknik bir ifadeyle derdestlik iddiası olumsuz bir dava şartı hâline getirilmiş ve bu suretle derdestlik itirazı bir ilk itiraz olmaktan çıkartılıp; dava şartına ilişkin usulî bir itiraza dönüştürülmesi sağlanmıştır. Açılmış ve hâlen görülmekte olan bir davanın davacısı, hukuki korunma sürecini başlatmıştır. Artık onun aynı davayı bir başka mahkeme önüne getirmesinde hukuken korunmaya değer güncel bir yararı kalmamıştır; bu bağlamda, hukuken korunma ihtiyacı içerisinde bulunmamaktadır ve onun yapacağı tek iş, davanın sonucunu beklemekten ibarettir. ... Daha önce açılmış ve hâlen görülmekte olan bir davanın, hangi saikle olursa olsun ikinci kez açılması hâlinde, davacının bu ikinci davayı açmaktaki yararı hukuki değildir. O hâlde derdestlik itirazının korunmasının temelinde, aynı davanın tekrar açılıp görülmesinin sağlanmasında davacının hiçbir hukuki yararının bulunmadığı düşüncesi yatmaktadır. Hukuki yararın ise dava şartı olduğu konusunda, bu düzenlemeden önce dahi doktrin ve yargı uygulaması bağlamında bir görüş birliği mevcuttur." açıklamasına yer verilmiştir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda "derdestlik" müessesesi düzenlenmemiş ve Kanun'un 31. maddesinde, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ve onun yerine çıkarılan Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun derdestlik ile ilgili maddelerine atıfta bulunulmamış olmakla birlikte, tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir davanın daha önce aynı veya başka bir mahkemede açıldığının ve görülmekte olduğunun tespit edilmesi hâlinde, usul hukukunun temel kavramlarından olan derdestlik müessesesinin temelinde yatan, ilk davanın aynısı olan ikinci davanın açılmasında davacının hukukî yararı bulunmadığı olgusundan hareketle, ikinci davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekmektedir. Dosyanın ... İdare Mahkemesi'nin E:... sayılı dosyası ile birlikte incelenmesinden, davacı tarafından Çekerek (Süreyyabey) Barajı ve HES tesisine ilişkin olarak 2023 yılı için 49.776.314,02-TL hidroelektrik kaynak katkı payı tahahkuk ettirilmesine ilişkin ... tarih ve ... sayılı sayılı işlem iptali istemiyle 08/07/2024 tarihinde kayıtlara alınan dilekçe ile bakılan davanın açıldığı; öte yandan, davacı tarafından aynı işlemin iptali istemiyle 04/06/2024 tarihinde kayıtlara alınan dilekçe ile Ankara 13. İdare Mahkemesi'nin E:2024/1000 sayılı dosyasına kaydedilen bir davanın daha açıldığı ve anılan davada davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verildiği, söz konusu karara karşı istinaf başvurusunda bulunulduğu ve bu davanın derdest olduğu anlaşılmakta olup; bakılan davanın aynı istemle açılmış ve tarafları ile sebepleri de aynı olan ikinci bir dava olduğu, ayrıca her iki davada elde edilmek istenen hukukî yararın da aynı olduğu sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, davacının ilk davadan sonra açılan işbu davayı açmakta derdestlik nedeniyle korunmaya değer güncel bir hukukî yararı bulunmadığından, ... tarih ve ... sayılı işlem yönünden davanın derdestlik nedeniyle incelenmesi mümkün değildir. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; 1. 15/06/2019 tarih ve 30802 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'in Ek-1'inde yer alan Hidroelektrik Enerji Üretim Tesisinin Su Kullanım Hakkı ve İşletme Esaslarına İlişkin Anlaşma'nın 4. maddesinde bulunan, "... Değişiklik yapılması hâlinde DSİ söz konusu değişiklikleri şirkete bildirir. Şirket bu planlara uymak zorundadır. Bu durumda şirket, DSİ'den herhangi bir hak talebinde bulunamaz." ibaresi ile 14. maddesi yönünden 2577 sayılı Kanun'un 15/1-b maddesi uyarınca DAVANIN SÜRE AŞIMI NEDENİYLE REDDİNE, 2. ... tarih ve ... sayılı işlem yönünden ise DAVANIN DERDESTLİK NEDENİYLE İNCELENMEKSİZİN REDDİNE, 3. Dava sonucu itibarıyla ret kararı ile sonuçlandığından ayrıntısı aşağıda gösterilen toplam ...-TL yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, 4. Kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine, 5. Posta gideri avansından artan tutarın kararın kesinleşmesinden sonra davacıya iadesine, 6. Bu kararın tebliğ tarihini izleyen 30 (otuz) içerisinde Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu'na temyiz yolu açık olmak üzere, 11/09/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.