Danıştay Kararı · E. 2024/2673 · K. 2024/6158

Danıştay 4. Daire Başkanlığı         2024/2673 E.  ,  2024/6158 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y DÖRDÜNCÜ DAİRE Esas No : 2024/2673 Karar No : 2024/6158 TEMYİZ EDENLER : 1-(DAVALI) … Valiliği VEKİLİ : Av. … 2- (DAVALI YANINDA MÜDAHİL) … Anonim Şirketi VEKİLİ : Av. … DAVALI YANINDA DİĞER MÜDAHİL : … İmar İnş. ve Tic. A.Ş. VEKİLİ : Av. … KARŞI TARAF (DAVACI) : … VEKİLİ : Av. … İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Malatya İli, Yeşilyurt İlçesi, … Mahallesi mevkiinde gerçekleştirilmesi planlanan "Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi" projesine ilişkin olarak Malatya Valiliği tarafından verilen … tarih ve … sayılı "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: İdare Mahkemesince verilen kararda; yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi neticesinde hazırlanan bilirkişi raporu ile dava dosyasında yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden, proje kapsamında yürütülen faaliyetin insan sağlığına, bitki, hayvan, toprak, hava ve su kaynaklarına olası etkilerinin giderilmesine yönelik olarak proje tanıtım dosyasında taahhüt edilen önlemlerin etkin olarak alınmamış olduğu, tesiste yürütülen faaliyetten kaynaklı olarak meydana gelecek hava kirliliği ile ilgili kümülatif etki değerlendirmesinin yapılmamış olduğu, kurulacak kırma eleme tesisi için toz kaynağı olan her bir ünitenin (bunker, kırıcılar, elekler, bantlar) kapalı ortam içerisine alınacağının ve toz indirgeme sistemleri kurulacağının beyan edilmiş olmasına rağmen toz indirme sistemlerinin kurulu olmadığı, proje tanıtım dosyasında bölgenin jeolojik durumunun bir harita ile tanımlanmış olduğu ve harita açıklamalarının literatür derlemesinden ibaret olduğu, jeoloji haritasında olması gereken fay hatları, tektonik veriler ve eğim doğrultularının olmadığı, proje alanı içinde kalan ve kalker ocağına çok yakın olan daimi akar pınar olduğu, bu pınarın debisinin 0.8 1/s dolayında olduğu, pınarı besleyen akifer sisteminin sahada maden çıkarma faaliyetleri aşamasındaki patlamalardan kaynaklı titreşimlerden etkilenebileceği, buna göre proje tanıtım dosyasının, jeoloji, hidrojeoloji, tektonik, depremsellik, jeoteknik verileri yönünden yetersiz olduğu, proje alanında bulunan tarım arazilerinin tozumasının önlenmesine yönelik proje tanıtım dosyasında belirtilen tedbirlerin alınmaması durumunda tozdan olumsuz etkilenebileceği, alan içerisindeki bitkisel toprak derinliğinin nasıl belirlendiği ya da belirleneceğine yönelik net bir teknik bilginin proje tanıtım dosyasında yer almadığı, proje alanı ve etki alanında bulunan flora türleri, flora ve fauna tespiti için arazi çalışmalarının alanında uzman kişiler tarafından yapılmadığı, raporun 2 çevre mühendisi, 1 makine mühendisi ve 1 iktisatçı gibi farklı mesleklere sahip kişiler tarafından hazırlanmış olduğu, bitki tür tablosunda endemik olduğu halde endemik olarak gösterilmeyen bitkilerin olduğu, flora ve fauna çalışmalarında tespit edilen bitki ve hayvan tür teşhislerini yapabilecek uzmanların proje raporunda görev almadığı, flora ve fauna arazi çalışmalarının kaç gün ve hangi mevsimlerde yapıldığının raporda sunulmadığı, flora ve fauna tür listesinin yetersiz olduğu ve bazı tür isimlerinin güncel olmadığı, iyi bir literatür araştırması yapılmadan bitki ve hayvan tür tablosunun hazırlandığı ve endemik türler ile VU (Hassas) kategorisinde değerlendirilen türler için koruyucu önlemlerin gerçekçi ve uygulanabilir olmadığı, dolayısıyla proje tanıtım dosyası raporunun flora ve fauna açısından yetersiz olduğu, nihai proje tanıtım dosyası raporunun niteliği gereği raporu hazırlayanlar arasında jeoloji mühendisi, maden mühendisi, ziraat mühendisi, orman mühendisi, hidrojeoloji mühendisi, harita mühendisi, meteoroloji mühendisi gibi önemli uzmanlık alanlarında personelin de olmasının gerektiği, bu uzmanlık alanlarında personelin olmamasının raporun hazırlanmasında teknik açıdan eksikliklerin oluşmasına neden olduğu, dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : 1-Davalı idare tarafından, davanın süresinde açılmadığı, bilirkişi raporuna karşı yapılan itirazlarının Mahkemece değerlendirilmediği, Proje Tanıtım Dosyasında verilen taahhütlerin yerine getirilmemiş olmasının ÇED Gerekli Değildir kararının iptalini gerektirmeyeceği, tesise tahhütlere uyulmadığı gerekçesiyle idari yaptırım uygulandığı, tozumanın asgari düzeye indirilebilmesi için verilmiş olan taahhütlerin yerine getirilmiş olduğu, tesise ait emisyon konulu çevre izninin bulunduğu, bu izin kapsamında yapılan emisyon ölçüm sonuçlarının Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği Kontrol Yönetmeliğinde belirtilen sınır değerleri sağladığı, ÇED sürecinde proje sahasının etki alanında kümülatif değerlendirmeyi gerektirecek bir madencilik faaliyetinin bulunmadığı, bilirkişi raporunda yer alan kapalı ortam şartlarının etkin olarak sağlanamadığı tespitinin somut gerekçesinin ortaya konulmamış olduğu, toz indirgeme sisteminin kurulu olmadığı tespitinde bulunulmuş ise de keşif esnasında tesiste tadilat, bakım-onarım çalışmalarının olabileceği hususunun dikkate alınması gerektiği, bilirkişi raporunda yer verilen jeolojik değerlendirmelerin raporun hazırlandığı tarih itibarıyla yapıldığı ancak Proje Tanıtım Dosyasının yaşanılan büyük depremler öncesindeki mevcut jeolojik bilgilere göre hazırlanmış olduğu, … Şube Müdürlüğünce Proje Tanıtım Dosyasındaki Jeolojik değerlendirmelerin yeterli görüldüğü, bilirkişi raporunda modelleme çalışması sonucu elde edilen grafiklerdeki verilerin hatalı olduğu tespitine yer verildiği ancak yapılan hatanın ne olduğunun belirtilmediği, mülga Orman ve Su İşleri ...Bölge Müdürlüğünce Proje Tanıtım Dosyasının flora ve faunaya ilişkin kısmı bakımından uygun görüş verilmiş olduğu, sahada tek vardiya çalışılacağı varsayımına göre kapasite hesaplamalarının yapılarak ilgili kuruluşlardan gerekli izinlerin alındığı, ÇED Yönetmeliği kapsamında hazırlanacak Proje Tanıtım Dosyasında planlanan faaliyet kapsamında kullanılacak makine ve ekipmanların ana hatları ile (sayısı,kapasitesi, güç gereksinimi, kullanılacak yakıt türü vs.) değerlendirildiği, marka model üzerinden değerlendirilmediği, bilirkişinin araçların marka model bilgilerinin dosyada yer almadığından hareketle hesaplamaların hatalı olduğu tespitinin bilimsellikten uzak olduğu, Proje Tanıtım Dosyasını hazırlayan firmaların ve bu firmaların personellerinin yeterliliğinin Bakanlıkça onaylanmış olduğu, bilirkişi raporunun hükme esas alınabilir yeterlilikte olmadığı, tesis için halihazırda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından ... tarih ve ... sayılı ÇED Olumlu kararının verildiği ileri sürülmektedir. 2-Müdahil (davalı yanında) tarafından, davacının dava açmakta menfaatinin bulunmadığı, davanın süre aşımı yönünden reddine karar verilmesi gerektiği, proje kapsamında kapasite artışına gidilmesi nedeniyle Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından … tarih ve … sayılı ÇED Olumlu belgesinin düzenlenmiş olduğu, bu nedenle davanın konusuz kaldığı, bilirkişi raporunun hükme esas alınabilir yeterlilikte olmadığı, bilirkişi raporu hazırlanırken ÇED Olumlu kararının da dikkate alınması gerekirken bunun yapılmadığı, İstanbul Teknik Üniversitesi Maden Fakültesi öğretim üyeleri tarafından 19/05/2024 tarihinde proje sahasında keşif yapılarak rapor hazırlandığı, faaliyet alanında düzenli akış sergileyen bir dere bulunmadığı, tesiste spreyleme sisteminin kurulu olduğu, kırma eleme tesisinin kapalı alan şeklinde oluşturulmuş olduğu, toz bastırma işleminin sprey sulama ile yapıldığı, faaliyetin campanula peshmenii adlı endemik bitkinin populasyonu açısından herhangi bir olumsuz etkisinin söz konusu olmadığı, projenin olumsuz çevresel etkilerinin söz konusu olmadığı ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Cevap verilmemiştir. TETKİK HÂKİMİ : … DÜŞÜNCESİ : Karşı oyda belirilen gerekçeyle uyuşmazlığın esasının incelenmesi gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dördüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE : MADDİ OLAY: Malatya İli, Yeşilyurt İlçesi, Görgü Mahallesi mevkiinde gerçekleştirilmesi planlanan "Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi" projesine ilişkin olarak Malatya Valiliği tarafından … tarih ve … sayılı "ÇED Gerekli Değildir" kararı verilmiştir. Bunun üzerine bakılan dava açılmış, yargılama devam ederken, dava konusu projede kapasite artışı gerçekleştirmek üzere hazırlanan ÇED Raporu idareye sunulmuş ve kapasite artışı projesine ilişkin olarak Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından … tarih ve … sayılı "ÇED Olumlu" kararı verilmiştir. İLGİLİ MEVZUAT: 2872 sayılı Çevre Kanununun 2. maddesinde; "Çevresel Etki Değerlendirmesi: Gerçekleştirilmesi plânlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları; Proje Tanıtım Dosyası: Gerçekleşmesi plânlanan projenin yerini, özelliklerini, olası olumsuz etkilerini ve öngörülen önlemleri içeren, projeyi genel boyutları ile tanıtan bilgi ve belgeleri içeren dosyayı ifade eder.'' hükmüne, 10. maddesinde; "Gerçekleştirmeyi plânladıkları faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işletmeler, Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdürler. Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu Kararı veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez; proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez. Çevresel Etki Değerlendirmesine tâbi projeler ve Stratejik Çevresel Değerlendirmeye tâbi plân ve programlar ve konuya ilişkin usûl ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenir" hükmüne yer verilmiştir. 25/11/2014 günlü, 29186 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği'nin 4. maddesinde; "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir Kararı: Seçme Eleme Kriterlerine Tabi Projeler hakkında yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı olarak tanımlanmıştır. Aynı Yönetmelik'in 6. maddesinde, "(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki bir projeyi gerçekleştirmeyi planlayan gerçek veya tüzel kişiler; Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeleri için ÇED Başvuru Dosyasını, ÇED Raporunu, Seçme Eleme Kriterleri uygulanacak projeler için ise Proje Tanıtım Dosyasını, Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum ve kuruluşlara hazırlatmak, ilgili makama sunulmasını sağlamak ve proje kapsamında verdiklere taahhütlere uymakla yükümlüdürler... (3) Bu Yönetmeliğe tabi projeler için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu" kararı veya "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" kararı alınmadıkça bu projelere hiçbir teşvik, onay, izin, yapı ve kullanım ruhsatı verilemez, proje için yatırıma başlanamaz ve ihale edilemez...' kuralına yer verilmiş olup; 7. maddesinde, Çevresel Etki Değerlendirmesine tabi projeler sayılmış, buna göre anılan Yönetmeliğin EK-1 listesinde yer alan projeler ile Seçme Eleme Kriterlerine tabi olup "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gereklidir" kararı verilen projeler için Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu hazırlanmasının zorunlu olduğu; 15. maddesinde, bu Yönetmeliğin EK-2 listesinde yer alan projeler ile kapsam dışı değerlendirilen projelere ilişkin kapasite artırımı ve/veya genişletilmesinin planlanması halinde, mevcut proje kapasitesi ve kapasite artışları toplamı ile birlikte projenin yeni kapasitesi EK-2 listesinde belirtilen projelerin seçme, eleme kriterlerine tabi olduğu, hükme bağlanmış, 17. maddesinde ise; "Bakanlık, Proje Tanıtım Dosyalarını ek-4’te yer alan kriterler çerçevesinde inceler ve değerlendirir. Bakanlık, bu aşamada gerekli görülmesi halinde Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlardan proje ile ilgili geniş kapsamlı bilgi vermesini, araç gereç sağlamasını, yeterliği kabul edilebilir kuruluşlarca analiz, deney ve ölçümler yapmasını veya yaptırmasını isteyebilir... (2) Bakanlık on beş (15) iş günü içinde inceleme ve değerlendirmelerini tamamlar. Proje hakkında "ÇED Gereklidir" veya "ÇED Gerekli Değildir" kararını beş (5) iş günü içinde verir, kararı Valiliğe, proje sahibine ve Bakanlıkça yeterlik verilmiş kurum/kuruluşlara bildirir. Valilik, bu kararı askıda ilan ve internet aracılığıyla halka duyurur." düzenlemesine yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Dosyanın incelenmesinden; Dairemizin 18/09/2024 tarih ve E:2024/2673 sayılı ara kararına dava dışı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilen 23/10/2024 tarihli cevap dilekçesi ile davalı Malatya Valiliği tarafından verilen bila tarihli cevap dilekçesinde, Malatya İli, Yeşilyurt İlçesi, ... Mahallesi mevkiinde … A.Ş. tarafından yapılması planlanan ER:… Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi Kapasite Artışı projesine ilişkin olarak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından … tarih ve … sayılı "ÇED Olumlu" kararının verilmiş olduğunun, söz konusu ÇED Olumlu kararının, işbu dava konusu … ve … sayılı ÇED Gerekli Değildir kararı verilen mevcut proje alanının çevresel etkilerini de kapsayacak şekilde yapılan değerlendirme sonucu verildiğinin, ÇED Gerekli Değildir kararına esas Proje Tanıtım Dosyasında ÇED alanının 14,57 hektar büyüklüğünde Kalker Ocağı ve Kırma Eleme Tesisi kapasitesinin ise 380.000 ton/yıl olduğunun, ÇED Olumlu kararına esas ÇED Raporunda ise kapasite artışı ile birlikte ÇED alanının 43,54 hektar, üretim kapasitesinin 950.000 ton/yıl olduğunun, ÇED Olumlu kararının ÇED Gerekli Değildir kararına esas ÇED alanını da kapsayacak şekilde verilmiş olduğunun, ÇED Olumlu kararının verildiği 25/04/2024 tarihinden itibaren bu kararın geçerli olduğunun beyan edildiği anlaşılmakta olup, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından söz konusu projeyle ilgili olarak işbu dava konusu mevcut proje alanının çevresel etkileri de değerlendirilmek suretiyle … tarih ve … sayılı "ÇED Olumlu" kararının verilmesi ile dava konusu ilk "ÇED Gerekli Değildir" kararının geçersiz hale geldiğinin dolayısıyla hukuken uygulanamayacağının kabulü gerekmektedir. Nitekim, söz konusu projeyle ilgili dava konusu ilk '''ÇED Gerekli Değildir" kararının hukuken geçerli olduğunun kabul edilmesi halinde, yeni hazırlanan ÇED Raporuna istinaden verilen ÇED Olumlu kararının da hukuken geçerli olduğu dikkate alındığında, aynı projeyle ilgili iki farklı ÇED kararının birlikte uygulanmasına olanak bulunmamaktadır. Uyuşmazlıkta; her ne kadar İdare Mahkemesince dava dosyasındaki bilgi ve belgeler ile mahallinde yaptırılan keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda düzenlenen bilirkişi raporu birlikte değerlendirilmek suretiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş ise de, söz konusu projeyle ilgili ... tarih ve ... sayılı "ÇED Olumlu" kararının verilmesiyle, aynı projeyle ilgili iki farklı ÇED kararının birlikte uygulanma olanağının bulunmadığı dikkate alındığında, davalı idarece, dava konusu 'ÇED Gerekli Değildir" kararının zımni olarak geri alındığının kabulü gerekmekte olup, bakılmakta olan davanın konusunun kalmadığı sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, konusu kalmayan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekirken, dava konusu işlemin iptali yolunda verilen temyize konu İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Temyiz istemlerinin kabulüne, 2. Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin temyize konu ... İdare Mahkemesinin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının BOZULMASINA, 2577 sayılı Kanunun 20/A-2(i) maddesi uyarınca KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA, 3. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ve davacı tarafından yapılan toplam …-TL yargılama gideri ile hüküm tarihinde yürürlükte bulunan Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca duruşmalı işler için belirlenen …-TL vekalet ücretinin davalı idareden alınarak davacıya verilmesine, 4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ve davalı idare tarafından yapılan …-TL yargılama giderinin davalı idare üzerinde bırakılmasına, 5. Davacının adli yardımdan faydalanması nedeniyle yatırılamayan keşif ve bilirkişi giderleri Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılandığından … -TL keşif gideri ile bilirkişi ücretinin Adalet Bakanlığına verilmek üzere davalı idareden tahsili için ilgili idaresine müzekkere yazılmasına, 6. Davacının adli yardımdan faydalanması nedeniyle resmi puldan karşılanan …-TL yargılama giderinin kararın tebliğinden itibaren 1 ay içinde ödenmemesi halinde davalı idareden tahsili için ilgili tahsil dairesine müzekkere yazılmasına, 7. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ve davalı idare yanında müdahil ... Çevre ve İnşaat Anonim Şirketi tarafından yapılan …-TL yargılama giderinin müdahil üzerinde bırakılmasına, 8. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ve davalı idare yanında müdahil Esenlik İmar İnşaat ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından yapılan …-TL yargılama giderinin müdahil üzerinde bırakılmasına, 9. Posta gideri avansından artan tutarın istemleri halinde taraflara iadesine, 10. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 11. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 20/A-2-(i) maddesi uyarınca, oyçokluğuyla kesin olarak, 06/11/2024 tarihinde oyçokluğuyla karar verildi. (X) KARŞI OY : Dairemizin 18/09/2024 tarih ve E:2024/2673 sayılı ara kararına davalı idare ve dava dışı Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından verilen cevap dilekçelerinden, proje kapasite artışı nedeniyle söz konusu projeye ilişkin olarak … tarih ve … sayılı ÇED Olumlu kararının verilmiş olduğu anlaşılmakta ise de anılan karar tesis edilirken işbu dava konusu ''ÇED Gerekli Değildir" kararının davalı idare tarafından geri alınmamış olması karşısında dava konusu işlemin hukuken geçerliliğini koruduğu sonucuna varıldığından uyuşmazlığın esasının incelenmesi gerektiği görüşüyle Dairemiz kararına katılmıyorum.