Danıştay Kararı · E. 2024/2986 · K. 2024/4906

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2024/2986 E.  ,  2024/4906 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No:2024/2986 Karar No:2024/4906 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : ... Büyükşehir Belediye Başkanlığı VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVACI) : .. A.Ş. VEKİLİ : Av.... İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığınca 12/08/2024 tarihinde gerçekleştirilen "Muğla İli, Menteşe İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel numaralı, ‘Bir Bodrum Bir Zemin Bir Asma ve Dört Normal Katlı İşhanı, Beş Katlı Betonarme Bina ve Arsa’ nitelikli taşınmaz üzerinde bulunan ‘2.564,33 m² İnşaat Alanlı 1. Blok B+5 Katlı ve 2.829,51 m² İnşaat Alanlı 2. Blok B+4 Katlı 1 Nolu Belediye Hizmet Binasının Hurda Bedeli Karşılığı Yıkılması ve Hafriyatın Kaldırılması İşi" ihalesinin ve yıkımdan çıkacak hurda malzemenin Makine ve Kimya Endüstrisi A.Ş.'ye (MKE A.Ş.) devredilmesine yönelik başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun, 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi Ve Satın Alınması Hakkında Kanun ile 20/03/1971 tarih ve 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ve 19/03/2001 tarih ve 2001/15 sayılı Genelge hükümlerinden, resmi daire ve idareler, iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerinin, malik oldukları her çeşit maden hurdaları ile bunların hurda halindeki halitalarının ve kullanılmayacak bir hale gelmiş bulunan muharrik ve müteharrik araçlarının kendi ihtiyaçlarından fazlalarının MKE AŞ'ye satılmasının zorunlu olduğunun anlaşıldığı, Olayda, her ne kadar uyuşmazlık konusu ihalenin, davalı idare uhdesinde bulunan ve 3284 sayılı Kanun kapsamında kalan bir kısım hurda malzemenin doğrudan satışına ilişkin olmadığı görülmekle birlikte, tesis edilen işlemle, ihale konusu yapıların yıkım işinin, yıkıma konu yapılardan elde edilecek hurdaların yükleniciye devri suretiyle yaptırılmasının, başka bir deyişle, yıkım işinden kaynaklanacak giderlerin tamamen veya kısmen yıkılacak yapılardan elde edilecek hurdalarla karşılanmasının amaçlandığı, bu itibarla, esasen yıkım işine dair yapılması gerekli ödemenin idarece tamamen veya kısmen elde edilecek hurdaların devri suretiyle yapılacağı, belirtilen yasal düzenlemelerden, kamu yararı çerçevesinde milli savunma ihtiyaçlarının üretimine esas hammadelerin elde edilmesinde yaşanabilecek sorunların önüne geçilmesini teminen kamu idareleri ve bunların kurdukları işletmelerle iştiraklerinin mülkiyetinde bulunan, ilgili yasal düzenlemelerde tarif edilen hurda malzemelerin davacıya satışının zorunlu kılındığı, bu nedenle idarelerce söz konusu zorunluluktan kaçınmak amacıyla elde edilecek hurdaların yükleniciye devri suretiyle yıkım ihaleleri yapılmasının yasa koyucunun amacı ile bağdaşmayacağı gibi 3284 ve 7330 sayılı Kanun hükümlerine de aykırılık teşkil edeceği, neticeten 2886 sayılı Kanun çerçevesinde yıkımdan elde edilecek hurdaların, üçüncü kişiye satışı sonucunu doğuracak biçimde ihaleye konu edilemeyeceği anlaşıldığından, kamu tüzel kişiliğini haiz bir resmi kurum olan davalı idareye ait binaların yıkımı neticesinde elde edilecek ve anılan yasal düzenlemeler çerçevesinde davacı idareye satışı zorunlu bulunan hurda malzemelerin yıkım işi karşılığı olarak yükleniciye devrini öngören dava konusu ihale ile anılan ihalenin iptali yolunda yapılan başvurunun reddine dair dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, hurda karşılığı yıkım ihalelerinin 2886 sayılı Kanun kapsamında yapılabileceğine dair Danıştay kararının bulunduğu, Milli Emlak Genel Müdürlüğünün 81 il valiliğine gönderdiği 14/10/2010 tarihli yazıda, yıkımı istenen binaların enkazdan çıkarılacak malzeme karşılığında yıktırılması hususunun bildirildiği, ihale konusu işin yıkım işi olduğu, enkazın alandan uzaklaştırılması işini de kapsadığı, hurda satışı olmadığı, kamu kaynaklarının verimli kullanılması, Milli Emlak Genel Müdürlüğünün anılan yazısı ve 2024 yılı Tasarruf Tedbirleri kapsamında yıkım işinin hurda karşılığı yapılmasında kamu yararı bulunduğu, kamu kurumlarınca bu şekilde bir çok ihalenin gerçekleştirildiği, davacı tarafın kendilerine devredilmesini talep edebileceği malzemenin hali hazırda hurda malzeme durumunda olması gerektiği, ortada hurda malzemenin bulunmadığı, yıkım sonrası sadece 3284 sayılı Kanun kapsamındaki malzeme değil, ahşap, plastik, kiremit vb. malzemenin de ortaya çıkacağı, maden hurdası niteliğindeki malzemenin davacıya devrinin gerektiğinden bahisle yıkım işinin Belediyeleri bütçesinden yaptırılmasında kamu yararının bulunmadığı, yıkım neticesinde elde edilecek hurda malzeme değerinin 1.490.000,00-TL, binaların sadece yıkım giderinin ise 2.151.392,62-TL olduğunun hesaplandığı, yıkım sonucu ortaya çıkan enkazın kaldırılması ve bertaraf edilmesine dair giderlerin bu tutara dahil edilmediği, Belediyenin yıkımı gerçekleştirecek uzman personel ve ekipmanının bulunmadığı, deprem riski nedeniyle ihaleye konu binaların yıkımının aciliyet arz ettiği, sözleşmeye bağlanmış ihalenin iptal edilerek yıkım işinin gecikmesinin can ve mal kaybına sebebiyet verebileceği, hurda malzemenin MKE A.Ş.'ye devrine dayanak gösterilen düzenlemelerin, bugünün şartlarında davacının talebi gibi uygulanmasının kamunun zararına sebebiyet verdiği, söz konusu ihalenin usulüne uygun gerçekleştirildiği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Davacı tarafından, 3284 ve 7330 sayılı Kanunlar uyarınca, davalı idarece yapılması gereken işin, ihaleye konu binaların yıkımını kendi bütçesi ile gerçekleştirmek, yıkım sonucu ortaya çıkan molozdan; beton, asfalt, tehlikeli atık, ahşap, cam, demir, çelik ve benzeri malzemeleri ayrıştırmak, hurda geri dönüştürülebilir niteliği haiz malzemelerin teslim ve satın alım işlemlerinin yapılması için MKE AŞ'ye bildirimde bulunmak, hurda/geri dönüştürülebilir niteliği haiz olmayan malzemeleri ise yeniden değerlendirmek yahut bertaraf tesislerine göndermek olduğu, onun yerine mevzuat dolanılarak yıkım işi karşılığı hurda satış sözleşmesi yapıldığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: ESAS YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY : Muğla Büyükşehir Belediye Başkanlığınca "Muğla İli, Menteşe İlçesi, ... Mahallesi, ... ada, ... parsel numaralı, ‘Bir Bodrum Bir Zemin Bir Asma ve Dört Normal Katlı İşhanı, Beş Katlı Betonarme Bina ve Arsa’ nitelikli taşınmaz üzerinde bulunan ‘2.564,33 m² İnşaat Alanlı 1. Blok B+5 Katlı ve 2.829,51 m² İnşaat Alanlı 2. Blok B+4 Katlı 1 Nolu Belediye Hizmet Binasının Hurda Bedeli Karşılığı Yıkılması ve Hafriyatın Kaldırılması İşi" ihalesi, 12/08/2024 tarihinde 2886 sayılı Kanun'un 51/a maddesi uyarınca pazarlık usulüyle gerçekleştirilmiş, 26/08/2024 tarihinde 405.000,00-TL bedelle sözleşme imzalanmıştır. MKE A.Ş. tarafından 14/08/2024 tarihli yazı ile davalı idareden, 7330 ve 3284 sayılı Kanun hükümleri uyarınca, hurda malzeme karşılığı yıkım ihalesinin iptal edilerek, yıkımdan çıkacak hurda malzemenin kendilerine devrinin sağlanması istenmiştir. Davacının başvurusu, binanın yıkım maliyetinin enkazdan çıkacak hurda bedelinden fazla olduğu, yıkım işinin, kamu kaynağı kullanılmaksızın enkaz bedeli karşılığında yaptırılmasında kamu yararı bulunduğu belirtilerek davalı idarenin ... tarih ve ... sayılı işlemiyle reddedilmiştir. Bunun üzerine, 12/08/2024 tarihinde gerçekleştirilen ihalenin ve devir talebinin reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, "Demir, bakır, kurşun, kalay, tutya, aleminyum, antimuvan ve nikel hurdalar ile bunların hurda hâlindeki halitalarının ve kullanılamayacak bir hale gelmiş bilümum muharrik veya müteharrik vasıtaların memleket dışına çıkarılmasını yasak etmiye Cumhurbaşkanı salahiyetlidir. Bu maddelerin memleket içinde satılması serbesttir."; 2. maddesinde, "Resmi daire ve müesseselerde birinci maddede yazılı mevaddan kendi ihtiyaçlarından fazla olanlar, 2490 sayılı Kanun'un 66'ncı maddesine göre askeri fabrikalara devredilir." kuralı yer almıştır. Mülga 5591 sayılı Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Kanunu'nun 18. maddesinde, Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü ve grup müdürlüklerinin bütün menkul ve gayrimenkul malları ile alacak ve borçlarının ve çeşitli kanun ve tüzüklerle Askeri Fabrikalara tanınmış olan bütün hak ve yetkilerin Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumuna intikal edeceği kurala bağlanmıştır. 03/07/2021 tarih ve 31530 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun'un "Görev ve yetki" başlıklı 4. maddesinin 4. fıkrasında, “Şirket ikili veya çok taraflı anlaşmalar gereği yabancı ülkeler tarafından Türkiye’de bırakılanlar ile kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin en az yüzde ellisi kamuya ait olan bağlı ortaklıklarca ihtiyaç fazlası ve kullanım dışı bırakılan veya niteliğini kaybetmiş olan her türlü hava, deniz ve kara taşıtları, makine ve teçhizat ile tehlikeli veya tehlikesiz metal/metal bileşim atıkları, ekonomik değer taşıyan metal dışı (evsel nitelikte olmayan) mal ve malzemeleri; birinci fıkrada belirtilen faaliyetleri gerçekleştirmek için gerekli olan malzemelerin üretilmesinde ham madde olarak kullanmak ve gerektiğinde piyasada değerlendirmek üzere Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenen birim fiyatlarından satın alabilir veya devralabilir. Bu fıkrayla ilgili hususlar hakkında 17/12/1937 tarihli ve 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.” kuralına yer verilmiştir. 28/10/1984 tarih ve 18559 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Ana Statüsü'nün "Teşekkülün Amaç ve Faaliyet Konuları" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının yedinci bendinde, resmi daire ve idareler, iktisadi devlet teşebbüsleri, müesseseler ve bağlı ortaklıklar, uluslararası ikili anlaşmalara giren kuruluş ve teşekküllerin hurdaya ayırdıkları her türlü maden, malzeme, araç ve gereçleri toplamak, değerlendirmek ve kullanmak, MKE Kurumu'nun faaliyet konuları arasında sayılmıştır. 20/03/1971 tarih ve 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'nda, resmi daire ve idareler ve iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerinin malik oldukları her çeşit maden hurdaları ile bunların hurda halindeki halitalarının ve kullanılmayacak bir hale gelmiş bulunan muharrik ve müteharrik araçlarının kendi ihtiyaçlarından fazlalarının, Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu tarafından altı ayda bir piyasa etütlerine dayanılarak yapacağı tespit ve teklif ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığı'nca kabul edilecek fiyatlarla adı geçen Kuruma satış suretiyle devredileceği belirtilmiştir. Öte yandan, 19/03/2001 tarih ve 2001/15 sayılı Genelge'de, 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı hükümleri çerçevesinde her türlü hurda malzemenin, kamu kurum ve kuruluşlarınca ... A.Ş.'ye (... A.Ş.) satış suretiyle devri öngörülmüştür. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 7330 sayılı Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrasında, kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin en az yüzde ellisi kamuya ait olan bağlı ortaklıklarca ihtiyaç fazlası ve kullanım dışı bırakılan veya niteliğini kaybetmiş olan her türlü hava, deniz ve kara taşıtları, makine ve teçhizat ile tehlikeli veya tehlikesiz metal/metal bileşim atıkların, ekonomik değer taşıyan ve evsel nitelikte olmayan metal dışı mal ve malzemelerin, Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi tarafından, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenen birim fiyatlardan satın alınabileceği veya devralınabileceğinin kurala bağlandığı, ancak, Kanunda, belirtilen mal ve malzemelerin anılan şirket tarafından satın alınması veya devralınması yönünde bir zorunluluk bulunmadığı gibi kamusal yükümlülüğe tâbi olan idareler yönünden de aynı mal ve malzemelerin davacıya satış veya devir zorunluluğunun bulunmadığı anlaşılmaktadır. 7330 sayılı Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrasının son cümlesinde bu fıkrayla ilgili hususlar hakkında 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş olup, anılan Kanun'da demir, bakır, kurşun, kalay, tutya, aleminyum, antimuvan ve nikel hurdalar ile bunların hurda hâlindeki halitalarının ve kullanılamayacak bir hale gelmiş muharrik veya müteharrik vasıtaların memleket dışına çıkarılmasının yasaklanabileceği, bu maddelerin memleket içinde satılmasının serbest olduğu, ayrıca, resmî daire ve müesseselerin de bu madde ve malzemelerden kendi ihtiyaçlarından fazla olanları askeri fabrikalara devredeceği, askeri fabrikalar teşkilatına arz ve teklif olunan hurda malzemenin de Kanunda belirlenen fiyat ve şartlara göre satın alınmasının zorunlu olduğu kurala bağlanmıştır. 3284 sayılı Kanun ile 7330 sayılı Kanun ve diğer mevzuatın birlikte değerlendirilmesinden, resmi daire ve idareler ve iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerin Makine ve Kimya Endüstrisi AŞ'ye devretmekle yükümlü oldukları maden hurdalarının, 3284 sayılı Kanun'da belirtilen maden hurdaları ve bunların hurda halindeki halitaları ile kullanılamayacak bir hale gelmiş muharrik veya müteharrik vasıtalarla sınırlı olduğu, başka bir anlatımla, resmi daire ve idareler ve iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerin 3284 sayılı Kanun'da belirtilenlerin dışındaki mal ve malzemeleri davacı şirkete devretme zorunluluğunun bulunmadığı, yine, davacı şirketin de kamu idarelerine ait olup 3284 sayılı Kanun kapsamında kalan mal ve malzemeleri satın alarak devir alma zorunluluğu olduğu halde, anılan Kanun kapsamında olmayan emtiayı devralma zorunluğunun bulunmadığı anlaşılmaktadır. . Buna göre, davalı idarenin 12/08/2024 tarihinde 2886 sayılı Kanun uyarınca pazarlık usulüyle gerçekleştirdiği ihaleye konu işin, hurda bedeli karşılığı bina yıkım ve hafriyatın kaldırılması işi olduğu, yıkım tamamlandığında ortaya çıkacak enkazın bir kısmının maden hurdası niteliğinde olabileceği öngörülmekle birlikte ihale tarihi itibarıyla ortada 3284 sayılı Kanun gereğince MKE'ye satışı zorunlu olan malzemenin bulunmadığı, anlan Kanun'da belirtilen maden hurdaları ve bunların hurda halindeki halitaları ile kullanılamayacak bir hale gelmiş muharrik veya müteharrik vasıtaların MKE AŞ'ye satışı zorunluluğunun, bina yıkımından sonra ortaya çıkabilecek maden hurdasını kapsamadığı, başka bir anlatımla, bu durumun resmi daire, idareler ve iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerin 2886 sayılı Kanun uyarınca gerçekleştireceği hurda malzeme karşılığı yıkım işi ihalelerine engel teşkil etmediği, 3284 sayılı Kanun'un idarelere getirdiği maden hurdasının MKE AŞ'ye devri yönündeki yükümlülüğün, idarelerin yıkım işini bütçelerinden harcama yapmak suretiyle gerçekleştirmesi ve enkazın ayrıştırılarak maden hurdasının MKE AŞ'ye devrini zorunlu kıldığı yönündeki yaklaşımın kamu yararına uygun düşmeyeceği sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, söz konusu binaların yıkımı işinin hurda bedeli karşılığı ihale edilmesinde hukuki bir engel bulunmadığından, davalı idarece 12/08/2024 tarihinde gerçekleştirilen ihalede ve davacı tarafından ihalenin iptal edilerek yıkımdan çıkacak hurda malzemenin kendilerine devredilmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık, ihalenin ve dava konusu işlemin iptali yönündeki temyize konu İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davalının temyiz isteminin kabulüne; 2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:... , K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. DAVANIN REDDİNE, 4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ..-TL ilk derece yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, 5. ...-TL temyiz yargılama gideri ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı idareye verilmesine, 6. Posta giderleri avansından artan tutar ile istemi halinde kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının davalı idareye iadesine, 7. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 8. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 20/11/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.