Danıştay Kararı · E. 2024/3103 · K. 2024/5669

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2024/3103 E.  ,  2024/5669 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No:2024/3103 Karar No:2024/5669 TEMYİZ EDEN (DAVALI) : 1- ... İdaresi VEKİLİ : Av. ... DİĞER DAVALI : 2- ... Valiliği KARŞI TARAF (DAVACI) : ... A.Ş. VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU: ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Yozgat İl Özel İdaresince, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 45. maddesi uyarınca açık ihale usulüyle 25/06/2024 tarihinde gerçekleştirilen "Yozgat ili, Sarıkaya ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ..., ... ve ... nolu parsellerde bulunan Sarıkaya Fatih Ortaokulunun hurda malzeme karşılığı yıkım işi" ihalesinin ve yıkımdan çıkacak hurda malzemenin Makine ve Kimya Endüstrisi A.Ş.'ye (MKE A.Ş.) devredilmesine yönelik başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve ... sayılı Yozgat İl Özel İdaresi işleminin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen kararda; 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun, 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun ile 20/03/1971 tarih ve 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ve 19/03/2001 tarih ve 2001/15 sayılı Genelge hükümlerinden, resmi daire ve idareler, iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerinin, malik oldukları her çeşit maden hurdaları ile bunların hurda halindeki halitalarının ve kullanılmayacak bir hale gelmiş bulunan muharrik ve müteharrik araçlarının kendi ihtiyaçlarından fazlalarının MKE A.Ş.'ye satılmasının zorunlu olduğunun anlaşıldığı; Bu durumda, kamu tüzel kişiliğini haiz bir resmi kurum olan davalı idareye ait ve 25/06/2024 tarihli ihaleye konu muhtelif hurda malzemelerin davacıya satılmasının gerektiği, dolayısıyla anılan malzemelerin yıkım işi karşılığı satışının 2886 sayılı Kanun'a tabi olarak yapılacak herhangi bir ihaleye konu edilemeyeceği dikkate alındığında, söz konusu ihalenin iptali ile ihaleye konu yapıların yıkılmasıyla ortaya çıkacak olan hurda vasfındaki malzemenin davacı şirkete devredilmesi istemiyle yapılan başvurunun reddine dair işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle hukuka aykırı bulunan dava konusu işlemlerin iptaline karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davalı Yozgat İl Özel İdaresi tarafından, dava tarihi itibarıyla yıkım işinin tamamlandığı, yıkımı tamamlanan okul binasının hurda malzemesinin bulunmadığının davacı şirket yetkililerince tanzim edilen 24/07/2024 tarihli tutanakla belirlendiği, dolayısıyla davanın konusuz kaldığı, diğer yandan, yıkımdan sonra ortaya çıkacak olan malzemenin davacı şirkete satılması zorunluluğu olan hurda kapsamında olmadığı, ihale aşamasında hurda niteliği de bulunmadığı, hazırlanan teknik rapor uyarınca okul binasının yıkım işinin aciliyet arz ettiği, işin idarelerince gerçekleştirilmesi için bütçelerinin, iş makinalarının ve personelin bulunmadığı, ihaleye konu işin enkazın taşınması ve zemin etüdüne hazır hale getirilmesini de kapsadığı, ihaleye konu yıkım işinin hurda malzeme karşılığı yapılmasında kamu yararının bulunduğu ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davacı tarafından, 3284 ve 7330 sayılı Kanunlar uyarınca, davalı idarelerce yapılması gereken işin, ihaleye konu binanın yıkımını kendi bütçeleri ile gerçekleştirmek, yıkım sonucu ortaya çıkan molozdan; beton, asfalt, tehlikeli atık, ahşap, cam, demir, çelik ve benzeri malzemeleri ayrıştırmak, hurda geri dönüştürülebilir niteliği haiz malzemelerin teslim ve satın alım işlemlerinin yapılması için MKE AŞ'ye bildirimde bulunmak, hurda/geri dönüştürülebilir niteliği haiz olmayan malzemeleri ise yeniden değerlendirmek yahut bertaraf tesislerine göndermek olduğu, onun yerine mevzuat dolanılarak yıkım işi karşılığı hurda satış sözleşmesi yapıldığı belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HAKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: ESAS YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY : Yozgat İl Özel İdaresince "Yozgat ili, Sarıkaya ilçesi, ... Mahallesi, ... ada, ..., ... ve ... nolu parsellerde bulunan Sarıkaya Fatih Ortaokulunun hurda malzeme karşılığı yıkım işi" ihalesi, 25/06/2024 tarihinde, 2886 sayılı Kanun'un 45. maddesi uyarınca açık ihale usulüyle gerçekleştirilmiş, 08/07/2024 tarihinde 255.000,00-TL bedelle sözleşme imzalanmıştır. MKE A.Ş. tarafından 14/06/2024 tarihli yazı ile davalı Yozgat İl Özel İdaresinden, 7330 ve 3284 sayılı Kanun hükümleri uyarınca, hurda malzeme karşılığı yıkım ihalesinin iptal edilerek, yıkımdan çıkacak hurda malzemenin kendilerine devrinin sağlanması istenmiştir. Davacının başvurusu, yıkım hizmeti almak için idarelerinde bütçe ödeneği olmadığı, yıkım işini gerçekleştirecek iş makinası ve personelin de bulunmadığı, enkazdan çıkacak malzeme karşılığı yaptırılacak işin, enkazın taşınmasını ve arsanın zemin etüdüne hazır hale getirilmesini de kapsadığı belirtilerek Yozgat İl Özel İdaresinin ... tarih ve ... sayılı işlemiyle reddedilmiştir. Bunun üzerine, 25/06/2024 tarihinde gerçekleştirilen ihalenin ve devir talebinin reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, "Demir, bakır, kurşun, kalay, tutya, aleminyum, antimuvan ve nikel hurdalar ile bunların hurda hâlindeki halitalarının ve kullanılamayacak bir hale gelmiş bilümum muharrik veya müteharrik vasıtaların memleket dışına çıkarılmasını yasak etmiye Cumhurbaşkanı salahiyetlidir. Bu maddelerin memleket içinde satılması serbesttir."; 2. maddesinde, "Resmi daire ve müesseselerde birinci maddede yazılı mevaddan kendi ihtiyaçlarından fazla olanlar, 2490 sayılı Kanun'un 66'ncı maddesine göre askeri fabrikalara devredilir." kuralı yer almıştır. Mülga 5591 sayılı Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Kanunu'nun 18. maddesinde, Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü ve grup müdürlüklerinin bütün menkul ve gayrimenkul malları ile alacak ve borçlarının ve çeşitli kanun ve tüzüklerle Askeri Fabrikalara tanınmış olan bütün hak ve yetkilerin Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumuna intikal edeceği kurala bağlanmıştır. 03/07/2021 tarih ve 31530 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7330 sayılı Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi Hakkında Kanun'un "Görev ve yetki" başlıklı 4. maddesinin 4. fıkrasında, “Şirket ikili veya çok taraflı anlaşmalar gereği yabancı ülkeler tarafından Türkiye’de bırakılanlar ile kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin en az yüzde ellisi kamuya ait olan bağlı ortaklıklarca ihtiyaç fazlası ve kullanım dışı bırakılan veya niteliğini kaybetmiş olan her türlü hava, deniz ve kara taşıtları, makine ve teçhizat ile tehlikeli veya tehlikesiz metal/metal bileşim atıkları, ekonomik değer taşıyan metal dışı (evsel nitelikte olmayan) mal ve malzemeleri; birinci fıkrada belirtilen faaliyetleri gerçekleştirmek için gerekli olan malzemelerin üretilmesinde ham madde olarak kullanmak ve gerektiğinde piyasada değerlendirmek üzere Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenen birim fiyatlarından satın alabilir veya devralabilir. Bu fıkrayla ilgili hususlar hakkında 17/12/1937 tarihli ve 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.” kuralına yer verilmiştir. 28/10/1984 tarih ve 18559 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Ana Statüsü'nün "Teşekkülün Amaç ve Faaliyet Konuları" başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasının yedinci bendinde, resmi daire ve idareler, iktisadi devlet teşebbüsleri, müesseseler ve bağlı ortaklıklar, uluslararası ikili anlaşmalara giren kuruluş ve teşekküllerin hurdaya ayırdıkları her türlü maden, malzeme, araç ve gereçleri toplamak, değerlendirmek ve kullanmak, MKE Kurumu'nun faaliyet konuları arasında sayılmıştır. 20/03/1971 tarih ve 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'nda, resmi daire ve idareler ve iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerinin malik oldukları her çeşit maden hurdaları ile bunların hurda halindeki halitalarının ve kullanılmayacak bir hale gelmiş bulunan muharrik ve müteharrik araçlarının kendi ihtiyaçlarından fazlalarının, Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu tarafından altı ayda bir piyasa etütlerine dayanılarak yapacağı tespit ve teklif ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca kabul edilecek fiyatlarla adı geçen Kuruma satış suretiyle devredileceği belirtilmiştir. Öte yandan, 19/03/2001 tarih ve 2001/15 sayılı Genelge'de, 7/2156 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı hükümleri çerçevesinde her türlü hurda malzemenin, kamu kurum ve kuruluşlarınca Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu Hurda Sanayi İşletmeleri A.Ş.'ye (Hurdasan A.Ş.) satış suretiyle devri öngörülmüştür. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: 7330 sayılı Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrasında, kamu idareleri, kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin en az yüzde ellisi kamuya ait olan bağlı ortaklıklarca ihtiyaç fazlası ve kullanım dışı bırakılan veya niteliğini kaybetmiş olan her türlü hava, deniz ve kara taşıtları, makine ve teçhizat ile tehlikeli veya tehlikesiz metal/metal bileşim atıkların, ekonomik değer taşıyan ve evsel nitelikte olmayan metal dışı mal ve malzemelerin, Makine ve Kimya Endüstrisi Anonim Şirketi tarafından, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenen birim fiyatlardan satın alınabileceği veya devralınabileceğinin kurala bağlandığı, ancak, Kanun'da, belirtilen mal ve malzemelerin anılan şirket tarafından satın alınması veya devralınması yönünde bir zorunluluk bulunmadığı gibi kamusal yükümlülüğe tâbi olan idareler yönünden de aynı mal ve malzemelerin davacıya satış veya devir zorunluluğunun bulunmadığı anlaşılmaktadır. 7330 sayılı Kanun'un 4. maddesinin 4. fıkrasının son cümlesinde bu fıkrayla ilgili hususlar hakkında 3284 sayılı Bazı Maden Hurdalarının Dışarı Çıkarılmasının Yasak Edilmesi ve Satın Alınması Hakkında Kanun hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş olup, anılan Kanun'da demir, bakır, kurşun, kalay, tutya, aleminyum, antimuvan ve nikel hurdalar ile bunların hurda hâlindeki halitalarının ve kullanılamayacak bir hale gelmiş muharrik veya müteharrik vasıtaların memleket dışına çıkarılmasının yasaklanabileceği, bu maddelerin memleket içinde satılmasının serbest olduğu, ayrıca, resmi daire ve müesseselerin de bu madde ve malzemelerden kendi ihtiyaçlarından fazla olanları askeri fabrikalara devredeceği, askeri fabrikalar teşkilatına arz ve teklif olunan hurda malzemenin de Kanun'da belirlenen fiyat ve şartlara göre satın alınmasının zorunlu olduğu kurala bağlanmıştır. 3284 sayılı Kanun ile 7330 sayılı Kanun ve diğer mevzuatın birlikte değerlendirilmesinden, resmi daire ve idareler ve iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerin Makine ve Kimya Endüstrisi A.Ş.'ye devretmekle yükümlü oldukları maden hurdalarının, 3284 sayılı Kanun'da belirtilen maden hurdaları ve bunların hurda halindeki halitaları ile kullanılamayacak bir hale gelmiş muharrik veya müteharrik vasıtalarla sınırlı olduğu, başka bir anlatımla, resmi daire ve idareler ve iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerin 3284 sayılı Kanun'da belirtilenlerin dışındaki mal ve malzemeleri davacı şirkete devretme zorunluluğunun bulunmadığı, yine, davacı şirketin de kamu idarelerine ait olup 3284 sayılı Kanun kapsamında kalan mal ve malzemeleri satın alarak devir alma zorunluluğu olduğu halde, anılan Kanun kapsamında olmayan emtiayı devralma zorunluğunun bulunmadığı anlaşılmaktadır. Buna göre, davalı idarenin 25/06/2024 tarihinde 2886 sayılı Kanun uyarınca açık ihale usulüyle gerçekleştirdiği ihaleye konu işin, hurda bedeli karşılığı bina yıkım ve hafriyatın kaldırılması işi olduğu, yıkım tamamlandığında ortaya çıkacak enkazın bir kısmının maden hurdası niteliğinde olabileceği öngörülmekle birlikte ihale tarihi itibarıyla ortada 3284 sayılı Kanun gereğince MKE'ye satışı zorunlu olan malzemenin bulunmadığı, anılan Kanun'da belirtilen maden hurdaları ve bunların hurda halindeki halitaları ile kullanılamayacak bir hale gelmiş muharrik veya müteharrik vasıtaların MKE A.Ş.'ye satışı zorunluluğunun, bina yıkımından sonra ortaya çıkabilecek maden hurdasını kapsamadığı, başka bir anlatımla, bu durumun resmi daire, idareler ve iktisadi devlet teşekkülleri ile bunlara ait müessese ve iştiraklerin 2886 sayılı Kanun uyarınca gerçekleştireceği hurda malzeme karşılığı yıkım işi ihalelerine engel teşkil etmediği, 3284 sayılı Kanun'un idarelere getirdiği maden hurdasının MKE A.Ş.'ye devrine ilişkin yükümlülüğün, idarelerce yıkım işinin bütçelerinden harcama yapmak suretiyle gerçekleştirilmesi ve sonrasında enkazın ayrıştırılması suretiyle ortaya çıkacak maden hurdasının MKE A.Ş.'ye devrinin zorunlu kılınması yönünde kabulünün kamu yararına uygun düşmeyeceği sonucuna varılmıştır. Bu itibarla, söz konusu binanın yıkımı işinin hurda bedeli karşılığı ihale edilmesinde hukuki bir engel bulunmadığından, davalı idarece 25/06/2024 tarihinde gerçekleştirilen ihalede ve davacı tarafından ihalenin iptal edilerek yıkımdan çıkacak hurda malzemenin kendilerine devredilmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemde hukuka aykırılık, ihalenin ve dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davalı Yozgat İl Özel İdaresinin temyiz isteminin kabulüne; 2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. DAVANIN REDDİNE, 4. Ayrıntısı aşağıda gösterilen ...-TL ilk derece yargılama giderinin davacı üzerinde bırakılmasına, 5. ...-TL temyiz yargılama gideri ile Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi uyarınca ...-TL vekalet ücretinin davacıdan alınarak davalı Yozgat İl Özel İdaresine verilmesine, 6. Posta giderleri avansından artan tutarın taraflara; istemi halinde ilk derece aşamasında kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının davacıya iadesine, 7. Dosyanın anılan Mahkemeye gönderilmesine, 8. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 19/12/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.