Danıştay Kararı · E. 2024/425 · K. 2024/2595

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2024/425 E.  ,  2024/2595 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No:2024/425 Karar No:2024/2595 TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Müdürlüğü (MAPEG) . VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : .... İdare Mahkemesi'nin .. tarih ve E:... K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Isparta ili dahilinde bulunan ER:... sayılı II-b grubu maden sahasının 13/06/2023 tarihinde yapılan ihalesi uhdesinde kalan davacı tarafından, süresi içerisinde yükümlülüklerini yerine getirmediğinden bahisle yeniden ihalelik saha durumuna getirilen ER:... sayılı II-b grubu maden sahasının aktif duruma getirilmesi ve erişimine açılması, ilgili mevzuat uyarınca arama iznine başvurmak üzere gerekli sürenin tarafına verilmesi, aksi takdirde yatırdığı tüm bedellerin tarafına iadesi istemiyle yapılan 30/08/2023 tarihli başvurunun reddine ilişkin... tarih ve E... sayılı MAPEG Maden Arama Dairesi Başkanlığı işleminin iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: .... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; dava dosyası ile Mahkemelerinin E:...sayılı dosyasının birlikte incelenmesinden, Isparta ili sınırları dahilinde bulunan ER:... sayılı II. grup sahanın ihalesinin 13/06/2023 tarihinde yapıldığı, ihaleyi davacının kazandığı ve 19/06/2023 tarihinde 550.000,00-TL ihale bedelini yatırdığı, davacı tarafından 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 16. maddesinin yedinci fıkrasındaki düzenleme gereğince ihale bedelinin yatırıldığı 19/06/2023 tarihinden itibaren iki aylık süre içinde 3213 sayılı Kanun'da belirlenen yükümlülüklerin yerine getirilmediği tespit edildiğinden iki aylık sürenin sonu olan 21/08/2023 tarihinden itibaren sahanın yeniden ihalelik konuma gelerek sistem üzerinden davacının erişimine kapatıldığının davalı idareden sözlü olarak öğrenildiği belirtilerek, Isparta ili dahilinde bulunan ER:... sayılı II-b grubu maden sahasının işletme ruhsat taban bedeli ve ihale bedelinin iade edilmemesine ve sahanın yeniden ihalelik saha durumuna getirilmesine ilişkin 21/08/2023 tarihli davalı idare işleminin iptali istemiyle 04/09/2023 tarihinde açılan davada Mahkemelerinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla, anılan işlemin iptaline karar verildiği, bu kararın davalı idarece temyiz edildiği ve henüz kesinleşmediği, davacı tarafından yeniden ihalelik saha durumuna getirilen ER:... sayılı II-b grubu maden sahasının aktif duruma getirilmesi ve erişimine açılması, ilgili mevzuat uyarınca arama iznine başvurmak üzere gerekli sürenin tarafına verilmesi, aksi takdirde yatırdığı tüm bedellerin tarafına iadesi istemiyle 30/08/2023 tarihinde davalı idareye başvuruda bulunulduğu ve anılan başvurunun MAPEG Maden Arama Dairesi Başkanlığı'nın... tarih ve E-...sayılı işlemiyle reddi üzerine, anılan işlemin iptali istemiyle 12/09/2023 tarihinde bakılmakta olan davanın açıldığının anlaşıldığı; Bu itibarla, bakılmakta olan davanın Isparta ili dahilinde bulunan ER:... sayılı II-b grubu maden sahasının davacının süresi içerisinde yükümlülüklerini yerine getirmediğinden bahisle yeniden ihalelik saha durumuna getirilmesi üzerine, anılan maden sahasının aktif duruma getirilmesi ve erişimine açılması için anılan işleme yönelik yapılan 30/08/2023 tarihli itirazın reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle 12/09/2023 tarihinde açıldığı, 30/08/2023 tarihli itiraza konu edilen asıl işleme karşı ise 04/09/2023 tarihinde Mahkemelerinin E:... sayılı dosyasında dava açıldığı, dolayısıyla her iki davanın tarafları, konusu ve sebebinin aynı olduğu anlaşıldığından, işbu davanın esasının derdestlik nedeniyle incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, usul yönünden, .... İdare Mahkemesi kararında bağlantı nedeni ile dosyaların birleştirilmesine karar verilmiş iken yeni bir esasa kaydedilerek devam edilmesinde, aleyhe vekalet ücretine hükmedilmesinde ve derdestlik nedeniyle davanın incelenmeksizin reddine karar verilmesinde hukuki isabet bulunmadığı; esas yönünden ise, ihale ile alınan ... erişim nolu ruhsatın, arama ruhsatına dönmesi için iki aylık süre içinde harcının yatırılmadığından bahisle 21/08/2023 tarihinde MAPEG'in on-line ekranlarının taraflarına kapatıldığı, bunun bir idari işlem olduğu, bu işlemin davalı idarece yapılan birinci idari işlem olduğu, MAPEG ekranlarının kapatılmasının hukuka aykırı bulunduğu ve iptal kararı verildiği, işbu davanın ise MAPEG'e yapılan yazılı başvurunun reddine dair olduğu, yazılı başvuruda MAPEG ekranlarının kapatılmasının ve ihale bedelinin iade edilmemesinin hukuka aykırı olduğu belirtilerek, ekranların açılmasının ve arama ruhsatı için süre verilerek arama ruhsatı için yapılacak ödemelerin alınmasını, bu mümkün olmadığı halde yatırılan ihale bedelinin iadesinin istenildiği, MAPEG tarafından bu talebin yazılı olarak hukuka aykırı gerekçe ile reddedildiği, yazılı başvurunun reddi işleminin ise davalı idarenin ikinci idari işlemi olduğu, ortada iki idari işlem bulunduğu, söz konusu işlemlerin aynı idari işlemler olduğu kabul edilerek dosyaların derdest sayılmasında hukuka uygunluk bulunmadığı ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından, temyize konu kararın hukuka uygun olduğu belirtilerek istemin reddi gerektiği savunulmuştur. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: USUL YÖNÜNDEN: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun dava şartlarını düzenleyen 114. maddesinin 1. fıkrasının (ı) bendinde, "Aynı davanın, daha önceden açılmış ve halen görülmekte olmaması" kuralına yer verilmek suretiyle "derdestlik" doğrudan dava açma şartları arasında sayılmış, aynı Kanun'un 115. maddesinde ise, mahkemenin dava şartı noksanlığını tespit etmesi halinde, davayı usulden reddedeceği kurala bağlanmıştır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nda "derdestlik" müessesesi düzenlenmemiş ve Kanun'un 31. maddesinde Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili maddelerine atıfta bulunulmamış olmakla birlikte; tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir dava görülmekte iken, ikinci davanın esasının derdestlik nedeniyle incelenmemesi ve davanın usulden reddedilmesi gerektiğinin, usul hukukunun genel ilkelerinden biri olarak kabul edilmesi gerekmektedir. Derdestlik durumunun ortaya çıkması için, aynı davanın iki kere açılmış olması, birinci davanın görülmekte (derdest) olması, birinci dava ile ikinci davanın aynı dava olması şartları birlikte gerçekleşmelidir. Davaların aynı dava olarak kabul edilebilmesi de, davaların taraflarının, konularının, dava konusu işlemlerin hukuki sebeplerinin aynı olmasına bağlıdır. Derdestlik, yeni açılmış olan bir davanın daha önce aynı veya başka bir mahkemede açılmış ve görülmekte (derdest) olduğunun taraflarca ileri sürülmesi ile ya da mahkemece re'sen yapılacak araştırma ile tespit olunur. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Tarafları ve konusu aynı olan bir davanın, daha önce aynı veya başka bir mahkemede açıldığının ve görülmekte olduğunun saptanması halinde, usul hukukunun temel kavramlarından biri olan derdestlik müessesesinin ifade ettiği "ilk davanın aynısı olan diğer davaların açılmasında davacının hukuki yararı bulunmadığı" olgusundan hareketle, sonraki davaların derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmesi gerekmektedir. Temyize konu Mahkeme kararında, Isparta ili dahilinde bulunan ER:... sayılı II-b grubu maden sahasının davacının süresi içerisinde yükümlülüklerini yerine getirmediğinden bahisle yeniden ihalelik saha durumuna getirilmesi üzerine, maden sahasının aktif duruma getirilmesi ve erişimine açılması için anılan işleme karşı yapılan 30/08/2023 tarihli itirazın reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle 12/09/2023 tarihinde açıldığı, 30/08/2023 tarihli itiraza konu edilen asıl işleme karşı ise 04/09/2023 tarihinde Mahkemelerinin E:... sayılı dosyasında dava açıldığı, dolayısıyla her iki davanın tarafları, konusu ve sebebinin aynı olduğu anlaşıldığından, işbu davanın esasının derdestlik nedeniyle incelenmesine hukuken olanak bulunmadığı sonucuna varılarak davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmiştir. Ne var ki, derdestlik durumunun ortaya çıkması için, aynı davanın birden fazla açılmış olması ve birinci davanın görülmekte olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi, davaların aynı dava olarak kabul edilebilmesi için de davaların taraflarının, konularının, dava konusu işlemlerin aynı olması gerekmekte olup temyize konu kararda Mahkemece E:...sayılı dava ile işbu davanın tarafları, konusu ve sebebinin aynı olduğu gerekçesi ile davanın derdestlik nedeniyle incelenmeksizin reddine karar verilmişse de dosyaların incelenmesinden davaların Isparta ili dahilinde bulunan ER:... sayılı II-b grubu (mermer) maden sahası ihalesine ilişkin olup tarafları aynı olmakla birlikte E:... sayılı davanın 13/06/2023 tarihinde yapılan ihale uhdesinde kalan davacı tarafından, 3213 sayılı Kanun'un 16. maddesinin yedinci fıkrasındaki düzenleme gereğince, ihale bedelinin yatırıldığı 19/06/2023 tarihinden itibaren iki ay içinde, Kanun'da belirlenen yükümlülükleri yerine getirmediğinden bahisle iki aylık sürenin sonu olan 21/08/2023 tarihinden itibaren sahanın sistem üzerinden davacının erişimine kapatılmasına, işletme ruhsat taban bedeli ve ihale bedelinin iade edilmemesine ve sahanın yeniden ihalelik saha durumuna getirilmesine ilişkin 21/08/2023 tarihli işlemin iptali istemiyle ... tarihinde; E:... sayılı işbu temyize konu davanın ise davacı tarafından, E:... sayılı davaya konu 21/08/2023 tarihli işlem ile yeniden ihalelik saha durumuna getirilen mezkur maden sahasının aktif duruma getirilmesi ve erişimine açılması, ilgili mevzuat uyarınca arama iznine başvurmak üzere gerekli sürenin tarafına verilmesi, aksi takdirde yatırdığı tüm bedellerin tarafına iadesi istemiyle yapılan 30/08/2023 tarihli başvurunun reddine ilişkin ... tarih ve E-...sayılı işlemin iptali istemiyle açıldığı, kaldı ki E:... sayılı davanın aslında 12/09/2023 tarihinde ... İdare Mahkemesi'nin E:... sayı esasına kaydedildiği, anılan Mahkemenin talebi üzerine ... Bölge İdare Mahkemesi .... İdari Dava Dairesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı bağlantı kararı ile mezkur dava ile .... İdare Mahkemesi'nin E:... sayılı dosyası arasında bağlantı bulunduğuna karar verilmesi üzerine davanın .... İdare Mahkemesi'nin E:... sayılı esasına kaydedildiği hususları birlikte değerlendirildiğinde Mahkemece derdestlik kararına esas alınan iki davanın konularının farklı idari işlemler olduğu, dolayısıyla işbu davanın da esasının incelenerek karara bağlanması gerektiği açıktır. Bu itibarla, derdestlik nedeniyle davanın incelenmeksizin reddi yönündeki İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davacının temyiz isteminin kabulüne; 2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesi'nin ...tarih ve E:..., K... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine, 4. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 05/06/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.