Danıştay Dava Dairesi · E. 2024/5155 · K. 2024/5637

Danıştay 9. Daire Başkanlığı         2024/5155 E.  ,  2024/5637 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y DOKUZUNCU DAİRE Esas No : 2024/5155 Karar No : 2024/5637 TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... Petrol İnşaat Yurt İşletmeciliği Turizm Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti. VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... İdaresi Başkanlığı-... VEKİLİ : Av. ... İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi... Vergi Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ: Dava konusu istem:İDavacı şirket tarafından,6306 sayılı Kanun kapsamında inşa edilen İzmir İli, Konak İlçesi, ... Mahallesi,... Ada,... parselde kayıtlı muhtelif bağımsız bölümlerin satın alınması sırasında ödenen tapu harcının iadesi talebiyle yapılan düzeltme-şikayet başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile ödenen tutarın iadesi istemine ilişkindir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ...Vergi Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla; gayrimenkul satışları tapu harcına tabi olmakla birlikte özel kanun niteliğinde olan 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkındaki Kanunun 7/9. maddesinde, Kanun uyarınca yapılacak olan işlem, sözleşme, devir ve tesciller ile uygulamaların, noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan harçlar, damga vergisi, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden müstesna olduğunun hükme bağlandığı, buna göre anılan Kanun uyarınca yapılan kentsel dönüşüm uygulamalarının belirtilen istisnadan yararlanacağı sonucuna varıldığı;olayda, tapu kayıtlarına göre riskli yapı olarak tespit edilen taşınmaz yerine yapılan yeni binada yer alan dava konusu bağımsız bölümlerin ilk satış işlemleriyle dava dışı ... tarafından davacıya devredildikleri anlaşıldığından dava konusu harç tahsilinde hukuka uyarlık görülmediği gerekçesiyle davanın kabulüne, dava konusu işlemin iptaline, davacıdan tahsil edilen tapu harcının iadesine karar verilmiştir. Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti:492 sayılı Kanun uyarınca gayrimenkullerin ivaz karşılığında devir ve iktisabının tapu harcına tabi olduğu, özel Kanun niteliğindeki 6306 sayılı Kanun kapsamında yapılacak devir ve tesciller için vergi ve harç istisnasının hangi durumlarda uygulanması gerektiğinin ise Kanunda yapılan ve 10/12/2018 tarihinden itibaren geçerli olan değişiklik öncesi ve sonrası dönemler için ayrı ayrı incelenmesi gerektiği,Kanun'un vergi ve harç istisnasıyla ilgili 7/9. maddesinde uygulamada yaşanan tereddütlerin giderilmesi amacıyla yapılan ve 10/12/2018 tarihinden itibaren geçerli olan değişiklikle 6306 sayılı Kanun kapsamında hangi vergi,harç ve ücretlerin istisna olduğu ve bu istisnalardan kimlerin ve hangi şartlarda faydalanacağının açıkça düzenlendiğinin görüldüğü, yapılan değişiklik ile Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların işi yüklenen müteahhit, Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, İdare ve bunların iştirakleri tarafından gerçekleştirilecek ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri ile bu bentlerde belirtilen yapıların dönüşümüne ilişkin olarak Kanun uyarınca yapılacak diğer işlemlerin tapu harcından istisna olduğunun hüküm altına alındığı,madde metninde de açıkça görüldüğü üzere, değişiklik öncesi madde içeriğinden farklı olarak dönüşüm uygulamaları sonrasında meydana gelen bağımsız bölümlerin üçüncü kişilere ilk satış işlemlerinin kimler tarafından yapılması durumunda istisna uygulanacağının tek tek sayılarak belirtildiği, riskli yapı malikleri tarafından yapılan ilk satış işlemlerinin ise bu kapsamda değerlendirilmediği,bu durumda, riskli yapı malikleri tarafından 10/12/2018 tarihinden sonra satışı gerçekleşen bağımsız bölümlere ilişkin tapu harcı istisnasının uygulanamayacağının açık olduğu; olayda, İzmir ili, Konak ilçesi, ... Mahallesi, ... Ada, ... parselde bulunan taşınmaza ilişkin olarak davacı şirket ile arsa sahibi ... arasında "Düzenlenme Şeklinde Taşınmaz Satış Vaadi ve Arsa Payı Karşılığı İnşaat Sözleşmesi" imzalandığı, ilgili sözleşme uyarınca yüklenici olan davacı şirket tarafından zemin katta bulunan dükkan/işyeri vasfındaki taşınmazların arsa sahibine verileceğinin kararlaştırıldığı, inşa edilen yeni binadaki dava konusu bağımsız bölümler üzerinde arsa sahibi adına kat irtifakı tesis edildiği, sözü edilen bağımsız bölümlerin 22/08/2022 tarihinde arsa sahibi tarafından davacıya satışı sırasında davacı adına (alıcı sıfatıyla) tahakkuk ettirilerek tahsil edilen tapu harcının iadesi istemiyle yapılan düzeltme-şikayet başvurusunun zımnen reddi üzerine de bakılmakta olan davanın açıldığının anlaşıldığı; yukarıda açıklandığı üzere, 6306 sayılı Kanun'un 7/9. maddesinin yeni halinde riskli yapı malikleri tarafından üçüncü kişilere yapılan ilk satış işlemleri nedeniyle tahakkuk eden tapu harcına ilişkin bir muafiyet düzenlemesine yer verilmediğinden, Kanun'un açık lafzı ve gerekçesi karşısında riskli yapı maliki olan davacı adına değişiklik sonrası yapılan satışlar nedeniyle tahakkuk eden tapu harcında hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle istinaf başvurusunun kabulüne,Vergi Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın reddine karar verilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI: Dava konusu satış işlemlerinin müteahhide ilk satışlar olduğu ve 6306 sayılı Kanunun 7/9.maddesi uyarınca istisna kapsamında bulunduğu iddiasıyla kararın bozulması istenilmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI: Yasal dayanaktan yoksun olan temyiz isteminin reddi gerektiği yolundadır. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ: Temyiz isteminin reddi ile usul ve yasaya uygun olan Bölge İdare Mahkemesi kararının onanması gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Dokuzuncu Dairesince, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE: MADDİ OLAY: Davacı şirket tarafından,6306 sayılı Kanun kapsamında inşa edilen İzmir İli, Konak İlçesi, ... Mahallesi,... Ada,... parselde kayıtlı muhtelif bağımsız bölümlerin satın alınması sırasında ödenen tapu harcının iadesi talebiyle yapılan düzeltme-şikayet başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali ile ödenen tutarın iadesi istenilmektedir. İLGİLİ MEVZUAT: 492 sayılı Harçlar Kanunu'nun 57. maddesinde, tapu ve kadastro işlemlerinden bu Kanun'a bağlı (4) sayılı Tarife'de yazılı olanların tapu ve kadastro harçlarına tabi olacağı, (4) sayılı Tarife'nin 20 (a) fıkrasında ise, gayrimenkullerin ivaz karşılığında devir ve iktisabında, gayrimenkulün beyan edilen devir ve iktisap bedelinden az olmamak üzere, emlak vergisi değeri üzerinden nispi harç ödeneceği hüküm altına alınmıştır. 16/05/2012 tarihinde yürürlüğe giren 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun'un 1. maddesinde, bu Kanun'un amacının, afet riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve arazilerde, fen ve sanat norm ve standartlarına uygun, sağlıklı ve güvenli yaşama çevrelerini teşkil etmek üzere iyileştirme, tasfiye ve yenilemelere dair usul ve esasları belirlemek olduğu belirtilmiştir. 6306 sayılı Kanun'un vergi ve harç istisnası ile ilgili 7.maddenin 9.fıkrasında 7153 sayılı Kanunla yapılan ve 10/12/2018 tarihinden itibaren geçerli olan değişiklikle; “Bu Kanun uyarınca yapılacak olan ve Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, İdare ve dönüşüme konu yapıların inşası işini yüklenen müteahhit ile malik ve en az bir yıldır kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak riskli yapıyı kullanan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerinden birinin taraf olduğu; a) Bu Kanun kapsamındaki taşınmazların dönüşüme (“yapıların dönüşüme” ibaresi 04/07/2019 tarihli ve 7181 sayılı Kanunla “taşınmazların dönüşüme” şeklinde değiştirilmiş) tabi tutulmadan önce ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri ile bu Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların malik, işi yüklenen müteahhit ve en az bir yıldır kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak riskli yapıyı kullanan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerine ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri, b) Bu Kanun kapsamındaki bir yapıdan dolayı, bu Kanun kapsamındaki parsellerde veya alanlarda veya söz konusu parsel ve alanların dışındaki parsellerde yeni bir yapı yapılması ya da mevcut bir yapının satın alınması veya ipotek tesis edilmesi işlemleri, c) Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların işi yüklenen müteahhit, Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi, İdare ve bunların iştirakleri tarafından gerçekleştirilecek ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri ile bu bentlerde belirtilen yapıların dönüşümüne ilişkin olarak Kanun uyarınca yapılacak diğer işlemler noter harcı, tapu harcı, belediyelerce alınan ücret ve harçlardan, veraset ve intikal vergisi, döner sermaye ücreti ve diğer ücretlerden, bu işlemler nedeniyle düzenlenecek kâğıtlar, resmî dairelerin mal ve hizmet alımlarına ilişkin ödemeler sebebiyle düzenlenen kâğıtlar da dahil olmak üzere damga vergisinden, bu Kanun kapsamındaki yapıların maliklerine ve malik olmasalar bile bu yapılarda kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak en az bir yıldır ikamet ettiği veya bunlarda işyeri bulunduğu tespit edilenlere bu amaçlarla kullandırılan krediler dolayısıyla lehe alınacak paralar, banka ve sigorta muameleleri vergisinden istisnadır. Bu Kanun kapsamındaki iş, işlem ve uygulamalar, Bakanlık, TOKİ, İller Bankası Anonim Şirketi ve İdarenin, sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları şirketleri tarafından yürütülüyor ise, bu şirketlerce yapılan iş, işlem ve uygulamalarda da bu fıkrada belirtilen vergi, harç ve ücret muafiyetleri uygulanır.” hükmü getirilmiştir. Kanunun 7.maddesinin 9.fıkrasında yapılan değişikliğin gerekçesi ise; “ Yapılan değişiklik ile 6306 sayılı Kanun kapsamında hangi vergi,harç ve ücretlerin istisna olduğu ve bu istisnalardan kimlerin ve hangi şartlarda faydalanacağı açıkça düzenlenerek uygulamada yaşanan tereddütlerin giderilmesi amaçlanmaktadır.” şeklinde ifade edilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin değerlendirilmesinden; 492 sayılı Kanun'un ilgili maddeleri uyarınca gayrimenkullerin ivaz karşılığında devir ve iktisabının tapu harcına tabi olduğu, özel Kanun niteliğindeki 6306 sayılı Kanun'un vergi ve harç istisnası ile ilgili 7.maddenin 9.fıkrasında 7153 sayılı Kanunla yapılan ve dava konusu satış işlemlerinin gerçekleştirildiği tarihte yürürlükte bulunan halinde ise, Kanun kapsamında hangi vergi, harç ve ücretlerin istisna olduğu ve bu istisnalardan kimlerin ve hangi şartlarda faydalanacağının açıkça düzenlendiği görülmektedir.Yapılan değişiklik ile Kanun'un 7.maddenin 9.fıkrasının (a) bendinde, Kanun kapsamında yapılacak uygulamalar neticesinde meydana gelen yeni yapıların malik, işi yüklenen müteahhit ve en az bir yıldır kiracı veya sınırlı ayni hak sahibi olarak riskli yapıyı kullanan gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişilerine ilk satışı, devri, tescili ve ipotek tesis edilmesi işlemleri de anılan fıkranın (c) bendinde belirtilen tapu harcı istisnası kapsamına alınmıştır.Madde metninde de açıkça görüldüğü üzere, yapılan değişiklikle dönüşüm uygulamaları sonrasında meydana gelen bağımsız bölümlerin işi yüklenen müteahhitlere ilk satış işlemlerine tapu harcı istisnasının uygulanması gerekmektedir. Olayda, İzmir ili, Konak ilçesi, ... Mahallesi, ... Ada, ... parselde kayıtlı taşınmaza ilişkin olarak davacı şirket ile arsa sahibi ... arasında 08/11/2021 tarihinde düzenlenme şeklinde taşınmaz satış vaadi ve arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi imzalandığı, sözleşme kapsamında inşa edilen ve arsa sahibinin payına düşen ..., ..., ..., ... ve ... numaralı bağımsız bölümlerin arsa sahibi tarafından müteahhit olan davacı şirkete 22/08/2022 tarihinde satıldığı, ilk satış işlemleri sırasında davacı tarafından alıcı sıfatıyla ödenen tapu harçlarının iadesi talebiyle yapılan düzeltme şikayet başvurusunun reddi üzerine de bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. Uyuşmazlıkta, dosyanın ve Uyap Takbis kayıtlarının incelenmesinden, dava konusu bağımsız bölümlerin inşa edildiği taşınmaz üzerine 10/03/2017 tarihinde "riskli yapı şerhi" konulduğu, düzeltme şikayet başvurusu ile iadesi talep edilen tapu harcının 6306 sayılı Kanun kapsamında inşa edilen bağımsız bölümlerin arsa maliki tarafından müteahhit olan davacı şirkete ilk satışlarına ilişkin olduğu görülmüş olup, yukarıda açıklandığı üzere anılan Kanunun dava konusu satışların gerçekleştirildiği tarihte yürürlükte olan hali uyarınca dönüşüm uygulamaları sonrasında meydana gelen bağımsız bölümlerin işi yüklenen müteahhitlere ilk satış işlemleri istisna kapsamında olduğundan söz konusu taşınmazların satın alınması sırasında ödenen tapu harçlarının iadesi talebiyle yapılan düzeltme-şikayet başvurusunun zımnen reddine ilişkin işlemde ve davanın kabulüne ilişkin Mahkeme kararına yönelik istinaf başvurunu kabul edip, Vergi Mahkemesi kararını kaldırarak davayı yukarıda belirtilen gerekçeyle reddeden Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuka uygunluk görülmemiştir. KARAR SONUCU: Açıklanan nedenlerle; Davacının temyiz isteminin kabulüne, ... Bölge İdare Mahkemesi ...Vergi Dava Dairesinin... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ... Bölge İdare Mahkemesi ...Vergi Dava Dairesine gönderilmesine, 22/10/2024 tarihinde kesin olarak oybirliğiyle karar verildi.