Danıştay Kararı · E. 2024/963 · K. 2024/1902

Danıştay 13. Daire Başkanlığı         2024/963 E.  ,  2024/1902 K. "İçtihat Metni" T.C. D A N I Ş T A Y ONÜÇÜNCÜ DAİRE Esas No:2024/963 Karar No:2024/1902 TEMYİZ EDEN (DAVACI) : ... VEKİLİ : Av. ... KARŞI TARAF (DAVALI) : ... Kaymakamlığı İSTEMİN KONUSU : ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir. YARGILAMA SÜRECİ : Dava konusu istem: Davacı tarafından, Avcılar Kaymakamlığı İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü'nün "..." kantininin kira bedelinin 30.000,00-TL olarak belirlenmesinin bildirimine ilişkin ... tarih ve ... sayılı işlemi ile bu işlemin ekinde yer alan 05/12/2023 tarihli muhammen bedel tespit tutanağının iptali istenilmiştir. İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesi'nce verilen kararda; İstanbul ili, Avcılar ilçesi, ... İlkokulu kantinin işletilmesine yönelik davacı ile ihaleyi yapan idare arasında akdedilen kira sözleşmesinin süresinin dolması üzerine Avcılar Kaymakamlığı'nın ... tarih ve ... sayılı Olur'u ile kira bedelinin tespiti amacıyla toplanan ihale komisyonunun 05/12/2023 tarihli kararıyla, okul kantininin aylık kira bedelinin 30.000,00-TL olarak belirlenmesine, Milli Eğitim Bakanlığı Okul-Aile Birliği Yönetmeliği’nin mülga Geçici 2. maddesi uyarınca, aylık 30.000,00-TL bedel üzerinden okul kantininin mevcut kantin müsteciri olan davacıya ihale edilmesine, yasal süresi içerisinde ihale kararının kabul edilmemesi halinde anılan Yönetmeliğin 22. maddesi uyarınca sözleşmenin feshedilerek kiralananın tahliyesine karar verildiği, Avcılar İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazısı ile muhammen bedel tespitinin mevcut kantin müstecirine tebliğ edilip yeni sözleşme imzalanarak gönderilmesinin Vali Rıdvan Yenişen İlkokulu Müdürlüğü'nden istenildiği, muhammen bedel tespit sonucunun 07/12/2023 tarihinde imzası mukabilinde davacıya tebliğ edilmesi üzerine 15/01/2024 tarihinde kayda giren dilekçe ile bakılan davanın açıldığı; Bu itibarla, ivedi yargılama usulüne tabi işbu uyuşmazlıkta ihale komisyonu kararının davacıya tebliğ edildiği 07/12/2023 tarihinden itibaren otuz gün içinde (en son 06/01/2024 tarihi cumartesi gününe denk geldiğinden bu günü takip eden ilk iş günü olan 08/01/2024 tarihine kadar) dava açılması gerekirken, bu süre geçirildikten sonra 15/01/2024 tarihinde açılan davada süre aşımı bulunduğu sonucuna varılmıştır. Belirtilen gerekçelerle davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiş, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A maddesinin (g) bendi uyarınca 15 gün içerisinde Danıştay'a temyiz yolu açık olduğu belirtilmiştir. TEMYİZ EDENİN İDDİALARI : Davacı tarafından, ihale işlemlerinin sözleşmenin imzalanmasından önceki işleri kapsadığı, dolayısıyla sözleşmenin imzalanmasından sonra ortaya çıkacak uyuşmazlıklarda ivedi yargılama usulünün uygulanmayacağı, idare ile aralarında 12/09/2022 tarihinde sözleşme imzalandığı, dava konusu işlemin ise 06/12/2023 tarihli olduğu ve ihaleye yönelik olmadığı, işlem ivedi yargılama usulüne tabi olmadığından ve genel dava açma süresi içerisinde dava açıldığından süre aşımının söz konusu olmadığı, dava konusu edilen işlemde hangi mercilere ve kanun yollarına, hangi sürelerde başvurulacağının belirtilmediği ileri sürülmektedir. KARŞI TARAFIN SAVUNMASI : Davalı idare tarafından savunma verilmemiştir. DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'IN DÜŞÜNCESİ : Temyiz isteminin kabulü gerektiği düşünülmektedir. TÜRK MİLLETİ ADINA Karar veren Danıştay Onüçüncü Dairesi'nce, Tetkik Hâkiminin açıklamaları dinlendikten ve dosyadaki belgeler incelendikten sonra, dosya tekemmül ettiğinden yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin gereği görüşüldü: İNCELEME VE GEREKÇE : USUL YÖNÜNDEN: MADDİ OLAY : Davacı ile ... İlkokulu Okul-Aile Birliği arasında 12/09/2022 tarihinde "Okullarda Bulunan Kantin ve Benzeri Yerleri Kiralama Sözleşmesi" kapsamında 5 yıl süreli sözleşme imzalanmıştır. Sözleşme imzalanmasından sonra davalı idarece 05/12/2023 tarihli muhammen bedel tespit tutanağı ile davacı tarafından anılan sözleşme çerçevesinde kiralanan bahse konu okul kantininin yıllık kira bedeli 30.000,00-TL olarak belirlenmiş, anılan karar Avcılar Kaymakamlığı İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü'nün ... tarih ve ... sayılı yazı ile davacıya tebliğ edilmiştir. Bunun üzerine anılan yazı ile bu yazının ekinde yer alan muhammen bedel tespit tutanağının iptali istemiyle bakılan dava açılmıştır. İLGİLİ MEVZUAT: 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesinin 1. fıkrasında, "İdarî dava türleri şunlardır: a) İdarî işlemler hakkında yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlâl edenler tarafından açılan iptal davaları, b) İdarî eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davaları, c) Tahkim yolu öngörülen imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerden doğan uyuşmazlıklar hariç, kamu hizmetlerinden birinin yürütülmesi için yapılan her türlü idarî sözleşmelerden dolayı taraflar arasında çıkan uyuşmazlıklara ilişkin davalar" kuralına yer verilmiş; 3. maddesinde, idarî davaların, Danıştay, idare mahkemesi ve vergi mahkemesi başkanlıklarına hitaben yazılmış imzalı dilekçelerle açılacağı, dilekçelerde, tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları veya ünvanları ve adreslerinin, davanın konusu ve sebepleri ile dayandığı delillerin, davaya konu olan idarî işlemin yazılı bildirim tarihinin, tam yargı davalarında uyuşmazlık konusu miktarın gösterileceği, dava dilekçelerinin ve bunlara ekli evrakın örneklerinin karşı taraf sayısından bir fazla olacağı; 14. maddesinin 3. fıkrasında, dava dilekçelerinin, görev ve yetki, idarî merci tecavüzü, ehliyet, idarî davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet, 3. ve 5. maddelere uygun olup olmadıkları yönlerinden sırasıyla inceleneceği; 15. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde, 14. maddenin 3/a bendine göre adlî yargının görevli olduğu konularda açılan davaların reddedileceği kurala bağlanmış; 20/A maddesinin 2. fıkrasının (i) bendinde, "Danıştay evrak üzerinde yaptığı inceleme sonunda, maddi vakıalar hakkında edinilen bilgiyi yeterli görürse veya temyiz sadece hukuki noktalara ilişkin ise yahut temyiz olunan karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise işin esası hakkında karar verir. Aksi hâlde gerekli inceleme ve tahkikatı kendisi yaparak esas hakkında yeniden karar verir. Ancak, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan temyizi haklı bulduğu hâllerde kararı bozmakla birlikte dosyayı geri gönderir. Temyiz üzerine verilen kararlar kesindir." kurallarına yer verilmiştir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 4. maddesinde, "Bu Kanun'un uygulanmasında; (...) İhale: Bu Kanun'da yazılı usul ve şartlarla mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve ihale yetkilisinin onayını müteakip sözleşmenin imzalanması ile tamamlanan işlemleri, (...) ifade eder." kuralına yer verilmiştir. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 4. maddesinde, "Bu Kanun'un uygulanmasında: (...) İhale: Bu Kanun'da yazılı usul ve şartlarla, işin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığını gösteren ve yetkili mercilerin onayı ile tamamlanan sözleşmeden önceki işlemleri, (...) ifade eder." kuralı yer almıştır. Davacı ile ... İlkokulu Okul-Aile Birliği arasında 12/09/2022 tarihinde imzalanan "Okullarda Bulunan Kantin ve Benzeri Yerleri Kiralama Sözleşmesi"nin "Genel Şartlar" kısmında yer alan "Sözleşmenin süresi ve yıllık artışları" başlıklı 6. maddesinde, "Kira sözleşmesinin süresi beş yıldır. Kiralama işleminde ilk yıl kira bedeli ihale bedelidir. İkinci ve izleyen yıllar bedelleri Türkiye İstatistik Kurumu'nca (TÜİK) yayımlanan Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE-oniki aylık ortalamalara göre yüzde değişim) oranında artırılır. Ancak kira bedelinin tespitine ilişkin unsurlarda önemli ölçüde farklılaşma (öğrenci mevcudunda en az %25 oranında azalış veya artış, kiracının cirosunu önemli derecede etkileyecek Bakanlık tarafından getirilen kısıtlayıcı düzenlemeler) olması hâlinde, muhammen bedel yeniden tespit edilerek mevcut kiracıya aynı usulle ihale edilerek yeni sözleşme düzenlenir."; "Özel Şartlar" kısmında yer alan 2. maddede, "(...) Bu sözleşmede 6098 sayılı Kanun hükümleri geçerlidir. (...)" düzenlemelerine yer verilmiştir. HUKUKİ DEĞERLENDİRME: İdarî yargı mercilerinde yargısal denetimi yapılarak çözümlenecek uyuşmazlıklarda, öncelikle davaya konu işlemin idarî bir işlem olup olmadığı hususunun, başka bir anlatımla idare hukuku kurallarına göre tesis edilen, kamu gücüne dayanarak diğer tarafın rızasını aramaya gerek olmaksızın hukukî durumda tek yanlı irade açıklamasıyla değişiklik meydana getiren bir işlem olup olmadığının ortaya konulması gerekmektedir. İdarî makamlar tarafından tesis edilmiş olsa bile, özel hukuk hükümlerine tâbi olan işlem ve sözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıkların çözümünde adli yargı mercileri görevlidir. 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ve diğer ihale mevzuatı kapsamında idarece tesis edilen işlemlerden ihale sürecine ilişkin olanlar, kesin ve icraî olmaları şartıyla, idarî işlemlerin diğer özelliklerini taşımaları durumunda idarî işlem olarak nitelendirilebilecek ve iptal davasına konu edilebilecektir. İhale sözleşmesinin imzalanmasından sonra tesis edilen işlemler ise kamu gücü kullanılmak suretiyle değil, sözleşmenin tanıdığı yetkilere dayanılarak özel hukuk kurallarına göre tesis edilmeleri sebebiyle idarî işlem olarak nitelendirilemeyecek ve iptal davasına konu edilemeyecektir. Bu itibarla, ihale aşamasında tesis edilen işlemlerden doğabilecek uyuşmazlıkların idarî yargı yerlerince, ihale safhası tamamlanıp taraflar arasında sözleşme imzalandıktan sonra ortaya çıkan ve sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlıkların ise adlî yargı yerlerince çözümlenmesi gerekmektedir. Dosyanın incelenmesinden, davacı ile ... İlkokulu Okul-Aile Birliği arasında 12/09/2022 tarihinde 5 yıl süreli "Okullarda Bulunan Kantin ve Benzeri Yerleri Kiralama Sözleşmesi"nin imzalandığı, sözleşmenin ifası aşamasında davalı idarece düzenlenen 05/12/2023 tarihli muhammen bedel tespit tutanağı ile sözleşme konusu kantinin kira bedelinin 30.000,00-TL'ye çıkarıldığının ... tarih ve ... sayılı yazı ile davacıya bildirilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. Dava dilekçesi incelendiğinde, uyuşmazlığın sözleşmeye konu kantinin kira bedeli tutarından kaynaklandığı, anılan Sözleşme'nin 6. maddesinde, kira bedelinin ve yıllara göre artışının nasıl tespit edileceğinin belirlendiği, davacı tarafından kira bedelinin Sözleşme'nin 6. maddesine aykırı olarak tespit edildiğinin ileri sürüldüğü görülmektedir. Bu itibarla, ihale aşaması tamamlanıp taraflar arasında sözleşme imzalandıktan sonra sözleşmenin maddelerinin uygulanmasından kaynaklanan, sözleşmenin ifası aşamasında ortaya çıkan, sözleşmenin imzalanmasından önceki olgu ve olaylara da dayanmayan ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümlerinin uygulanacağı belirtilen sözleşmenin uygulanmasından kaynaklanan uyuşmazlığın görüm ve çözümünde adlî yargı mercilerinin görevli olduğu sonucuna varılmıştır. Öte yandan, dava konusu işlemin kaynaklandığı olay ve hukukî niteliği birlikte değerlendirildiğinde, uyuşmazlığın ihale işlemlerinden kaynaklanmadığı sonucuna varıldığından, genel yargılama usûlü uygulanarak davanın görev yönünden reddine karar verilmesi gerekirken, adlî yargının görevli olduğu uyuşmazlıkla ilgili olarak ivedi yargılama usûlü uygulanarak davanın süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmesinde usûl hükümlerine uygunluk bulunmamaktadır. KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle; 1. Davacının temyiz isteminin kabulüne; 2. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 49. maddesi uyarınca ... İdare Mahkemesi'nin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA, 3. Temyiz aşamasında davacı tarafından yatırılan ve kullanılmayan ...-TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davacıya iadesine, 4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın anılan Mahkeme'ye gönderilmesine, 5. 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin ikinci fıkrasının (i) bendi uyarınca kesin olarak (karar düzeltme yolu kapalı olmak üzere), 30/04/2024 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.