Yargıtay 11. Hukuk Dairesi · E. 2001/10788 · K. 2002/2578

11. Hukuk Dairesi 2001/10788 E., 2002/2578 K. 11. Hukuk Dairesi 2001/10788 E., 2002/2578 K. - EDİMLER DENGESİNİN BOZULMASI - EMPREVİZYON (BEKLENMEYEN DURUM) İLKESİ - KİRA SÖZLEŞMESİ - UYARLAMA- 743 S. TÜRK KANUNU MEDENİSİ (MÜLGA) [ Madde 1 ] - 743 S. TÜRK KANUNU MEDENİSİ (MÜLGA) [ Madde 2 ] - 743 S. TÜRK KANUNU MEDENİSİ (MÜLGA) [ Madde 4 ] - 818 S. BORÇLAR KANUNU [ Madde 11 ] - 818 S. BORÇLAR KANUNU [ Madde 1 ] - 818 S. BORÇLAR KANUNU [ Madde 2 ] "İçtihat Metni" Taraflar arasında görülen davada Beyoğlu Asliye 1.Hukuk Mahkemesi'nce verilen 13.09.2001 tarih ve 1999/639-2001/528 sayılı kararın Yargıtay'ca incelenmesi duruşmalı olarak davalı vekili ilk katılma yolu ile davacı vekili tarafından istenmiş olmakla, duruşma için belirlenen 19.03.2002 günde davacı avukatı Adnan Yenice ile davalı avukatı Süleyman Bayram gelip, temyiz dilekçesinin de süresinde verildiği anlaşıldıktan ve duruşmada hazır bulunan taraflar avukatları dinlenildikten sonra, duruşmalı işlerin yoğunluğu ve süre darlığından ötürü işin incelenerek karara bağlanması ileriye bırakılmıştı. Dava dosyası için Tetkik Hakimi Yaşar Arslan tarafından düzenlenen rapor dinlenildikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü: Davacı vekili, taraflar arasındaki kira sözleşmesiyle davalı tarafından müvekkiline kiraya verilen akaryakıt satış istasyonunun aylık kira bedelinin 1 Temmuz tarihindeki süper benzin, normal benzin ve motorinin KDV hariç pompa satış fiyatının toplamının üçte birinin (26.000) litre ile çarpımı ile çıkacak rakam olarak öngörüldüğünü, sözleşmenin yapıldığı 01.07.1994'ten sonra akaryakıt fiyatlarının (25) kat artmasının beklenmeyen hal oluşturduğunu ve hakimin sözleşmeye müdahalesinin gerektiğini ileri sürerek, anılan sözleşme hükmünün iptalini ve 01.07.1999'dan itibaren aylık kira bedelinin (2.500.000.000) TL. olarak tesbitini talep ve dava etmiştir. Davalı vekili, Tophane'deki kiralananın rayiçlerden düşük bedelle kiraya verildiğini, uyarlama koşullarının bulunmadığını savunarak, davanın reddini istemiştir. Mahkemece, sunulan kanıtlara ve bilirkişi raporlarına dayanılarak, kira bedelinin aylık (4.500.000.000) TL. olarak uyarlanmasının uygun olacağı gerekçesiyle, davanın kısmen kabulü ile sözleşmedeki kira bedelinin tayinine ilişkin hükmün iptaline, aylık kira bedelinin 01.07.1999 tarihinden itibaren (4.500.000.000) TL. olmasına karar verilmiştir. Kararı, davalı vekili ve katılma yolu ile davacı vekili temyiz etmiştir. 1-Dava, taraflar arasındaki sözleşmeyle davacıya kiraya verilen akaryakıt istasyonunun aylık kira bedelinin motorin, süper ve normal benzinin her yılın 1 Temmuz günündeki fiyat ortalamasının (26.000) litre ile çarpımı sonucu ortaya çıkan meblağ olmasını öngörülen hükmün, akaryakıt fiyatlarındaki beklenmedik artışlar sonucu edimler dengesini davacı kiracı aleyhine esaslı biçimde bozduğu savına dayalı uyarlama istemine ilişkindir. Mahkemece, davanın kısmen kabulü ile davacının iş hacmi ve net kâr tutarı gözetilerek 01.07.1999 tarihinden itibaren aylık kira parasının (4.500.000.000) TL. olarak tesbitine karar verilmiştir. Emprevizyon (beklenmeyen durum) ilkesi uyarınca, sözleşme taraflarınca üstlenilen edimlerin daha sonra öngörülemeyen derecede koşulların değişerek taraflardan biri aleyhine edimler arası dengeyi temelden bozması üzerine yargıcın sözleşmeye müdahalesi istenebilir. Ancak, sözleşmenin esaslı unsurlarının değiştirilmesi sonucunu doğurucu uyarlama istenemez. Somut uyuşmazlıkta da, taraflarca kira bedelinin açıklanan biçimde hesaplanması yönünde bir irade uyuşumu gerçekleştiğine göre davacı artık mahkemeden başka bir ölçüt belirlenmesini isteyemez.Anılan akaryakıt ürünlerinin ortalamasının belli bir birimle çarpımı yolu ile kira parasının saptanması öngörülmekle, kira bedelinin belirlenmesinde temel alınan bu ölçüte bağlı kalınarak, bu ölçütün bileşenlerinden birinin veya bir kaçının uyarlama koşulları varsa değişen duruma uygun kılınması yönünde bir çözüm istemine ilişkin davanın dinlenilebileceği dikkate alınmadan, salt davacının cirosu ve net kârı esas alınarak yazılı biçimde karar verilmesi doğru görülmemiştir. 2 Kabule göre de, yenilenen kira dönemi başlangıcı 01.08.1999 olduğu halde 01.07.1999 tarihinin uyarlamaya esas tarih olarak kabulü ve davanın kısmen kabul edilmiş olmasına karşın reddedilen kısım üzerinden davalı yararına vekalet ücretine hükmedilmemesi ve yargılama giderlerinin de kabul-ret oranları gözetilmeden tamamının davalıya yükletilmesi doğru görülmemiş, kararın bu bakımlardan da davalı yararına bozulması gerekmiştir. 3 Katılma yolu ile hükmün düzeltilerek onanmasını isteyen davacı vekilinin 15.11.2001 tarihli dilekçesinin temyiz defterine kaydedilmemesi ve temyiz harcının alınmamasından dolayı geçerli bir temyiz istemi varlık kazanmadığından, anılan taraf vekilinin temyiz isteminin reddi gerekmiştir. SONUÇ: Yukarıda (1) ve (2) nolu bentte açıklanan nedenlerle davalı vekilinin temyiz itirazlarının kabulü ile kararın davalı yararına BOZULMASINA, 250.000.000 TL. vekillik ücretinin davacıdan alınarak davalıya verilmesine, (3) no'lu bentte açıklanan nedenlerle davacı vekilinin temyiz isteminin REDDİNE, ödedikleri temyiz peşin harcın isteği halinde temyiz edenlere iadesine, 21.03.2002 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.