Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2024/5159 · K. 2024/11422

10. Hukuk Dairesi         2024/5159 E.  ,  2024/11422 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi SAYISI : 2021/2413 E., 2023/3132 K. KARAR : Esastan ret İLK DERECE MAHKEMESİ : Bodrum İş Mahkemesi SAYISI : 2016/452 E., 2021/323 K. Taraflar arasındaki hizmet tespiti ve prime esas kazancın tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Kararın taraf vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvurunun esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraf vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının davalı ...’ın yanında Eylül 2005-15.04.2015 tarihleri arasında ... (Devlet -2) adlı teknede kaptan olarak çalıştığını, sigortasının süresinde başlatılmadığını, resmi kayıtlara 01.11.2006-15.04.2015 tarihleri arasındaki çalışmasının yansıtıldığını, ayrıca davacının davalı işverenden aldığı aylık ücreti net 4.000,00 TL olmasına karşın davalı işverenin müvekkilinin ücretini brüt 1.250,00 TL olarak gösterdiğini, davalı işveren tarafından müvekkilinin sigortasının süresinde yapılmadığı gibi SGK priminin de düşük gösterildiğini, müvekkilinin tecrübeli bir kaptan olup maaşının 1.250,00 TL olmadığının açık olduğunu, müvekkilinin davalı işveren yanında aralıksız olarak çalışmasına rağmen davalı işverenin teknenin bakıma alındığı her dönem müvekkilinin çıkışını verdiğini ancak müvekkilinin davalı işverene ait ... Efe-Devlet 2 adlı teknenin bakımında ve onarımında da aralıksız bir şekilde çalışmaya devam ettiğini, müvekkilinin davalı yanındaki çalışmasının sürekli ve aralıksız olduğunu, ayrıca müvekkilinin iş akdi davalı işveren tarafından haksız olarak feshedildiğinden müvekkilinin muaccel olmuş alacakları için Bodrum İş Mahkemesinin 2016/78 sayılı doayası üzerinden dava açılmış bulunduğunu, davanın halen derdest olduğunu, müvekkilinin davalı işveren ...’ın yanında çalıştığı Eylül 2005-15.04.2015 tarihleri arasındaki dönemler için sigortalılık başlangıç tarihinin Eylül 2005 olarak tespiti ile müvekkilinin almış olduğu net maaşı 4.000,00 TL üzerinden sigorta priminin tespitine karar verilmesini talep etmiştir. II. CEVAP 1- Davalı ... vekili cevap dilekçesinde; davacının iddiasının gerçeği yansıtmadığını ve hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, davacının çalışma periyotlarının iddia edilenin aksine kesintisiz olmadığını, müvekkilinin işlettiği ... Efe adlı teknenin her yıl av yasakları nedeniyle 15 Nisan – 15 Temmuz aralıklarında faaliyetlerine ara verdiğini, bu süreler zarfında teknenin bakıma alındığını ve bakımın ehil kişilere yaptırıldığını, davacının bu sürede teknenin bakım işine katılmadığını ve davalıya bağlı hiçbir iş yapmadığını, davacının 2006-2012 yılları arasında da av yasakları döneminde çalışmadığı halde sigorta primlerinin davacıyı memnun etmek adına müvekkilince yatırıldığını, balıkçılık sektöründe av yasakları dışında da teknelerin hava şartları sebebiyle denize açılmadıkları zamanlar olduğunu, hava şartlarının uygun olduğu dönemleri kapsayacak şekilde tekne çalışanlarının her ay 10 gün izin hakkına sahip olduğunu, davacının müvekkili bünyesindeki çalışmalarından kaynaklı aylık elde ettiği gelirin 3.000 TL olduğunu, bu ücretin 1.250 TL sinin davacının aylık maaşı, kalanin ise davacının yaptığı fazla mesai süreleri için olduğunu, hava şartları sebebiyle davacının bazı günler 24 saat çalıştığını, tekrardan aynı hava şartları sebebiyle 2-3 gün çalışmadığının olduğunu, müvekkilince çalışılan süre hesaplanarak davacının ücret alacağının ödendiğini, davacının SGK primlerinin tam yatırıldığını, davacının iddia ettiği çalışma tarihlerinin, sürelerinin, prim tutarların gerçeği yansıtmadığını belirterek davanın reddini talep etmiştir. 2- Fer’i müdahil Kurum vekili cevap dilekçesinde; dava konusu ...’a ait 1093321 no.lu işyerinin çalışmaya başladığı tarihin 20.10.2006 olduğunu, bu nedenle böyle bir işyerinin bulunup bulunmadığı ve işyerinin hangi tarihlerde kanun kapsamında bulunduğu gibi hususların araştırılması gerektiğini, davacının davalı olarak gösterilen ...’a ait 1093321 no.lu trolle balık avcılığı işi işyerinde 01.11.2006-15.04.2015 tarihleri arasında çalışmasının bulunduğunun tespit edildiğini, davacının dava konusu edilen Eylül 2005-01.11.2006 döneminde 1023013 sicil sayılı ... Ağan’a ait ait işyerinde çalışmaları bulunduğunu, bu durumun davacının iddiasının aksinin ispatı niteliğinde olduğunu, 5 yıllık hak düşümü süresi itirazlarının olduğunu, bu tür davalar kamu düzenine ilişkin olup, çalışma iddiasının resmi belgelerle ispat olunması gerektiğini, dava dilekçesinde asgari ücretten fazla ücret alındığı iddiası da bulunduğunu, tespiti istenilen sürenin öncesinde ve sonrasında karine başlangıcı sayılabilecek ödeme belgeleri ve sair bu nitelikte bir belge yoksa HMK 200 üncü maddede yazılı sınırları aşan ücret alma iddialarında yazılı delil arandığını belirterek davanın reddini talep etmiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının Kurumda 1093321 048 sicil sayılı dosyada işlem gören ... adına tescilli işyerinde 01.11.2006-27.03.2012, 18.07.2012-22.05.2013, 30.07.2013-15.04.2014 ve 17.08.2014-15.04.2015 tarihleri arasında hizmet akdine istinaden toplam 2750 gün süre ile en son brüt 1.250,00 TL ücretle çalıştığı, bu çalışmasının 2734 gününün Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirildiği, 16 günlük çalışmasının ise bildirilmediği, prime esas kazançların Sosyal Güvenlik Kurumuna eksik bildirildiğine ilişkin iddiasının reddi gerektiğinin tespitine karar verilmiştir. IV. İSTİNAF A. İstinaf Yoluna Başvuranlar İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuşlardır. B. İstinaf Sebepleri 1. Davacı vekili istinaf dilekçesinde; 2006 yılı öncesi sigorta bildirimi yapılan iş yeri ile davalı işveren arasında iş yeri devri olup olmadığı hususunun araştırılmadığını, teknenin bakım ve onarım dönemlerinde de müvekkilinin çalıştığını, dinlenen tanıkların da davacının 2005 yılından itibaren çalıştığına yönelik beyanları bulunduğunu, davalının 3.000,00 TL ücret alındığına ilişkin beyanı ile davacının asgari ücret karşılığı çalışmadığını kabul etmiş olduğunu, Deniz Ticaret Odası tarafından bildirilen emsal ücretin 1.000,00 TL-3.500,00 TL arasında olduğunu, tanık ...'in de kaptan ücretinin 4.000,00 TL olduğunu beyan etmesine rağmen prime esas ücretin tespiti konusundaki taleplerinin kabul edilmemesinin yersiz olduğunu ileri sürmüştür. 2. Davalı vekili istinaf dilekçesinde; ... Yönetmeliğine göre çıkış belgesinin 60 günlük düzenlendiğini, hava koşulları nedeniyle çıkışın olmadığını, 16 günlük eksik bildirimin hayatın olağan akışına uygun olmadığını ileri sürmüştür. 3. Fer'i müdahil vekili istinaf dilekçesinde; hüküm tesis edilirken sadece yetersiz tanık anlatımına ve bu tanık anlatımını dayanak alan yetersiz bilirkişi raporuna itibar edildiğini, davacının dava dilekçesi ve yargılama aşamalarındaki beyanlarında sigorta primine esas kazanç tutarının tespiti talebi de bulunduğu ve bu hususta davanın reddine karar verildiği dikkate alınarak Kurum lehine yargılama gideri vekalet ücreti takdiri gerektiğini ileri sürmüştür. C. Gerekçe ve Sonuç Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Bodrum İş Mahkemesinin, 20.04.2021 tarihli, 2016/452 E, 2021/323 K. sayılı kararına yönelik davacı vekili, davalı vekili ve fer'i müdahil ... vekilinin istinaf başvurularının Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri temyiz isteminde bulunmuşlardır. B. Temyiz Sebepleri Taraf vekilleri; istinaf dilekçeleri ile benzer nedenlerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemişlerdir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, davacının Eylül 2005-15.04.2015 tarihleri arasında davalı işyerinde geçen çalışmalarına ilişkin hizmet tespiti ile prime esas kazancın tespiti istemine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 1-6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 2-Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7 inci maddesi gereğince 506 sayılı Kanun'un 79/10 uncu ve 5510 sayılı Kanun'un 86/9 uncu maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır. 3-Bu tür davalarda mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır. 3. Değerlendirme 1. Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı vekili ile fer'i müdahil Kurum vekilinin tüm, davacı vekilinin aşağıdaki paragrafların kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir. 2. İnceleme konusu eldeki davada, davacının Eylül 2005-15.04.2015 tarihleri arasında davalı işyerinde net 4.000,00 TL maaş ile çalıştığı iddiası hakkında Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporundaki tespitler doğrultusunda Bodrum ... Başkanlığı tarafından sunulan 18.07.2012 ve 30.07.2013 tarihli mürettebat listeleri gözetilerek davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de; bu sonuca eksik inceleme ve araştırma ile gidilmiştir. 3. Somut uyuşmazlıkta, davacının davalı işveren nezdinde giriş çıkış yapmak suretiyle bir kısım hizmetlerinin Kuruma bildirildiği, dava konusu dönem içerisinde 28.03.2012-31.07.2012, 23.05.2013-31.07.2013 ve 16.04.2015-16.08.2014 tarihleri arasında ise bildirim olmadığı, dinlenilen tanık beyanlarına göre davacının av yasakları dönemlerinde çalışmadığı hususları anlaşılmış olup, Mahkemece ... Başkanlığı tarafından sunulan belgelere göre davacının 18.07.2012-31.07.2012 tarihleri arasında 14 gün, 30.07.2013-31.07.2013 tarihleri arasında ise 2 gün olmak üzere toplam 16 gün daha sigortalı çalışmasının bulunduğu tespit edilmiş ise de; söz konusu ... Başkanlığı kayıtları incelendiğinde 14.07.2013 ve 14.07.2014 tarihli mürettebat listelerinde de davacının adının yer alması karşısında bu iki liste de dikkate alınmak suretiyle davacının eksik bildirilen prim günlerinin tespit edilmesi gerekirken, sadece 18.07.2012 ve 30.07.2013 tarihli mürettebat listeleri gözetilmek suretiyle hatalı olarak düzenlenen bilirkişi raporuna göre hüküm kurulmuş olması usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir. VI.KARAR Açıklanan sebeplerle; 1-Temyiz olunan İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Peşin alınan temyiz harcının istek halinde davacıya iadesine, Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 20.11.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.