İçtihatYargıtay10. Hukuk Dairesi27.03.2025

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2024/7686 · K. 2025/5115

10. Hukuk Dairesi 2024/7686 E. , 2025/5115 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi Taraflar arasındaki iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davasından dolayı yapılan yargılama sonunda, İlk Derece Mahkemesince davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir. Kararın davacılar vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince davacılar vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacılar vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacılar vekili dava dilekçesinde özetle; Kahramanmaraş ili ... ilçesinde su kanalı yapımı için ... Kahramanmaraş Bölge Müdürlüğü tarafından açılan ihaleyi davalı ... İnşaat Ltd. Şti.'nin üstlendiğini, bu şirketin de işi ... Tic. San. A.Ş.'ye devrettiğini, ... Şirketinin de işi yüklenici olarak ... İnş. Ltd. Şti.'ye devrederek işi birlikte yerine getirdiklerini, ... ... şantiye sahasında 30.12.2014 tarihinde çok yağışlı havada saat 13:20 sularında çalışmakta iken toprak kayması sonucunda vefat ettiğini, yapılan ihalede de belirtilmesine rağmen hava şartlarının müsait olmadığı bir zamanda çalışmaya zorlandıklarını, işverenler tarafından çalışma yasağa olmasına ve çok yağışlı bir havada toprak kayma riski olmasına rağmen müteveffayı resmen ölüme gönderildiğini, işverenler tarafından gerekli önlemin alınmaması ve çalışma yapılmaması gereken kış aylarında çalışma yaptırıldığından dolayı kazanın meydana geldiğini, müteveffanın ölümü sonrasında davacıların büyük elem ve ızdırap duyduklarını ileri sürerek maddi ve manevi tazminatın tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında özetle, " Davanın kısmen kabulü ile 1-Davanın ... İnşaat Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. yönünden davanın esastan reddine, 2-Davalı ... Genel Müdürlüğü yönünden davanın esastan reddine, 3-a)Davacılar vekilinin, davacı ... lehine maddi tazminat talebinin kabulü ile 178.394,48 TL maddi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ... Müh. Tic ve San A.Ş ile ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nden müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı ...'a verilmesine, b)Davacılar vekilinin, davacı ... lehine manevi tazminat talebinin kısmen kabulü ile 75.000,00 TL manevi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ... Müh. Tic ve San A.Ş ile ... İnş. San ve Tic. Ltd. Şti.'nden müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı ...'a verilmesine, 4-a)Davacılar vekilinin, davacı ... lehine maddi tazminat talebinin kabulü ile 15.148,87 TL maddi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ... Müh. Tic ve San. A.Ş. ile ... İnş. San ve Tic. Ltd. Şti.'nden müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı ...'a verilmesine, b)Davacılar vekilinin, davacı ... lehine manevi tazminat talebinin kısmen kabulü ile 50.000,00 TL manevi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ... Müh. Tic. ve San. A.Ş. ile ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nden müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı ...'a verilmesine, 5-a)Davacılar vekilinin, davacı ... lehine maddi tazminat talebinin kabulü ile 22.548,70 TL maddi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ... Müh. Tic. ve San. A.Ş. ile ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nden müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı ...'a verilmesine, b)Davacılar vekilinin, davacı ... lehine manevi tazminat talebinin kısmen kabulü ile 50.000,00 TL manevi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ... Müh. Tic. ve San. A.Ş ile ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nden müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı ...'a verilmesine, 6-a)Davacılar vekilinin, davacı ... lehine maddi tazminat talebinin kabulü ile 35.058,60 TL maddi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ... Müh. Tic. ve San. A.Ş. ile ... İnş. San ve Tic. Ltd. Şti.'nden müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı ...'a verilmesine, b)Davacılar vekilinin, davacı ... lehine manevi tazminat talebinin kısmen kabulü ile 15.000,00 TL manevi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ... Müh. Tic. ve San. A.Ş. ile ... İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.'nden müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı ...'a verilmesine, 7-a)Davacılar vekilinin, davacı ... lehine maddi tazminat talebinin kabulü ile 28.007,67 TL maddi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ... Müh. Tic. ve San. A.Ş. ile ... İnş. San ve Tic. Ltd. Şti.'nden müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı ...'a verilmesine, b)Davacılar vekilinin, davacı ... lehine manevi tazminat talebinin kısmen kabulü ile 15.000,00 TL manevi tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte davalılar ... Müh. Tic. ve San. A.Ş. ile ... İnş. San ve Tic. Ltd. Şti.'nden müştereken ve müteselsilen tahsili ile davacı ...'a verilmesine, " karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacılar vekili tarafından temyiz isteminde bulunmuştur. B. Temyiz Sebepleri Davacılar vekili temyiz dilekçesi ile istinaf dilekçesinde ileri sürdüğü itirazlarını yinelemek suretiyle Bölge Adliye Mahkemesi kararının kaldırılmasına, İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir. C. Gerekçe 1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme Uyuşmazlık, iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemlerine ilişkindir. 2. İlgili Hukuk 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 369. maddesinin birinci fıkrası ile 371. maddesi, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13, 16, 20 ve 21. maddeleri ile 4857 sayılı İş Kanunu'nun 77. maddesi 3. Değerlendirme Dosya kapsamındaki kayıt ve belgelerden; davaya konu olaya ilişkin işin Kahramanmaraş ... inşaatı yapım işi olduğu, davalı ... Genel Müdürlüğünün ihalesi sonucu 09.12.2013 tarihli sözleşme ile işi ... İnşaat-... ortak girişimine verdiği, davalı ... şirketi ile ... İnşaat-... ortak girişimi arasında yapılan 19.11.2014 tarihli devir sözleşmesi ile işin ... Şirketine devredildiği ve ...-... İnşaat ortak girişimi ile ... 20. Bölge Müdürlüğü arasında 09.12.2013 tarihinde imza altına alan sözleşmedeki hükümlerin aynen geçerli olduğunun devir sözleşmesinde belirtildiği, ... Şirketi ile ... İnşaat arasında 02.12.2014 tarihli Domuz (...) Deresi ... Koruma İnşaatı Taşeron Sözleşmesi yapıldığı, 09.07.2013 tarihli davalı ... ile İhbar Olunan Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi arasında Domuz Deresi üzerinde iki ayrı bölgede yapılacak olan menfez inşaatlarına ilişkin protokol bulunduğu, davacılar murisinin davalı ... firması işçisi olarak çalıştığı, davaya konu iş kazasının 30.12.2014 tarihinde inşaat alanında davacılar murisi ... ile diğer işçi ...'in demir bağlama işi yaptıkları sırada, yan taraflarında bulunan yaklaşık 10 metre olan kazı alanından toprağın kayması (göçük) sonucu toprak altında kaldıkları ve davacılar murisinin vefat etmesi sonucu meydana geldiği, Mahkemece davalı ... ihale makamı olduğu yürütülen işle ilgili sorumluluğu bulunmadığı diğer davalı ... İnşaat Firması yönünden ise üstlenilen işin diğer davalı üst işveren ...'ya tamamen devredildiği gerekçesiyle sorumluluğunun bulunmadığı tespiti ile bu davalılar yönünden davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır. 4857 sayılı Kanun'un 2. maddesine göre bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren, işçi ile işveren arasında kurulan ilişkiye iş ilişkisi denir. İş Kanunu'nun 2. maddesinin 7. fıkrasına göre bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur. 5510 sayılı Kanun'un 12/6. maddesi ile de asıl işveren, bu Kanunun işverene yüklediği yükümlülüklerden dolayı alt işveren ile sorumlu tutulmuştur. 4857 sayılı Kanun'un 2/7. maddesi ile işçilerin İş Kanunu'ndan, sözleşmeden ve toplu iş sözleşmesinden doğan hakları, 5510 sayılı Kanun'un 12/6. maddesi ile de Kurumun alacakları ve işçinin sosyal güvenlik hakkı daha geniş koruma-güvence altına alınmak istenmiştir. Aksi halde 4857 veya 5510 sayılı Kanun'dan kaynaklanan yükümlülüklerinden kaçmak isteyen işverenlerin işin bölüm veya eklentilerini muvazaalı bir biçimde başka kişilere vermek suretiyle yükümlülüklerinden kaçması mümkün olurdu. Asıl işveren ile alt işverenin birlikte sorumluluğu "müteselsil sorumluluktur". Asıl işveren, doğrudan bir hizmet sözleşmesi bulunmamakla birlikte İş Kanunu'nun 2. maddesinin 6. fıkrası gereğince alt işverenin işçilerinin iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle uğrayacakları maddi ve manevi zarardan alt işveren ile birlikte müteselsilen sorumludur. Bu nedenle meslek hastalığına veya iş kazasına uğrayan alt işverenin işçisi veya ölümü halinde mirasçıları tazminat davasını müteselsil sorumlu olan asıl işveren ve alt işverene karşı birlikte açabilecekleri gibi yalnızca asıl işverene veya alt işverene karşı da açabilirler. Alt işverenden söz edebilmek ve asıl işvereni, aracının borçlarından sorumlu tutabilmek için bir takım zorunlu unsurlar bulunmaktadır. a) İşyerinde işçi çalıştıran bir asıl işveren bulunmalıdır. Sigortalı çalıştırmayan “işveren” sıfatını kazanamayacağı için bu durumdaki kişilerden iş alanlar da aracı sayılmayacak ve anılan madde kapsamında dayanışmalı sorumluluk doğmayacaktır. b) Bir başka işveren, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin bir işte veya bir işin bölüm veya eklentilerinde iş almalı ve sigortalı çalıştırmalıdır. c) İşverenlik sıfatını, alınan işte ve o iş nedeniyle sigortalı çalıştırılması sonucunda kazanmış olması aranacaktır. Bu kişinin diğer bir takım işyerlerinde çalıştırdığı sigortalılar nedeniyle kazandığı işverenlik sıfatının sonuca etkisi bulunmamaktadır. d) İşverenden alınan iş, işverenin sigortalı çalıştırdığı işe göre ayrı ve bağımsız bir işyeri olarak değerlendirilebilecek nitelikte olmamalıdır, aksi halde iş alan kimse aracı değil, bağımsız işveren niteliğinde bulunacaktır. e) İşin bütünü başka bir işverene bırakıldığında, iş anahtar teslimi verildiğinde veya işveren kendi iştigal konusu olmayan bir işi kendisi sigortalı çalıştırmaksızın bölerek ihale suretiyle farklı kişilere vermişse, iş sahibi (ihale makamı) Yasanın tanımladığı anlamda asıl işveren olmayacağından, bir alt-üst işveren ilişkisi bulunmayacaktır. f) Alt işverenin aldığı iş, işverenin asıl işinin bölüm ve eklentilerindeki işin bir kesimi yada yardımcı işler kapsamında bulunmalıdır. Asıl işverenden alınan iş, onun sigortalı çalıştırdığı işe göre ayrı ve bağımsız bir nitelik taşımaktaysa, işi alan kimse alt işveren değil, bağımsız işveren sayılacaktır. Bu noktada belirleyici yön; yapılan işin, diğerinin bütünleyici, yardımcı parçası olup olmadığıdır. İş yerindeki üretimle ilgili olmayan ve asıl işin tamamlayıcısı niteliğinde bulunmayan bir işin üstlenilmesi halinde, alt işverenden söz etme olanağı kalmayacak, ortada iki bağımsız işveren bulunacaktır. (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 24.05.1995 gün ve 1995/9-273-548 sayılı kararı da aynı yöndedir.) Öte yandan dava arkadaşlığının hangi hallerde zorunlu (mecburi) olduğu, maddi hukuka göre belirlenir. Maddi hukuka göre bir hakkın birden fazla kimse tarafından birlikte kullanılması veya birden fazla kimseye karşı birlikte ileri sürülmesi ve tamamı hakkında tek hüküm verilmesi gereken hallerde mecburi dava arkadaşlığı olacaktır. Davacılar arasında (aktif) mecburi dava arkadaşlığı bulunması halinde, bütün davacılar davayı birlikte açmak zorundadırlar. Dava mecburi dava arkadaşları tarafından biri veya bazıları tarafından açılmış ise dava sıfat yokluğundan dolayı hemen reddedilmez. Mahkeme, diğer mecburi dava arkadaşlarının davaya katılmasını vefa muvafakat etmelerini sağlaması için davacıya veya davacılara süre verir. Diğer dava arkadaşları davaya katılır veya muvafakat ederse davaya devam edilir. Davayı açan davacı kendisine verilen süre içinde diğer mecburi dava arkadaşlarının katılmasını veya muvafakat etmelerini sağlayamaz ise dava sıfat yokluğundan reddedilir. Davalılar arasında (pasif) mecburi dava arkadaşlığı var ise davacı bütün davalılara karşı birlikte dava açmak zorundadır. Dava, bütün dava arkadaşlarına karşı değil de bunlardan birine veya birkaçına karşı açılmış ise bu halde davalı durumundaki kişinin ya da kişilerin, bu davada yalnız başına taraf sıfatı (pasif husumet ehliyeti) yoktur; davalı sıfatı mecburi dava arkadaşlarının tümüne aittir. Ancak bu halde dava sıfat yokluğundan reddedilmez. Mahkemenin, davayı diğer mecburi dava arkadaşlarına da teşmil etmesi için davacıya süre vermesi, davacı bu süre içinde davayı diğer mecburi dava arkadaşlarına teşmil ederse davaya devam etmesi gerekir. Davacı kendisine verilen kesin süre içinde davasını diğer mecburi dava arkadaşlarına da teşmil etmez ise o zaman dava sıfat yokluğundan reddedilir. Somut olayda tüm dosya kapsamından Mahkemece davalı ... yönünden işin eser sözleşmesi ile verildiği asıl işveren sıfatının bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş ise de ... 6200 sayılı ... İşleri Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkındaki Kanunun Vazife ve Salahiyetler başlıklı 2.maddesinin a bendinde belirtilen " ... sular ve sellere karşı koruyucu tesisler meydana getirmek" olan görevi kapsamında dava konusu iş ile asıl işin bir bölümünün diğer davalılara verildiği anlaşılmakla ... su koruma inşaatı nedeniyle üst işveren sıfatı bulunan idare yönünden yapılan değerlendirme hatalı olmuştur. ... İşleri Genel Müdürlüğünce Kahramanmaraş ... inşaatı yapım işinin 09.12.2013 tarihli sözleşme ile işi ... İnşaat-... ortak girişimine verildiğinin anlaşılmasına göre ... İnşaat firması ile ... adi ortaklığının davada mecburi dava arkadaşı olarak yer alması gerekmesine rağmen ...'in davaya dahilinin sağlanarak taraf teşkili sağlanmaksızın hüküm tesisi de hatalıdır. Ayrıca yine davalı ... İnşaat Firması yönünden işin tamamının 19.11.2014 tarihli sözleşme ile diğer davalı ... Firmasına devredildiği gerekçesiyle bu şirket yönünden davanın reddine karar verilmiş ise de İş Sağlığı ve Güvenliğine yönelik işverenlerin işçilere karşı düzenlenen görev ve sorumluluklarının emredici düzenlemeler ile hüküm altına alındığı tarafların aralarında yaptıkları sözleşme ile iş bu düzenlemeleri bertaraf edilemeyeceği açık olup davacılar yönünden bağlayıcılığı bulunmayan devir sözleşmesine göre bu davalı yönünden davanın reddine yönelik karar tesisi de hatalıdır. O halde, Mahkemece yapılacak iş; dava dışı ...'in davaya dahilinden sonra taraf teşkilinin sağlanarak, davalılar arasındaki hukuki ilişkinin niteliği, bir başka ifade ile asıl işveren-alt işveren ilişkisinin var olup olmadığının ve sorumluluklarının bulunup bulunmadığı yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde usulünce incelenip ve değerlendirilmesinden sonra usuli kazanılmış hakları gözetecek şekilde oluşacak sonuca göre bir karar vermekten ibarettir. Mahkemece bu maddi ve hukuki olgular gözetilmeksizin, eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir. O halde, davacılar vekilinin bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli ve bu aşamada bozma sebebine göre temyiz itirazlarının sair yönleri incelenmeksizin, karar bozulmalıdır.