Yargıtay 10. Hukuk Dairesi · E. 2024/8370 · K. 2024/13282

10. Hukuk Dairesi         2024/8370 E.  ,  2024/13282 K. "İçtihat Metni" MAHKEMESİ : Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi SAYISI : 2021/808 E., 2024/507 K. İLK DERECE MAHKEMESİ : Gaziantep 1. İş Mahkemesi SAYISI : 2020/16 E., 2021/155 K. Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi ... tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü: I. DAVA Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının, davalı Kurumun Gaziantep Sigorta İl Müdürlüğünde 3116.27 sicil numaralı dosyasında işlem gören ... Bakbak’a ait Radyo Televizyon Tamir Atölyesi iş yerinde, takriben 1984 yılından itibaren 3 yılı aşkın bir süre çalıştığını, sigortalının işe ilk giriş bildirgesi verilmek suretiyle 12.05.1984 tarihinde işe başlamış gibi sigorta bildirimi yapıldığını ve 14357399 sigorta sicil numarası ile tescil edildiğini, davacıya da sigorta sicil kartı verilmek suretiyle sigortalı yapıldığı söylendiği, sigortalı hizmet cetvelinde de işe giriş tarihinin 12.05.1984 olarak görüldüğünü, tüm sigorta kollarına tabi olarak işe giriş tarihinin 12.05.1984 olduğunun ve buna bağlı olarak sigortalılık başlangıcının 18 yaşını doldurduğu 14.05.1987 tarihi olduğunun kabul edilmesi için 11.12.2019 tarihinde Kuruma yaptığı başvurunun, 12.05.1984 tarihinde 3116.27 sicil numaralı iş yerine çıraklık işe giriş bildirgesi verildiği, uzun vadeli prim yatırılmadığı gerekçesiyle kabul edilmediği, davacının, sigortalı işe ilk giriş bildirgesinde gösterilen işe giriş tarihi olan 12.05.1984 tarihinde, iş yerindeki tüm tamir ve üretim işlerini yapan tecrübeli bir eleman olduğunu, işe giriş bildirgesine ... olduğu şeklinde şerh verilmesinin prim, gecikme zammı ve para cezasından kurtulmak için işveren tarafından yapılan tek taraflı bir işlem olduğunu beyan ederek, davacının, işveren ... Bakbak’a ait 3116.27 sicil numaralı iş yerinde 12.05.1984 tarihinde, hizmet akdine dayalı, günün asgari ücretiyle tüm sigorta kollarına tabi olarak 1 gün çalıştığının tespitine, buna bağlı olarak sigortalılık başlangıcının 18 yaşını doldurduğu 14.05.1987 tarihi olarak kabulü gerektiğinin tespitine karar verilmesini talep etmiştir. II. CEVAP Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde, davanın reddini talep etmiştir. III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının Kurumun 3116 sicil numaralı dosyasında işlem gören iş yerinde sigortalılık başlangıcının 18 yaşını doldurduğu 14.05.1987 tarihi olmak kaydıyla 12.05.1984 tarihinde hizmet akdine dayalı olarak günlük asgari ücret üzerinden 1 gün çalıştığının tespitine karar verilmiştir. IV. İSTİNAF İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun kabulü ile kararın kaldırılarak davanın kabulüne, davacının, Kurumun 3116 sicil numaralı dosyasında işlem gören iş yerinde sigortalılık başlangıcının 18 yaşını doldurduğu 14.05.1987 tarihi olmak kaydıyla 12.05.1984 tarihinde hizmet akdine dayalı olarak günlük asgari ücret üzerinden 1 gün çalıştığının tespitine, karar verilmiştir. V. TEMYİZ A. Temyiz Sebepleri Davalı Kurum vekili, davanın reddi gerektiğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir. B. Değerlendirme ve Gerekçe Uyuşmazlık, (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının ve sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir. 1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun'un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür. 2. Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun 2., 3/II-B, 6., 108., 2089 sayılı ... Kalfa ve Ustalık Kanunu'nun 4., 5.,16.maddesi hükümleridir. 506 sayılı Kanun'un 108. maddesi gereğince sigortalılık başlangıç tarihinin belirlenmesine ilişkin açılan her dava, sigortalılığın saptanması istemini de içerdiğinden, aynı Kanun'un 79. maddesinin 10. fıkrası kapsamında bir günlük çalışmanın belirlenmesi davasıdır. Bu nedenle hizmet tespiti davalarındaki kanıtlama yöntem ve ilkeleri benimsenip uygulanmalı, başka bir anlatımla, sigortalılıktan söz edilebilmesi için, çalışmanın varlığı, hizmet tespiti davaları yönünden kabul edilen yöntem ve ilkelere uygun biçimde saptanmalıdır. 506 sayılı Kanun’un 2. maddesine göre sigortalılık niteliği, hizmet akdinin kurulması ve 6. madde gereğince çalışmaya başlanması ile edinilir. “Sigortalı Sayılmayanlar” başlıklı 3/II-B maddesinde; “Özel kanunda tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında, çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile bu Kanun'un 35. maddesi hükümleri uygulanmaz.” hükmü öngörülmüştür. Öte yandan aynı Kanun'un 3/II-B maddesinde, özel kanunda tarifi ve nitelikleri belirtilen çıraklar hakkında, çıraklık devresi sayılan süre içinde analık, malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile bu Kanun'un 35. maddesi hükümlerinin uygulanmayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda; sigortalı ile işveren arasındaki hukuki ilişkinin niteliği ve sigortalının ... olup olmadığı belirlenirken çalışma ilişkisi irdelenmeli, çıraklık sözleşmesinde akdi ilişkinin üstün niteliğinin çalışma yerine sigortalıya bir meslek ve sanatın öğretilmesi olduğu hususu gözetilmeli, sigortalının iş yerinde üretimle ilgili çalışmalara eylemli olarak katılması ve meslek ve sanat eğitiminin ikinci plânda tutulması, bir başka anlatımla sigortalının emeğiyle iş yeri ve işverene katkıda bulunması durumlarında çıraklık ilişkisinin söz konusu olamayacağı benimsenmelidir. 05.07.1977 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan 2089 sayılı ... Kalfa ve Ustalık Kanunu'nun 4. maddesi çırağı, “Bu Kanuna tabi bir sanatı, o sanat için düzenlenen teorik ve pratik öğrenim programına göre o iş yerinde öğrenmek amacı ile bir çıraklık sözleşmesi ile bir iş yeri sahibinin hizmetine giren kimse...” olarak tanımlamıştır. Kanunu'nun 5. maddesine göre ... olabilmek için 12 yaşından küçük, 18 yaşından büyük olmamak gerekir. Kanun'un 16. maddesinde ise, iş yeri sahibi veya temsilcisinin ... adayını çalıştırmağa başlamadan önce velisi veya Kanuni mümessili ile üç örnek yazılı bir çıraklık sözleşmesi yapmaya mecbur olduğu, 20 maddesinde, sözleşmenin bir örneğinin Mahalli Çıraklık Eğitim Komitesine, derneğe kayıtlı ise ilgili derneğe veya odaya vermek ve sicil numarasını alarak sözleşmeye yazmak zorunda olduğu öngörülmüştür. Çıraklık sözleşmesinde, akdi ilişkinin üstün niteliği çalışma olgusu değil, sigortalıya bir meslek ve sanatın öğretilmesidir. Ancak ..., iş yerinde üretimle ilgili çalışmalara bilfiil katılıyor, meslek ve sanat eğitimi arka planda tutuluyorsa, bu durumda çıraklık ilişkisinden söz edilemeyecektir. Sözü edilen öğrencilerin sigortalı sayılmamaları, “tatbiki mahiyetteki yapım ve üretim işleri” nin gördükleri öğrenimin doğal bir gereği olmasından ötürüdür. Bir başka anlatımla, bu işler -SSK anlamında sigortalı işçilerin gördükleri iş görünümünde bulunsalar bile- belirgin olarak öğrenim çevresine girmektedir. Bu bakımdan, bu gibi durumlarda, esasen bir hizmet akdinin varlığından söz edilemeyeceği için sigortalılık niteliği edinme hali de söz konusu değildir (... Çenberci, Sosyal Sigortalar Kanunu Şerhi; Ankara, 1977 Baskı, s;130). 4.Bu açıklamalar ışığı altında inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacı adına "..." ibaresiyle, ... Bakbak ünvanlı işverenin 3116 sicil no.lu iş yerinden 12.05.1984 tarihli işe giriş bildirgesi verildiği, 14.05.1969 doğumlu davacının dava konusu dönemde 15 yaşında olduğu, iş yerinin elektronik cihaz tamiri mahiyetli olduğu,iş yerinin 01.03.1967-09.04.1999 tarihleri iş yerinin 1984/1-3 arası dönem bordrolarının geldiği, bunun yanısra iş yerinin 1983/2 ve 3. dönem ile 1985/1-3 arası dönem bordrolarının da dosyaya geldiği, dava konusu 1984/2. döneminde ...'nın, 3. dönemde de anılan kişinin yanısıra ...'ın bildirildiğinin anlaşıldığı, anılan sigortalıların Mahkemece alınan beynlarında iş yerinde tv tamiri yapıldığı ve davacının ... olarak çalıştığı yönünde beyanda bulundukları, davacı adına dava konusu dönemde çıraklık kaydı olmadığının meslek eğitim merkezince bildirildiği, iş yerinde dava konusu dönemden sonraki dönemlerde çalışması olan davacı tanıklarının da dinlendiği, öte yandan davacı adına "..." ibaresiyle işe giriş bildirgesi verilmiş olması karşısında iş yerinden dava konusu dönemde kısa vadeli dönem bordrosu verilip verilmediğinin araştırılmadığı, davacının iş yerinde yaptığı işin ne olduğu üretime mi bir sanat ve beceri öğrenmeye yönelik olup olmadığının araştırılmadığı, tanık beyanlarının bu kapsamda alınmadığı, böylelikle davacının özellikle dava konusu dönemde ... olarak çalışıp çalışmadığı hususu tam olarak açıklığa kavuşturulmadan yazılı şekilde eksik incelemeye dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmaktadır. 5.Buna göre Mahkemece, davacı adına işe giriş bildirgesinin "..." ibaresiyle verildiği göz önüne alınarak iş yerinden dava konusu dönemde kısa vadeli sigorta kollarına tabi dönem bordrosu verilip verilmediği,verilmişse davacının adının bulunup bulunmadığı Kurumdan sorulmalı, davacının beyanı alınarak iş yerinde ne iş yaptığı hususu sorulmalı, özellikle dava konusu dönemde ... olarak çalışıp çalışmadığı, bu kapsamda çıraklık sözleşmesi olup olmadığı, bu dönemde teorik eğitiminin meslek eğitim merkezinde, pratiğine yönelik çalışmasının dava konusu iş yerinde yapıp yapmadığı hususu davalı Kurumdan da çıraklık sözleşmesi olup olmadığı sorulmak suretiyle araştırılmalı, bozma öncesi dinlenen tanıklar ile özellikle ... ve ... tekrar dinlenerek iş yerinde yapılan işlerin ne olduğu, davacının bu kapsamda hangi işleri yaptığı, yaptığı işlerin üretimin bir parçası mı yoksa meslek ve sanat öğrenimine yönelik mi olduğu, hususunda ayrıntılı beyanları alınmalı, böylelikle davacının iş yerindeki çalışma ilişkisi aydınlatılarak, iş yerinde davacının tam olarak hangi işleri yaptığı, davacının yaptığı işlerin üretimin bir parçası mı yoksa meslek ve sanat öğrenimine yönelik mi olduğu, iş yerinde işlerin davacının talep konusu dönemde yaşı itibariyle yapabileceği işlerden olup olmadığı, bu işleri yapma hususunda fiziksel ve psikolojik yetkinliğinin olup olmadığı, bu işi yapmayı bu yaşta öğrenip öğrenemeyeceği, yaptığı işi ne kadarlık süre içinde öğrenebileceği belirlenmeli, bordro tanıklarının dinlenememesi ya da beyanlarının yetersiz kalması durumunda dava dışı iş yerine dava konusu dönemde komşu iş yerleri sahipleri ile kayıtlı çalışanları SGK, vergi, belediye nezdinde de yapılacak araştırma ile belirlenmeli, bu kişilerin sigortalık ve vergi kayıtları da getirtilerek yukarıda belirtilen hususları aydınlatacak şekilde ayrıntılı beyanları alınmalı, dinlenen tanık beyanları arasında varsa çelişkiler giderilmeli, böylelikle varılacak sonuç uyarınca bir karar verilmelidir. 6. Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, Mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup sair hususlar incelenmeksizin bozma nedenidir. VI. KARAR Açıklanan sebeple, Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının BOZULMASINA, Dosyanın Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 18.12.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.