V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davalı Hazine vekili temyiz dilekçesinde; eksik inceleme ve araştırma sonucunda hüküm kurulduğunu, bilirkişi raporlarında yer alan kanaatlere ilişkin sundukları itirazların değerlendirilmediğini, dosya kapsamında yer alan raporlara göre davacı yararına zilyetlikle kazanım koşullarının ve özellikle zilyetlikle iktisaba ilişkin sürenin ikmal edilmediği anlaşılmasına karşın tersi istikamette hüküm kurulduğunu, dava konusu taşınmaz bölümlerinin zilyetlikle iktisabının mümkün olmadığı ve davacı yararına kazanım koşullarının oluşmadığını belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Dava, kazanmayı sağlayan zilyetlik, imar-ihya hukuksal sebeplerine dayalı olarak TMK'nın 713/1, 3402 sayılı Kanun'un 14 ve 17.maddeleri gereğince açılan tescil isteğine ilişkin olup yargılama sırasında dava konusu taşınmaz bölümlerinin ihdasen tapuya tescil edilmeleri sonucunda tapu iptali ve tescil hüviyetini almıştır.
1. Dosyada mevcut delillere göre dava konusu taşınmaz bölümlerinin yörede 1956 yılında yapılan kadastro sırasında ''çay yatağı'' niteliğiyle tescil harici bırakıldıkları anlaşılmaktadır. Bilindiği üzere terk edilmiş dere yatakları, kayalık, taşlık, yol ve yol boşluğu gibi taşınmazlar ancak imar-ihya yolu ile 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 17. maddesi uyarınca iktisap edilebilirken; ham toprak, hali arazi, köy boşluğu gibi basit ameliye ile zilyet edilebilecek yerler ise aynı Yasa'nın 14. maddesi gereğince iktisap edilebilir.
2. Somut olayda çekişmeli taşınmaz bölümleri çay yatağı niteliğiyle tespit harici bırakıldığına göre ancak imar-ihya edilip kültür arazisi haline getirildikten ve bu olgunun tamamlandığı tarihten itibaren iktisaba elverişli zilyetlikle kazanım koşulları davacı lehine oluştuktan sonra özel mülkiyete konu edilebilir. Ne var ki, somut olayda taşınmaz bölümlerinin imar-ihyası ile üzerinde sürdürülen zilyetliğin şekli ve süresi hususunda ayrıntılı inceleme ve araştırma yapılmamış, hükmüne uyulan bozma ilamında açıkça belirtildiği halde hava fotoğraflarından yöntemince yararlanılmamış, çekişmeli taşınmaz bölümlerinin bulunduğu sahayı kapsayan 2000 yılına ait ''4633'' film numaralı hava fotoğrafı getirtilip incelenmemiş, jeoloji mühendisleri bilirkişi rapor içeriğine göre taşınmaz bölümleri içerisine eski gömülü dere yataklarının bulunduğu; ancak bu bölümlerin kazı ve dolgu çalışması yapılmak suretiyle tarımsal arazi niteliğine büründüğü belirtilmesine karşın, sözü edilen kazı ve dolgu işlemlerinin dışarıdan toprak ithal etmek suretiyle dere yatağının doldurulması anlamına gelip gelmediği hususu araştırılmamış, çekişmeli taşınmaz bölümlerinin karar tarihinden önce ihdasen tapuya tescil edildiği, ardından toplulaştırma işlemine tabi tutulduğu anlaşılmasına karşın bu yön üzerinde de durulmamıştır.
3. Hal böyle olunca; doğru sonuca varılabilmesi için Mahkemece öncelikle Harita Genel Müdürlüğü web sitesinin hava fotoğrafı sorgulama sayfasına girilerek, taşınmaz bölümlerinin bulunduğu köyü/mahalleyi kapsayacak şekilde hangi yıllara ait hava fotoğrafı bulunduğu araştırılıp belirlenmek ve (denetimin sağlanması bakımından) ilgili sayfanın çıktısı dosya içerisine konulmak suretiyle çekişmeli taşınmaz bölümlerinin bulunduğu sahayı kapsayan 2000 yılına ait ''4633'' film numaralı hava fotoğrafı tarihi açıkça yazılmak suretiyle Harita Genel Müdürlüğünden, komşu taşınmazlara ait tapu kayıtları ile var ise dayanağı olan dava dosyaları ise Tapu Müdürlüğünden getirtilerek dosya arasına konulmalı, dava konusu taşınmazları kapsayan ihdas ve toplulaştırma işlemine ilişkin dayanak kayıtlar ve haritalar getirtilerek dosya ikmal edilmelidir.
4. Dosya bu şekilde keşfe hazır hale getirildikten sonra mahallinde yaşlı, tarafsız, yöreyi iyi bilen, davada yararı bulunmayan şahıslar arasından seçilecek yerel bilirkişiler, taraf tanıkları, 3 kişilik jeolog bilirkişi, 3 kişilik jeodezi ve fotogrametri mühendisi, teknik bilirkişi ve 3 kişilik ziraat mühendisi bilirkişi kurulu katılımı ile keşif yapılmalıdır. Taşınmaz bölümleri başında yapılacak keşif sırasında yerel bilirkişi ve taraf tanıklarından çekişmeli taşınmaz bölümlerinin önceki ve şimdiki niteliği, ilk olarak ne zaman ve nasıl kullanılmaya başlandığı, kime ait olduğu, kimden nasıl intikal ettiği, imar-ihyaya en erken ne zaman başlanıldığı ve tamamlandığı etraflıca sorulup maddi olaylara dayalı olarak açıklattırılmalı; yerel bilirkişi ve tanıkların sözleri arasında doğabilecek çelişkiler, gerektiğinde yüzleştirme yapılarak yöntemince giderilmeli, bilirkişi ve tanık sözleri, komşu taşınmazların tutanak ve dayanaklarıyla denetlenmeli; teknik bilirkişiye yerel bilirkişi ve tanıkların gösterdiği sınırlar haritasında işaret ettirilmeli, özellikle komşu parsellerin tapuya tesciline ait var ise ilamlardan istifade edilmelidir.
5. Jeolog bilirkişi kurulundan dava konusu taşınmaz bölümlerinin öncesi itibariyle çay yatağı niteliğinde olduğu göz önünde bulundurularak taşınmaz bölümlerinin önceki ve şimdiki niteliğini, çay yatağı niteliğinde olup olmadığını, evveliyatının çay yatağı niteliğinde olup olmadığını, çay yatağından kazanılıp kazanılmadığını, halen aktif çay yatağında kalıp kalmadığını, aktif çay yatağında kalmıyor ise çayın etkisi altında kalan yerlerden olup olmadığı, taşınmaz bölümlerinin toprak yapısının dışarıdan toprak ithal etmek suretiyle değiştirilip değiştirilmediğini açıklar nitelikte, gerekirse gözlem çukurları açılarak karot numunesi alınmak suretiyle incelemeyi içeren ayrıntılı ve gerekçeli rapor alınmalıdır.
6. Ziraat bilirkişi kurulundan çekişmeli taşınmaz bölümlerinin eğimi, niteliği, toprak yapısı, bitki örtüsü, imar-ihyasının hangi tarihte tamamlandığı, taşınmaz bölümleri üzerinde ekonomik amaçlı zilyetliğe ne zaman başlanıldığını ve taşınmaz bölümlerinin kullanım durumunu kesin olarak belirleyen bilimsel verilere dayalı, taşınmaz bölümlerinin değişik yönlerden çekilmiş ve sınırları işaretlenen fotoğrafları ile desteklenmiş ve önceki bilirkişinin raporunu irdeleyen ayrıntılı rapor alınmalıdır.
7. Fen bilirkişisine keşif ve uygulamayı denetlemeye elverişli, ihdas ve toplulaştırma çalışmalarına ilişkin harita ve kayıtlar incelenmek suretiyle çekişmeli taşınmaz bölümlerinin hangi parsel kapsamında kaldığını gösterir ayrıntılı ve çakıştırmalı değerlendirmeyi içeren rapor ve harita düzenlettirilmeli; jeodezi ve fotogrametri uzmanı bilirkişiden dosya kapsamında yer alan tüm hava fotoğraflarının stereoskop aletiyle incelenmesi neticesinde taşınmaz bölümlerinin sınırlarını ve niteliğini, taşınmaz bölümleri üzerinde imar-ihya tamamlanmış ise tamamlandığı tarihi ile sürdürülen zilyetliğin başlangıcı, şekli ve süresini belirtir şekilde rapor alınmalı; ortaya çıkacak sonuca göre belgesiz araştırması yapılmalı, bundan sonra iddia ve savunma çerçevesinde toplanan tüm deliller birlikte değerlendirilerek taşınmazı kapsamına alan imar planının onay tarihinden önce 3402 sayılı Yasa'nın 14 ve 17. maddelerinde öngörülen koşulların davacı taraf yararına gerçekleşmiş olup olmadığı değerlendirilmeli ve sonucuna göre karar verilmelidir.
